زكات

1. زكات طلب
ان الرجل اذا كان له الدین الظنون، یجب علیه ان یزكیه، لما مضی، اذا قبضه. (حكمت 6)
اگر كسی از دیگری طلبی داشته باشد كه نمی داند می پردازد یا نه، واجب است از وصول طلب به خاطر مدتی كه بر آن گذشته است، زكات آن را بپردازد.
2. قسمت مال بین نیازمندان
فی كتاب له الی قثم بن العباس و هو عامله علی مكه - : و انظر إلی ما اجتمع عندك من مال الله فاصرفه الی من قبلك من ذوی العیال و المجاعه مصیبا به مواضع الفاقه و الخلات. و ما فضل عن ذلك فاحمله الینا لنقسمه فیمن قبلنا. (نامه 67)
نامه ای است از امیرالمؤمنین علیه السلام به قثم بن عباس كه عامل و كارگزار آن حضرت در مكه بود: در آنچه از مال خدا در نزد تو گرد آمده، دقت و اندیشه كن! سپس آن را به مصرف كسانی از عیالمندان و گرسنگانی كه در مكه در نزد و هستند برسان و این در حالی باشد كه آن را به مواردی از فقر شدید و احتیاجات مردم نیازمند برسانی و هر چه از این مصارف زیاد بیاید نزد ما بفرست تا آن را در میان كسانی (از گرسنگان و محتاجان) كه نزد ما هستند قسمت كنیم.
3. وسیله نگاهداری اموال
حصنوا اموالكم بالزكاه. (حكمت 146)
اموال خویش را با دادن زكات نگاه دارید.
4. رشد دارایی
فرض الله ... الزكاه تسبیبا للرزق. (حكمت 252)
خداوند زكات را و وسیله ای برای رسیدن (مردمان مستحق) به روزی قرار داد.
5. تدبیر برای روز نیازمندی
امسك من المال بقدر ضرورتك، و قدم الفضل لیوم حاجتك. (نامه 21)
مال را به اندازه ای كه برایت لازم است نگاه دار و آنچه از احتیاجت افزون است برای روز احتیاجت (در قیامت و روز حساب) پیش بفرست.
6. جمع آوری زكات
من وصیته لمن یستعمله علی الصدقات - : ثم احدر الینا ما اجتمع عندك نصیره حیث امر الله به، فاذا اخذها امینك فاوعز الیه الا یحول بین ناقُه و بین فصیلها و لا یمصر لبنها فیضر ذلك بولدها، و لا یجهدنها ركوبا، ولیعدل بین صواحباتها فی ذلك و بینها، و لیرفه علی اللاغب، و لیستان بالنقب و الظالع، و لیوردها ما تمر به من الغدر، و لا یعدل بها عن نبت الارض ‍الی جواد الطرق، ولیروحها فی اساعات، و لیمهلها عندالنطاف و الاعشاب، حتی تاتینا باذن الله بدنا منقیات، غیر متعبات و لا مجهودات. (نامه 25)
علی علیه السلام در توصیه به مامور جمع آوری زكات نوشت: اموالی را كه از زكات نزد تو گرد آمده، برای ما بفرست تا آنها را در مواردی كه خداوند دستور داده به مصرف رسانیم. وقتی چهار پایان را به امین خود سپردی، به او سفارش كن كه میان شتر و كره اش جدایی نیافكند و همه شیرشان را ندوشد، به طوری كه به بچه آن ها آسیب رسد و از آن ها زیاد سواری نگیرد و خسته شان نكند و در سواری گرفتن از آن ها عدالت را رعایت كند و چهارپای خسته و مانده را استراحت دهد و با چهارپایی كه سمش آسیب دیده و از راه مانده است مدارا كند، و به هر آبگیری كه می رسد آن ها را آب دهد و از زمین های سرسبز و علفزار به جاده های خشك و خالی نراند و هر از چند گاهی آن ها را استراحت دهد و در جاهایی كه آب و علف دارد، به آن ها فرصتی دهد كه آب بیاشامند و بچرخند تا به اذن خداوند با تنی فربه و چاق و نا خسته و نارنجور به دست ما رسند.
7. آداب جمع آوری زكات
فی وصیته لمن یستعمله علی الصدقات - : ثم امض الیهم بالسكینه و الوقار؛ حتی تقوم بیهم فتسلم علیهم، و لا تخدج بالتحیه لهم. (نامه 25)
امام علی علیه السلام در سفارش خود به كسی كه او را مامور جمع آوری زكات می كرد فرمود: سپس با آرامش و متانت به طرف ایشان حركت كن تا به میان مردم آن آبادی برسی و توقف كنی و به آنان سلام كن، بدون این كه در سلام گفتن آنان را تحقیر نمایی.
8. زكات پیروزی
العفو زكاه الظفر. (حكمت 211)
گذشت، زكات پیروزی است.
9. زكات با طیب خاطر
ان الزكاه جعلت مع الصلاه قربانا لاهل الاسلام، فمن اعطاها طیب النفس بها، فانها تجعل له كفاره و من النار حجازا و وقایه. فلا یتبعنها احد نفسه، و لا یكثرن علیها لهفه. فان من اعطاها غیر طیب النفس بها، یرجو بها ما هو افضل منها، فهو جاهل بالسنه، مغبون الاجر، ضال العمل، طویل الندم. (خطبه 199)
همانا زكات به همراه نماز برای نزدیكی مسلمانان به خداوند قرار داده شده است. بنابراین، كسی كه با رضایت خاطر زكات را بپردازد، كفاره گناهان او و مایه نگهداری اش از آتش باشد، پس نباید كسی دلی در پی زكاتی كه می پردازد داشته باشد و مرتبا افسوس خورد؛ زیرا كسی كه آن را از روی بی میلی بپردازد و با این حال، در قبال آن، به بهتر از آن (یعنی بهشت) چشم آمدی بندد، به نسبت (پیامبر) نادان است و در پاداش مغبون به كارش ‍ بیهوده و پشیمانی اش طولانی باشد.
10. حكم غنیمت
و من كلام له علیه السلام قاله لعبدالله بن زمعه لما طلب منه مالا فی خلافته: إن هذا المال لیس لی و لا لك، و إنما هو فیء للمسلمین، و جلب إسیافهم فان شركتهم فی حربهم، كان لك مثل حظهم، وإلا فجناه إیدیهم لا تكون لغیر إفواههم. (خطبه 232)
كلامی است از امیرالمؤمنین علیه السلام كه با این كلام با عبدالله بن زمعه كه در هنگام خلافت امیرالمؤمنین علیه السلام بر آن حضرت وارد شد، در حالی كه مالی از وی طلب می كرد. امیر فرمود: همانا این مال نه به من تعلق دارد نه به تو، و جز این نیست كه آن مال غنیمت و خراج مسلمانان است و مالی است كه شمشیرهای مسلمین آن را به دست آورده است، پس اگر تو در جنگ هایی كه ایشان كرده اند شركت داشته ای، تو هم مانند آنان، سهم و نصیبی داری و اگر چنین نیست، پس آنچه با دست های ایشان چیده شده (مقصود به دست آوردن غنایم است) جز برای خودشان مناسب نیست.
11. زكات بدن
لكل شی ء زكاه، و زكاه البدن الصیام. (حكمت 136)
برای هر چیزی، زكاتی است و زكات بدن، روزه گرفتن است.