تکاب

تکاب یکی از شهرهای جنوب شرقی استان آذربایجان غربی است. این شهر از سمت شمال به شهرستان چاراویماق در استان آذربایجان شرقی، از سمت جنوب به شهرستان‌های بیجار، دیواندره و سقز در استان کردستان، از سمت شرق به شهرستان ماه‌نشان در استان زنجان و از سمت غرب به شهرستان شاهین‌دژ،شهرستان بوکان در استان آذربایجان غربی محدود شده‌است. شهرستان تکاب بنابر قانون تقسیمات کشوری در سال ۱۳۸۵ خورشیدی، مشتمل بر دو بخش به نام‌های مرکزی و تخت سلیمان، یک شهر (تکاب) و ۶ دهستان بوده‌است.

تخت سلیمان از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری در این شهر است که در میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است؛ همچنین مهر موبد موبدان که روی آن نقوش اساطیری حک شده و بیش‌تر در ستایش آب (آناهیتا) و آتش است، در تخت سلیمان کشف شده‌است.جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۸۱٬۳۹۵ نفر بوده است که از این تعداد ۴۰٬۱۶۱ نفر آنان مرد و ۴۱٬۲۳۴ نفر آنان زن بوده اند.

نام شهر تکاب از دیرباز با نامهای متعددی مثل : ستوریق یا شوریق ، آنجرود ، ساروقورغان سرزمین افشار ، تیکان تپه و تکاب سرشناس بوده است . واژه تکاب ( takab ) به معنی آب باریک و زمینی که آب اندک و باریکی در آن جاری باشد آمده است ومردم این شهر بر این باورند که چون تنها رودخانه ساروق در این شهر جریان دارد آن را « تک آب » می نامند یعنی آب تنها . دلیل نامگذاری این شهر به تیکان تپه ( تپه پر از خار ) نیز به دلیل وجود بوته های خار پیرامون شهر بوده است که این نام تا سال ۱۳۱۶ هجری شمسی پا بر جا بوده است که بعدها به « تکاب » تغییر نام پیدا کرد. تکاب به صورت اسم مرکب به معنی دره، زمینی که در بعضی از جاهای آن آب فرو رود و از جای دیگر برآید.

ناحیه‌ای که امروزه تکاب نامیده می‌شود، در ناحیه‌ای واقع بوده که در سالنامه‌های آشوری از نیمۀ دوم سدۀ ۹ قبل از میلاد، زاموآ خوانده می‌شده، و همواره دستخوش تهاجم آشوریان بوده است. این ناحیه مسکن اقوام باستانی لولوبی و گوتی بوده است و بعدها دولت ماننا در آن تشکیل شد واز سدۀ ۷ ق م با تشکیل دولت ماد از مراکز مهم اقتصادی این دولت (مادها) به‌شمار می‌رفت. ازجمله آثار بر جای مانده از دورۀ مادها در این منطقه، بناهای سنگی غار کرفتو
است که با دست در دل سنگ تراشیده شده است و نمونه‌ای از معماری سنگی دورۀ مادها به‌شمار می‌رود. این غار کاربرد دفاعی نیز داشته است و مردم برای گریز از تهاجم اورارتوها و آشوریها، در آن پناه می‌گرفتند. در کاوشهای باستان‌شناسی آثاری از دورۀ هخامنشیان در زندان سلیمان و تخت سلیمان به دست آمده است. این کاوشها همچنین نشان می‌دهد که منطقه تکاب در دوره‌های اشکانی و ساسانی نیز مرکز تمدنهای درخشانی بوده است که از مظاهر آن، علاوه‌بر بناهای سنگی غار کرفتو در غرب تکاب، می‌توان به آثار ساسانی کوه بلقیس در مشرق تخت سلیمان فعلی هم اشاره کرد. به سبب نبودِ مراکز مسکونی مهم در این منطقه، به‌جز شیز، در منابع سده‌های نخستین اسلامی نامی از این منطقه برده نشده، ولی تاریخ آن در خلال تاریخ دیگر نواحی آذربایجان آمده است.

بیشتر در آمد مردم این شهر از کشاورزی و دامپروری است و کمتر واحد صنعتی در شهر تکاب به چشم می‌خورد. بزرگ‌ترین معدن طلای خاورمیانه با ذخیره ۸۰ تن طلای خالص در روستاهای آقدره و زره‌شوران تکاب قرار دارد. از صنایع دستی این شهر می‌توان به فرش افشار اشاره کرد که شهرت جهانی دارد و به فرش آهنین
معروف است و خانواده‌های بسیاری از بافت این فرشهای دستباف امرار معاش می‌کنند. در زمانی که بازار فرش دستباف رونق خوبی دااشت بیش از ۱۸ هزار نفر به طور مستقیم به کار فرش بافی اشتغال داشتند. فرش دستباف افشار تکاب به نوعی سوغات این شهر هم محسوب می‌شود.

از سرشناسان بنام شهر می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:

• سید ایوب انصار (روحانی ، وفات ۸۵۰ هجری قمری)
• میرزا محمد حسین نجات (روحانی ادیب و شاعر)
• حجت الاسلام آقاشیخ محمد باقر احسانی چهارطاق (روحانی مبارز)
• سید کاظم رشتی ملقب به نجیب الاشراف (ادیب و عالم)
• شهریار صدیق افشار (دانشمند و فیزیکدان برجسته)
• حسن انوری(محقق و ادیب بنام جزو چهره‌های ماندگار سال۸۷)
• میرزا عبدالحسین خان صدیق افشار (خوشنویس)
• حسام دست پیش (دکترای علوم سیاسی )
• اباصلت صادقی(خوشنویس)
• حسین معصومی اغولبیک(شاعر)
• میرزا حبیب افشار(شاعر)
• میرزا عباسعلی خان افشار(شاعر)
• طاهر توکلی افشار(شاعر)
• علی امینی(خوشنویس)
• فتحعلی تحسینی(ادیب)
• دکتر سید یحیی یثربی
• حسینعلی قادری(شاعر)
• یدالله مدنی(شاعر)
• دکتر کرم بهاری دکترای فیزیک و مدرس دانشگاه
• دکتر نادر جهانمهر دکترای اقتصاد بهداشت
• اسماعیل فرج اللهی(شاعر)
• عبدالعلی قدمی(شاعر)
• علی آقا اسلامی(شاعر)
• سید ابوالحسن هاشمی(شاعر)
• پروفسور ذبیح الله قاسملوی
• افبال افلاکی کوهنورد صعود کننده به قلل ۸۰۰۰ متری و دبیر فدراسیون
• حاج شیخ عزیزالله خسروی(امام جماعت فقیدمسجدجامع تکاب)
• حاج حسام الدین نظریان(استادخوشنویس)
• استادعلی نقی محمدی(استادخوشنویس)

از مناطق دیدنی و گردشی این شهر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تخت سلیمان و آتشکده آذرگشسپ که به عنوان چهارمین اثر باستانی ایران در فهرست جهانی آثار فرهنگی یونسکو ثبت شده است. این محوطه باستانی با قدمت ۳۵۰۰ ساله جزو ده اثر بزرگ ملی در دست بازسازی می‌باشد.
• کوه زندان سلیمان: کوهی استوانه‌ای شکل تو خالی که در زبان مردم محلی زندان سلیمان نامیده می‌شود
• آبگرم تخت سلیمان(ایسدی سو): با چشمه‌های آب گرم که برای درمان بیماریهای روماتیسمی بسیار مفید است
• چمن متحرک چملی : جزیره‌ای متحرک در داخل آب دریاچه چملی واقع
  در روستای بدرلو تکاب که از مناطق بسیار زیبا ولی در عین حال گمنام و
  ناشناخته می‌باشد
• قلعه بلقیس که بر روی کوه مرتفع بلقیس قرار دارد (ارتفاع ۳۳۳۵)
• مسجد جامع تکاب با قدمت بیش از صد سال با معماری زیبا ثبت شده در آثار لیست آثار ملی
• بنای ساختمانی معروف به قلعه که در داخل شهر قرار دارد و به یکی از اربابان قدیم شهر تعلق داشته است.
• بقعه ایوب انصاری
• قلعه ساری قورخان
• غار کرفتو که متعلق به شهر سقز است فاصله نزدیکی با شهر تکاب دارد.
• آبگرم و آبشار قینرجه در روستایی به همین نام واقع در جاده تخت سلیمان.
• چهار ستون تاریخی چهار طاق زوار(کلیسای چهار طاقی) در روستای چهارطاق.
• زندان برنجه
• کوه چهل چشمه (وجود آثار تاریخی کشف نشده در آن)
• غار جدید الکشف در ۳۵ کیلومتری تکاب

ازآثار باستانی و دیدنیهای شهرستان تکاب مسجد جامع تاریخی روستای اغولبیک که در ۵ کیلومتری شهرستان تکاب واقع گشته ، که ۷سال زودتر از مسجدجامع تکاب بنا شده و همچنین یخچال طبیعی بی نظیر قدیمی که قدمت آن به بیش از یک قرن می‌رسد می‌توان اشاره نمود.و آثار تاریخی زیادی که متاسفانه با بی توجهی مسئولین ازبین رفته و یا نیز در حال از بین رفتن است که از
جمله آن می‌توان به حمام قدیمی که در روبروی مسجد جامع بنا شده بود(که در حال حاضر این حمام در زمانی که حتی کاملا سالم بود توسط دولت تخریب شدو به جای آن بانک صادرات ساخته شده است) و قلعه اربابی بزرگ و بی نظیر (این قلعه نیز به جای اینکه تبدیل به موزه شود محل اداره هلال احمر شهرستان شده است) و کوره خانه قدیمی و ... می‌توان اشاره نمود. آب سرد معدنی روستای اغولبیک که در دربند واقع گشته خواص درمانی بسیار مفید دارد و سالانه مردم زیادی از روستا های اطراف و شهرستان تکاب به آنجا می‌آیند. نور تپه که یکی از آثار قدیمی و تاریخی روستای اغولبیک که هم زیارتگاه و هم کوره آجر پزی ، که آجر مسجد جامع اغولبیک در آنجا تولید می‌شده است و یکی از آثار ثبت شده میراث فرهنگی می‌باشد.

تكاب به معنی آب باريک و زمينی كم آب است. منطقه ی تكاب دارای ده ها اثر تاريخی قبل و بعد از اسلام است كه از آن جمله می توان به تخت سليمان اشاره كرد كه در 45 كيلومتری شمال خاوری آن واقع شده است. بقايای آتشكده بزرگ ساسانی، به نام آذرگشنسب نيز در آن جا قرار دارد. شهر باستانی شيز در اين مکان قرار داشت و احتمالا به علت فعاليت های آتشفشانی كوه زندان در فاصله 5/1 كيلومتری تخت سليمان فعلی، ويران شده و آثاری از آن بر جای نمانده است

شهرستان تَکاب، یکی از شهرستانهای استان آذربایجان غربی است که در جنوب شرقی این استان واقع شده است. مرکز این شهرستان شهر تکاب است.

شهرستان تکاب از غرب به شهرستان شاهین‌دژ، از شمال غربی به شهرستان هشترود، از شمال شرقی به استان زنجان، از جنوب و جنوب غربی به شهرستان سقز و از طرف جنوب شرقی به شهرستان بیجار محدود است و با سه استان زنجان ، آذربایجان شرقی و کردستان مرز مشترک دارد . وسعت آن ۵٬۸۸۰٬۰۰۰ متر مربع می‌باشد و مختصات آن به این شرح می‌باشد: طول ۴۷ درجه و ۷ دقیقه ، عرض ۳۶ درجه و ۸ دقیقه و ۳۰ ثانیه ، ارتفاع از سطح دریاهای آزاد ۱۸۴۰ متر و اختلاف ساعت با تهران ۱۷ دقیقه (یعنی ساعت ۸ تکاب ، ساعت ۸ و ۱۷ دقیقه تهران است).

فاصله تکاب با تهران ۵۴۰ کیلومتر می‌باشد. تکاب دارای ۱۰۲ آبادی و یک بخش به نام تخت سلیمان است مهم‌ترین رودخانه دائمی که در تکاب جاری است ساروق نام دارد که قسمتی از آب آشامیدنی شهر را نیز تأمین می‌کند.

جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۸۱٬۳۹۵ نفر بوده است که از این تعداد ۴۰٬۱۶۱ نفر آنان مرد و ۴۱٬۲۳۴ نفر آنان زن بوده اند.
 

دین و فرهنگ

دین مردم شهرستان تکاب اسلام و پیرو مذهب شیعه و سنی و در بعضی از نواحی عده‌ای از پیروان اهل حق[نیازمند منبع] هم زندگی می‌کنند . در گذشته نه چندان دور، جمعیتی از یهودی‌ها (در منطقه به موسایی شهرت دارند) هم در شهر سکونت داشتند که همگی در ده چهل به شهرهای دیگر و اسرائیل مهاجرت کردند[نیازمند منبع]. پیروان همه مذاهب بطور مختلط و با حسن سلوک با هم زندگی می‌کنند و تا کنون هیچگونه اختلافی بین آنها مشاهده نشده و ازدواج شیعه و سنی نیز مطابق قوانین شرعی مرسوم است.

زبان و گویش

زبانهای رایج درتکاب شامل ترکی آذربایجانی و کردی کرمانجی، کردی سورانی می‌باشد. کرمانجی که در گذشته در بیشتر نواحی و روستاهای تکاب رایج بود بتدریج توسط زبان ترکی جایگزین شده ‌است. گویش کرمانجی که شاخه بزرگی از زبان کردی شمال می‌باشد هنوز در طوایف شاقی (شقاقی،شکاکی)، شرانی، موصولانی(موصلانلو)٬ زاخورانی (زعفرانلو) و صربیانی که ایل افشار را تشکیل می‌دهند در منطقه افشار تکاب تکلم می‌شود. ایل بزرگ افشار که در شرق ترکیه ساکن می‌باشند نیز به کرمانجی صحبت می‌کنند.

تکاب یکی از شهرستان های استان آذربایجان غربی است که در جنوب خاوری این استان قرار گرفته است. تكاب از شمال و خاور با آذربايجان شرقی و زنجان و از جنوب با كردستان و از باختر با شهرستان شاهين دژ همسايه است. شهرستان تكاب در 47 درجه و 6 دقيقه درازای خاوری و 36 درجه و 24 دقيقه پهنای شمالی و در ارتفاع 1790 متری از سطح دريا واقع شده است. رود ساروق از ميان شهر تكاب عبور می كند و آب و هوای این منطقه سرد و نيمه خشک است. مسیرهای دسترسی به این ناحیه عبارتند از:
- راه تكاب – بيجار به درازای 86 كيلومتر.
-راه تكاب – مياندوآب به درازای 138 كيلومتر.
-راه تكاب – حسن آباد با سوكند به درازای 58 كيلومتر.
-راه تكاب – تيلكو به درازای 54 كيلومتر.

کشاورزی و دام داری

شهرستان تكاب نيز به مانند ديگر مناطق آذربايجان غربی يک ناحیه ی كشاورزی است. حاصل خيزی خاک و وجود آب كافی سبب رونق كشاورزی در این منطقه شده است. گندم، جو، بنشن، تره بار، گياهان علوفه ای، ‌سيب، انگور، ‌زرد آلو و…..از مهم ترین محصولات اين شهرستان به شمار می آید. مراتع بزرگ و حاصل خيز شهرستان تكاب سبب رونق دام داری در منطقه شده و انواع فرآورده های دامی جزو صادرات شهرستان محسوب می شود. پرورش زنبور عسل از جمله مهم ترين اشتغالات مردم این ناحیه است.

وجه تسميه و پيشينه تاريخي

تكاب به معنی آب باريک و زمينی كم آب است. منطقه ی تكاب دارای ده ها اثر تاريخی قبل و بعد از اسلام است كه از آن جمله می توان به تخت سليمان اشاره كرد كه در 45 كيلومتری شمال خاوری آن واقع شده است. بقايای آتشكده بزرگ ساسانی، به نام آذرگشنسب نيز در آن جا قرار دارد. شهر باستانی شيز در اين مکان قرار داشت و احتمالا به علت فعاليت های آتشفشانی كوه زندان در فاصله 5/1 كيلومتری تخت سليمان فعلی، ويران شده و آثاری از آن بر جای نمانده است.

صنايع و معادن

صنایع شهرستان تکاب محدود به صنایع دستی و صنایع کوچک کارگاهی است. این منطقه در مسیر توسعه قرار دارد و هنوز صنعت بزرگ و قابل توجهی در آن دیده نمی شود.  

مشخصات جغرافيايي

تکاب یکی از شهرستان های استان آذربایجان غربی است که در جنوب خاوری این استان قرار گرفته است. تكاب از شمال و خاور با آذربايجان شرقی و زنجان و از جنوب با كردستان و از باختر با شهرستان شاهين دژ همسايه است. شهرستان تكاب در 47 درجه و 6 دقيقه درازای خاوری و 36 درجه و 24 دقيقه پهنای شمالی و در ارتفاع 1790 متری از سطح دريا واقع شده است. رود ساروق از ميان شهر تكاب عبور می كند و آب و هوای این منطقه سرد و نيمه خشک است. مسیرهای دسترسی به این ناحیه عبارتند از:
- راه تكاب – بيجار به درازای 86 كيلومتر.
-راه تكاب – مياندوآب به درازای 138 كيلومتر.
-راه تكاب – حسن آباد با سوكند به درازای 58 كيلومتر.
-راه تكاب – تيلكو به درازای 54 كيلومتر.
 

 کشاورزی و دام داری

شهرستان تكاب نيز به مانند ديگر مناطق آذربايجان غربی يک ناحیه ی كشاورزی است. حاصل خيزی خاک و وجود آب كافی سبب رونق كشاورزی در این منطقه شده است. گندم، جو، بنشن، تره بار، گياهان علوفه ای، ‌سيب، انگور، ‌زرد آلو و…..از مهم ترین محصولات اين شهرستان به شمار می آید. مراتع بزرگ و حاصل خيز شهرستان تكاب سبب رونق دام داری در منطقه شده و انواع فرآورده های دامی جزو صادرات شهرستان محسوب می شود. پرورش زنبور عسل از جمله مهم ترين اشتغالات مردم این ناحیه است. 

وجه تسميه و پيشينه تاريخي

تكاب به معنی آب باريک و زمينی كم آب است. منطقه ی تكاب دارای ده ها اثر تاريخی قبل و بعد از اسلام است كه از آن جمله می توان به تخت سليمان اشاره كرد كه در 45 كيلومتری شمال خاوری آن واقع شده است. بقايای آتشكده بزرگ ساسانی، به نام آذرگشنسب نيز در آن جا قرار دارد. شهر باستانی شيز در اين مکان قرار داشت و احتمالا به علت فعاليت های آتشفشانی كوه زندان در فاصله 5/1 كيلومتری تخت سليمان فعلی، ويران شده و آثاری از آن بر جای نمانده است.