فرشتگان

1. آفرینش فرشتگان
خلق سبحانه لاسكان سمواته، و عمارُه الصفیح الاعلی من ملكوته، خلقا بدیعا من ملائكته، و ملا بهم فروح فجاجها، وحشابهم فتوق اجوائهاً. (خطبه 91)
خدای سبحان برای سكونت بخشیدن در آسمان ها و آبادانی بالاترین قسمت ملكوت و عظمت خویش (افلاك بلند) مخلوقاتی بدیع و نوظهور، یعنی فرشتگان را آفرید و آنها را در راه های گشاده آسمان ها و فضاهای وسیع میان آنها قرار داد و همیشه میان آن ها راه های گشاده.
2. بندگی بی كسالت
من ملائكتك، لا یسامون من عبادتك. (خطبه 171)
گروهی از فرشتگانت هستند كه از بندگی تو خسته نمی شوند.
3. درجه یقین فرشتگان
لم ترم الشكوك بنوازعها عزیمهُ ایمانهم، و لم تعترل الظنون علی معاقد یقینهم. (خطبه 91)
انگیزه های امیال و شك و تردیدها، استحكام ایمان آنان را متزلزل و مختل نساخت، گمان ها و پندارها به دژهای محكم یقین آنان، ازدحام و هجوم نیاورد.
4. توصیف فرشتگان
انشا هم علی صور مختلفات، و اقدار متفاوتات، اولی اجنحه تسبح جلال عزته ... و منهم من هو فی خلق الغمام الدلح و فی عظم الجبال اشمخ، و فی قتره الظلام الابهم، و منهم من خرقت اقدامهم تخوم الارض السفلی، فهی كرایات بیض قد نفذت فی مخارق الهوا، و تحتها ریح هفافُه تحبسها علی حیث انتهت من الحدود المتناهیهُ، قد استفر غتهم اشغال عبادته. (خطبه 91)
خدای سبحان فرشتگان را به صورت های مختلف و اندازه های گوناگون آفریده است: (بالدارانی هستند) كه همواره تسبیح جلال و عزت او را می گویند. گروهی از آنان در میان ابرهای پر آب و در كوه های مرتفع و بلند و در ظلمات تاریك قرار دارند و جمعی دیگر قدم هایشان تا قعر زمین پایین رفته و همانند پرچم های سفیدی دل هوا را شكافته و در زیر آن بادهایی است كه به نرمی حركت می كنند و آنها را در جای خویش نگه می دارد، اشتغال به عبادت حق آن ها را از هر كار دیگری باز داشته است.
5. اراده فرشتگان در عبادت
لا تعدو عزیمه جدهم بلاده الغفلات، و لا تنتضل فی هممهم خدائع الشهوات. (خطبه 91)
سستی ناشی از عفلت ها بر اراده آن ها به كوشش در عبادت چیره نگردد و تیرهای خدعه آلود شهوت ها و هوس ها، همت های آنان را آماج خود قرار ندهد.
6. كم بودن طاعت ملایك
انهم علی مكانهم منك، و منزلتهم عندك، و استجماع اهوائهم فیك و كثره طاعتهم لك، و قله غفلتهم عن امرك، لو عاینوا كنه ما خفی علیهم منك لحقروا اعمالهم، و لزروا علی انفسهم، ولعرفوا انهم لم یعبدوك حق عبادتك، و لم یطیعوك حق طاعتك. (خطبه 109)
آنان با همه منزلتی كه نزد تو دارند و همه وجودشان عشق به توست و با وجود فراوانی طاعتشان از تو و غافل نبودنشان از تو، اگر حقیقت آن چه را از تو بر آنان پوشیده است مشاهده كنند، بی گمان اعمال خویش را خرد شمارند و بر خویشتن خرده گیرند و دریابند كه تو را چنان كه سزد عبادت نكرده اند و چندان كه شایسته است طاعتت ننموده اند.
7. عصمت فرشتگان
و عصمهم من ریب اشبهات، فما منهم زائغ عن سبیل مرضاته. (خطبه 91)
آنان را از تردید حاصل از شبهات مصون داشت؛ از این رو، هیچ كدام آنها از راه خشنودی خدا منحرف نمی شود.
8. صفت ملایك
لم تطمع فیهم الوساوس فتقترع برینها علی فكرهم. (خطبه 91)
وسوسه ها طمعی در راهیابی به آنان نداشته تا با كثافت خود، فكر آنان را بكوبد.
9. عبادت ملایكه
لم یتولهم الاعجاب فیستكثروا ما سلف منهم، و لا تركت لهم استكانه الاجال، نصیبا فی تعظیم حسناتهم. (خطبه 91)
عجب (خود بزرگ بینی و خود پسندی) بر آنان غلبه نكرده تا آنان عبادات گذشته را زیاد محسوب كنند و احساس ناتوانی و ناچیزی در دریافت جلال خداوندی برای بزرگ بینی حسناتی كه انجام می دهند نصیبی نگذاشته است.
10. فرشتگان شیفته عبادت
وصلت حقائق الایمان بینهم و بین معرفته، و قطعهم الایقال به الی الوله الیه، و لم تجاوز رغباتهم ما عنده الی ما عند غیر قد ذاقوا حلاوه معرفته، و شربوا بالكاس الرویه من محبته. (خطبه 91)
حقایق ایمان، میان ایشان و شناخت خدا پیوند داده است و یقینشان به وجود او، آنها را شیفته و سرگشته او كرده است. شیرینی معرفت او را چشیده اند و از جام محبت او سیراب گشته اند.
11. نظارت فرشتگان
اعلموا، عباد الله! ان علیكم رصدا من انفسكم، و عیونا من جوار حكم، و حفاظ صدق یحفظون اعمالكم، وعدد انفاسكم، لا تستركم منهم ظلمُه لیل داج، و لا یكنكم منهم باب ذو رتاج. (خطبه 157)
بدانید ای بندگان خدا! كه دیده بانی از وجود شما و جاسوسانی از اعضای بدن شما و نگهبانان صادقی بر شما گماشته شده اند كه اعمال شما و شمار نفس هایتان را ثبت می كنند. نه سیاهی شب تار (اعمال) شما را از دید آنها پوشیده می دارد و نه دروازه محكم و بسته، شما را از آنان مخفی می كند.
12. سعی و كوشش در عبادت
لیس فی اطباق السما موضع اهاب، الا و علیه ملك ساجد، اوساعت حافد، یزدادون علی طول الطاعه بربهم علما، و تزداد عزه ربهم فی قلوبهم. (خطبه 91)
در هیچ یك از طبقات آسمانی جایی به اندازه جای پوستینی وجود ندارد كه در آن فرشته ای در حال سجده نباشد و یا با سعی و كوشش (به دنبال كار) شتابد، با اطاعت فراوان به علم و یقین خویش می افزایند و عزت و سلطنت پروردگار در دل هایشان افزوده می شود.
13. وصف فرشتگان الهی
جعلهم الله فیما هنالك اهل الامانه علی وحیه، و حملهم الی المرسلین و دائع امره و نهیه. (خطبه 91)
خداوند متعال آن فرشتگان را در آن جایگاه صفحات مقدس ملكوتی كه هستند، امین وحی خود قرار داده و به وسیله آنان امانت های امر و نهی خود را بر رسولانش رسانده است.
14. فرشته تحذیر
ان لله ملكا ینادی فی كل یوم: لدوا للموت، و اجمعوا للفنا، و ابنوا للخراب!. (حكمت 132)
همانا خدا را فرشته ای دارد كه هر روز ندا در می دهد: برای مرگ بزایید و برای نابودی گرد آورید و برای ویرانی بسازید!
15. داناتر از خلایق!
هم اعلم خلقك بك، و اخوفهم لك، و اقربهم منك؛ لم یسكنوا الاصلاب، و لم یضمنوا الارحام، و لم یخلقوا من ما مهین، و لم یتشعبهم ریب المنون؛ و انهم علی مكانهم منك، و منزلتهم عندك، و استجماع اهوائهم فیك، و كثره طاعتهم لك، و قله غفلتهم عن امرك؛ لو عاینوا كنه ما خفی علیهم منك لحقروا اعمالهم. (خطبه 109)
آنها فرشتگان به تو داناتر از باقی خلایق هستند و از تو بیش از همه می ترسند و به تو بیش از همه نزدیك اند، در پشت پدران جا نگرفته اند و در رحم های مادران در نیامده اند و از آب بی مقدار آفریده نشده اند و (حوادث روزگار) آن ها را پریشان نكرده است.
آنان با مقامی كه در پیش تو دارند و با این كه همه عشق و آروزهایشان در وجود تو جمع شده است و با وجود فزونی طاعت و عبادتشان برای تو، كمی غفلتشان از فرمانت ؛ اگر حقیقت ذات تو را كه بر آنان پوشیده است مشاهد كنند اعمال خود را حقیر و كوچك شمارند.
16. همیشه در ركوع و سجود
فتق ما بین السموات العلا، فملآهن اطوارا من ملائكته، منهم سجود لا یركعون، و ركوع لا ینتصبون، و صافون لا یتزایلون، و مسبحون لا یسامون، لا یغشاهم نوم العیون، و لا سهو العقول، و لا فتره الا بدان، و لا غفله النسیان و منهم امنا علی وحیه، و السنه الی رسله، و مختلفون بقضائه و امره، و منهم الحفظه لعباده، و السدنه لابواب جنابه، و منهم الثابته فی الارضین السفل اقدامهم، والمارقه من الاقطار اركانهم، و المناسبه لقوائم العرش اكتافهم. ناكسه ذونه ابصارهم، متلفعون تحته باجنحتهم، مضروبه بینهم و بین من دونهم حجب العزه، و استار القدرُه. لا یتو همون ربهم بالتصویر، و لا یجرون علیه صفات المصنوعین، و لا یحدونه بالاماكن، و لا یشیرون الیه یشیرون الیه بالنظائر. (خطبه 1)
خداوند آسمان های بلند را از هم گشود و مملو از فرشتگان گوناگون كرد، دسته ای از آن ها همیشه در سجودند و ركوع ندارند و یا در ركوع اند و قیام نمی كنند و یا در صف هایی كه هرگز پراكنده نمی شوند قرار دارند و یا همواره تسبیح می گویند و ملول نمی شوند، نه خواب به دیدگان آنها راه می یابد و نه خطایی در خردشان و نه سستی در وجودشان و نه بی خردی و فراموشی در آن پدید می آید و گروهی دیگر از آنان، امینان وحی حق و زبان او به سوی پیام آوران اند و پیوسته برای رسانیدن حكم و فرمان او رفت و آمد می كنند. گروهی دیگر از آنان نگهبان بندگان و دربانان بهشت اویند. جمعی از ایشان پاهایشان در طبقات پایین زمین ثابت و گردن هایشان از آسمان بالا گذشته و اعضای آنها از كرانه های جهان بیرون رفته است و كتف های آنان برای حفظ پایه های عرش خدا آماده است و در مقابل عرش ‍ او سر را پایین افكنده اند و در زیر آن، بال ها را به خود پیچیده اند و در میان آنان و دیگران كه در مراتب پایین قرار دارند، حجاب های عزت و پرده های قدرت فاصله انداخته، هرگز پروردگار خود را با نیروی وهم تصویر نكنند و صفات آفریدگان را برای او قائل نشوند. هرگز او را در مكانی محدود نساخته و با چشم اشاره به او نمی كنند.