تغذیه سالمندان

 تفاوتهای مهم تغذیه سالمندی با سایر گروهای سنی

 در افراد مسن روزانه ۸ لیوان مایعات ترجیحا آب برای پیشگیری از بروز یبوست و کم آبی بدن توصیه می شود ، زیرا افراد مسن برخلاف افراد جوان اغلب اوقات احساس تشنگی نمی کنند و به همین دلیل بیشتر مستعد کم آبی بدن وابتلا به یبوست هستند. 
▪ افراد مسن به انرژط کمتری از سایر گروههای سنی نیاز دارند زیرا فعالیت بدنی کمتری داشته و نیاز کمتری به غذا برای ثابت نگه داشتن وزنشان دارند. 
▪ نیاز به برخی مواد غذایی خاص مانند آنتی اکسیدان ها ( همچون ویتامینهای A,C,E ) برای دفاع بر علیه رادیکالهای آزاد که تخریب کننده سلولها هستند و به علل مختلف وارد بدن شده یا در بدن تشکیل می شوند در دوران سالمندی بیشترمی شود.
▪ سالمندان بالای ۷۰ سال احتمال دارد به مکمل غذایی نیاز پیدا کنند.
▪ جذب کلسیم و ویتامین D بدن با افزایش سن کاهش می یابد که خود اثر مخربی بر روی سلامت استخوانها دارد و سبب افزایش شکستگی های استخوانی می شود . بنابراین با افزایش سن نیاز بدن به مصرف منابع غنی کلسیم و ویتامین D نیز افزایش می یابد. 
▪ با افزایش سن توانایی جذب ویتامین B۱۲ حتی در افرادی که عملکرد عصبی طبیعی دارند کاهش می یابد.
▪ انتخاب مواد غذایی در برنامه غذایی روزانه از اهمیت خاصی بر خودار است . تاکید در برنامه غذایی سالمندان بر مصرف مواد غذایی کم چرب و کم کلسترول ، کم نمک و پر فیبر است.

سالمندان روغن ماهی بخورند

سطوح بالای خونی امگا۳ اسید‌های چرب اشباع نشده موجود در روغن ماهی ممكن است به حفظ قابلیت تفكر در سالمندان كمك كند. این نتایج خصوصا درمیان افرادی با فشار خون بالا و یا كلسترول بالا بیشتر صحت پیدا می‌كند. با توجه به شواهد به دست آمده می‌توان گفت رژیم‌هایی كه شامل امگا۳ هستند خصوصاً EPA وDHA شخص را در برابر بیماری‌های آلزایمر و اختلال مشاعر حفظ می‌كند. 
با وجود این در مورد تاثیر مصرف EPA وDHA بر قابلیت تفكر و یا عملكرد شناختی بررسی‌های دقیق كمی صورت گرفته است. روی ۲۱۰ مرد سالم بین ۷۹ تا ۸۹ ساله در سال ۱۹۹۰ بررسی‌هایی صورت گرفت. عملكرد شناختی این افراد در سال‌های ۱۹۹۰ و ۱۹۹۵ مورد ارزیابی قرار گرفت. افرادی كه از ماهی در رژیم غذایی خود استفاده می‌كردند، كاهش كمتری در عملكرد شناختی خود داشتند. پژوهشگران می‌گویند كه مصرف ماهی و DHA , EPA چندان مرتبط با تحلیل و آسیب دیدگی قدرت شناخت نمی‌باشد. این تیم تحقیقاتی، مصرف روزانه ۴۰۰ میلیگرم EPA و DHA را كه در ماهی، گوشت، تخم مرغ، تره فرنگی و محصولات نشاسته‌ای (غلات) یافت می‌شود،توصیه می‌كند. سطوح بالای خونی EPA و DHA در ارتباط با كاهش تحلیل و آسیب‌دیدگی در توانایی گفتاری است.

 تغذیه سالمندان؛ بایدها و نبایدها

به تغذیه سالمندان نیز همچون كودكان توجه كنید. در كهولت فرد هشیاری و تمركز لازم برای خوردن غذای كافی ندارد.از جمله مشكلاتی كه به تغذیه سالمندان اثر سوء می‌گذارد بی‌دندانی و مشكل جویدن است كه محدودیت غذاخوردن را در پی دارد. اغلب سالمندان به دلیل نداشتن دندان، سبزیجات و میوه ها را از برنامه غذایی خود حذف می كنند و بدین ترتیب انواع ویتامین ها و املاح و فیبرها را كه از طریق میوه ها و سبزیجات به بدن می‌رسند، حذف می كنند. 
به دلیل كمبود ویتامین ها و فیبرها، انواع مشكلات برای سالمندان به وجود می آید. از جمله به خاطر كمبود دریافت فیبر خطر ابتلا به یبوست در سالمندان بالاست.
از مشكلات دیگر سالمندان می توان به تنها بودن آنها اشاره كرد. معمولاً افراد در تنهایی انگیزه و حوصله لازم برای تهیه و خوردن غذا را ندارند و در نتیجه غذای خوب و كافی نمی خورند. ضمن اینكه در زمان كهولت، افراد تمركز و هشیاری لازم را برای توجه به تغذیه خود ندارند، در نتیجه اگر مراقبتی از آنها نشود، ممكن است غذای كافی نخورند. مشكلات اقتصادی در سالمندان می تواند یكی دیگر از علت‌های سوء تغذیه باشد. به عنوان مثال تعدادی از سالمندان به دلیل نداشتن مقرری و یا ناچیز بودن حقوق بازنشستگی، توان انتخاب غذاهایی كه مورد نیاز بدنشان است را ندارند.
كم مصرف كردن مایعات را از دیگر مشكلات سالمندان است. اغلب سالمندان به دلیل بزرگ شدن پروستات و تكرر ادرار اغلب مجبورند شب‌ها چند بار بیدار شوند، بنابراین از خوردن مایعات صرف نظر می كنند، در حالی كه هضم، جذب، دفع و متابولیسم بدن نیاز به آب دارد و كمبود مایعات می تواند تمامی این مراحل را دچار مشكل كند و یا اینكه موجب بالا رفتن فشار خون و در نهایت سكته شود. بنابراین آنها بایستی از مایعات به اندازه كافی استفاده كنند.
مشكل دیگری كه باید به آن توجه كرد این است كه ممكن است معده سالمندان عامل جذب ویتامین ۱۲B را تولید نكند و حتی اگر ۱۲B هم در غذایشان باشد، جذب نشود و كمبود ۱۲B در بدن به تدریج باعث كم خونی و ضایعات عصبی شود بنابراین باید ۱۲B‌های تزریقی برای آنها در نظر گرفت و یا اینكه فرم فعال ویتامین D كه در كلیه ساخته می شود و اگر فردی نارسایی كلیه دارد باید از قرص‌های ویتامین D استفاده كند.
در مجموع و بنابر دلایلی كه بر شمردیم سالمندان در معرض خطر انواع كمبودهای تغذیه ای و كمبود ویتامین ها قرار دارند و این گروه سنی همچون كودكان نیاز به رسیدگی و توجه دارند.

 غذاهای غیرمجاز برای سالمندان

عبارتند از غذاهای چرب سرخ شده ، سس ها ، تخم مرغ نیمرو ، حبوبات کم پخت ، ‌سبزی های نفاخ ، پیاز ،‌ پیازچه ، تربچه ، شلغم ، کلم، هندوانه ، خربزه و گاهی لپه ، عدس و لوبیا. 
گوشت های کم چرب شامل : ماهی ، مرغ بدون پوست ، گوشت گوساله تازه به صورت خورشتی و بیفتکی ، دنده ، فیله ران و سردست . 
تخم مرغ بهتر است به صورت یک روز در میان و یا دو روز در میان ، استفاده شود و در صورت کلسترول خون بالا مصرف آن ممنوع است . 
با توجه به مشکل یبوست در سالمندان ، مصرف کافی مایعات و مواد پر فیبر مانند نان کامل گندم و میوه هایی مثل گلابی رسیده ، آلو و آلوزرد اهمیت دارد . 
برخی از سالمندان ممکن است مبتلا به فشارخون بالا باشند ؛ در این موارد ،‌ رژیم غذایی کم سدیم و در صورت نیاز کاهش وزن پیشنهاد می شود . 
برای متنوع کردن برنامه ی غذایی می توان در تهیه انواع فرنی و پوره به جای آرد گندم از جو سیاه ، ارزن ، ذرت ، جو و گندم استفاده کرد . 
سیب به دلیل داشتن پکتین زیاد باعث کاهش چربی و کلسترول می شود ؛ بنابراین بهتر است روزانه یک تا دو عدد سیب میل شود . 
اضافه کردن پودر فندق و بادام به حریره ها و پتاژهای غلات برای تأمین منیزیم ضروری به نظر می رسد .

 توصیه هایی برای رژیم غذایی سالمندان

نحوه ی سروغذا مورد پسند باشد و در مکان مناسبی میل شود . 
برای جلوگیری از مشکلات عاطفی و احساسی در سالمندان ، بهتر است به عادات غذایی آن ها احترام بگذاریم و هر نوع تغییر با ملایمت و به شکلی دوستانه ایجاد شود . 
در صورت وجود بی خوابی و کم خوابی از دادن چای و قهوه پیش از خواب خودداری شود . 
در کم خوابی ، مصرف یک لیوان شیر گرم پیش از خواب مؤثر است . 
در صورت تمایل به مصرف یک غذای کامل ،‌ باید وعده ی سنگین را برای ناهار توصیه کنیم . 
افزایش تعداد وعده های غذایی و کاهش حجم غذا در هر وعده . 
در سالمندانی که به دلیل داشتن دندان های مصنوعی قادر به جویدن غذا نیستند ، غذاهای زیر توصیه می شود : برنج نرم به صورت کته ، گوشت های نازک قیمه ای آب پز و نرم ، سیب زمینی پخته و پوره شده ، سبزی های پخته و پوره شده ، آب میوه ، نان های نرم و مکمل دار ، مرغ پخته و آب آن ، تخم مرغ پخته ، شیر ، ماست و پنیر . 
غذاهای غیرمجاز برای سالمندان عبارتند از غذاهای چرب سرخ شده ، سس ها ، تخم مرغ نیمرو ، حبوبات کم پخت ، ‌سبزی های نفاخ ، پیاز ،‌ پیازچه ، تربچه ، شلغم ، کلم ، هندوانه ، خربزه و گاهی لپه ، عدس و لوبیا. 
گوشت های کم چرب شامل : ماهی ، مرغ بدون پوست ، گوشت گوساله تازه به صورت خورشتی و بیفتکی ، دنده ، فیله ران و سردست . 
تخم مرغ بهتر است به صورت یک روز در میان و یا دو روز در میان ، استفاده شود و در صورت کلسترول خون بالا مصرف آن ممنوع است . 
با توجه به مشکل یبوست در سالمندان ، مصرف کافی مایعات و مواد پر فیبر مانند نان کامل گندم و میوه هایی مثل گلابی رسیده ، آلو و آلوزرد اهمیت دارد . 
برخی از سالمندان ممکن است مبتلا به فشارخون بالا باشند ؛ در این موارد ،‌ رژیم غذایی کم سدیم و در صورت نیاز کاهش وزن پیشنهاد می شود . 
برای متنوع کردن برنامه ی غذایی می توان در تهیه انواع فرنی و پوره به جای آرد گندم از جو سیاه ، ارزن ، ذرت ، جو و گندم استفاده کرد . 
سیب به دلیل داشتن پکتین زیاد باعث کاهش چربی و کلسترول می شود ؛ بنابراین بهتر است روزانه یک تا دو عدد سیب میل شود . 
اضافه کردن پودر فندق و بادام به حریره ها و پتاژهای غلات برای تأمین منیزیم ضروری به نظر می رسد .