مقالات پزشکی

«فکم موقع باز و بسته کردن صدا می‌دهد، نمی‌توانم درست غذا بجوم، وقتی غذا می‌خورم زود فکم خسته می‌شود و بی‌دلیل درد می‌کند ...» اینها و چندین شکایت مشابه از جمله رایج‌ترین مشکلاتی است که بیماران در کلینیک‌های دندانپزشکی به دندانپزشک ابراز می‌کنند و به‌دنبال راه درمان آن هستند؛ مشکلاتی که از آنها با عنوان اختلالات مفصل گیجگاهی فکی یاد می‌شود و افراد بسیاری در سطح دنیا به آن مبتلا هستند. متاسفانه بسیاری از مردم نمی‌دانند این علائم نشانه یک بیماری است و بسیاری حتی نمی‌دانند که دچار مشکل هستند. اگر شما هم دچار مشکلاتی از این دست هستید شاید این مطلب برای‌تان مفید باشد.

چرا این مفصل دچار مشكل می‌شود؟

حرکت مفصل گیجگاهی فکی ترکیبی از یک حرکت باز و بسته کردن همراه با یک حرکت لغزشی است که عملکرد صحیح آن به سلامت دیسک و مفصل، هماهنگی میان اعصاب و عضلات جونده و روابط مناسب بین دندان‌ها بستگی دارد. این مشکل در خانم‌های رده سنی 30 تا 50 سال، کسانی که دچار ناهنجاری فکی هستند یا افراد مبتلا به برخی سندرم‌های مادرزادی خاص شیوع بیشتری دارد. اختلالات مفصل گیجگاهی فکی معمولا به این دلایل اتفاق می‌افتد:

 خوردگی دیسک یا تغییر محل آن   آرتریت غضروف مفصل   آسیب‌دیدگی مفصل به دلیل ضربه‌های شدید یا نیروهای با شدت کم اما مداوم و مستمر که معمولا به دلیل اعمال نیروی بیش از حد عضلات جونده یا روابط ناصحیح میان دندان‌ها حاصل می‌شود.  عضلات مسئول در حرکات مفصل و جویدن (عضلات جونده) به واسطه فعالیت شدید دچار خستگی و ضعف می‌شوند. علت معمولا فشردن شدید دندان‌ها روی هم(کلنچ کردن) یا دندان قروچه موقع خواب یا سایش دندان‌ها هنگام بیداری است.

وقتی فک کلیک می‌کند

اختلالات مفصل گیجگاهی به واسطه عوامل مختلف و متفاوتی ایجاد می‌شود. شاید شایع‌ترین علامت این مشکل صدای کلیک یا صدای خرت‌خرت (مثل راه رفتن روی برف) موقع باز یا بسته کردن یا جویدن است که تقریبا تمامی بیماران این علامت را دارند. بقیه علائم این مشکل معمولا شامل این موارد است:

 درد یا حساسیت در فک   درد تیر کشنده در اطراف یا داخل خود گوش   احساس ناراحتی موقع جویدن یا دشواری در جویدن  درد تیر کشنده در صورت  قفل شدن مفصل که باعث دشواری در باز یا بسته کردن دهان می‌شود.  گردن درد یا سردردهای بی‌دلیل به‌خصوص موقع بیدار شدن از خواب  جویدن نامتوازن یعنی در بخشی از فک جویدن راحت‌تر از سایر قسمت‌هاست.

اگر موقع باز یا بسته کردن فک مفصل شما صدای کلیک می‌دهد اما درد یا محدودیت در بازکردن فک وجود ندارد احتمالا مشکلی در مفصل گیجگاهی فکی وجود ندارد.دندانپزشک برای تشخیص مشکل جدا از معاینه بالینی مفصل و مشاهده نحوه حرکت فک و روابط بین دندان‌ها، برای شما رادیوگرافی مفصل می‌نویسد. در صورت حاد بودن مشکل گاهی از روش‌های تشخیصی پیشرفته‌تر مثل سی‌تی‌اسکن یا ام آر آی نیز استفاده می‌شود.

وقتی درمان مشکل است

 در برخی از بیماران ترکیبی از همه موارد فوق دیده می‌شود، یعنی موقعیت دندان‌ها ناصحیح بوده و رابطه بین دندان‌ها هم نامناسب است، عضلات جونده بیمار نیروی عضلانی شدیدی به دندان‌ها و مفصل وارد می‌کنند و دندان قروچه هم وجود دارد. در این حالت ترکیبی از همه درمان‌های فوق در نظر گرفته می‌شود و گاهی لازم است بیمار چندین جلسه با فواصل کوتاه به دندانپزشک مراجعه کند تا سطح دندان‌ها برحسب شرایط جدید بیمار ساییده و تنظیم شود. در موارد شدیدتر حتی ممکن است بیمار نیاز به درمان‌های ارتودونسی یا جراحی تصحیحی فک داشته باشد. در نهایت در بیمارانی که مشکلات پیشرفته مفصلی دارند لازم است مفصل توسط متخصص جراحی دهان و فک و صورت  تحت عمل جراحی قرار گیرد. بیمارانی که مبتلا به مشکلات مفصلی هستند باید بدانند درمان این مشکلات معمولا پردردسر و وقت‌گیر است و اگر می‌خواهند از شر این بیماری خلاص شوند باید آمادگی پذیرش این درمان‌ها را داشته باشند.

درمان‌هایی از همه رنگ

درمان مشکلات مفصل گیجگاهی فکی طیف وسیعی را در بر می‌گیرد که از یک درمان دارویی ساده تا جراحی مفصل متغیر است. در بسیاری از موارد مشکل مفصل به‌دلیل روابط نامناسب میان دندان‌ها ایجاد می‌شود. در این‌صورت عمدتا مشکل مربوط به دندان‌های ترمیم شده یا دندان‌های عقل است. اگر مشکل محدود به این موارد باشد با تصحیح یا تعویض ترمیم‌ها یا خارج کردن دندان‌های عقل مشکل به میزان قابل ملاحظه‌ای کاهش یافته یا به‌طور کامل برطرف می‌شود به‌خصوص اگر بیمار عاداتی نظیر دندان قروچه یا فشردن دندان‌ها را نداشته باشد. گاهی لازم است برای تنظیم رابطه بین دندان‌ها، مقدار بسیار مختصری(در حد یک میلیمتر یا حتی کمتر) از سطح برخی از دندان‌های درگیر ساییده شود تا  ارتباط دندان‌ها بهبود یابد. گاهی علت مشکل به واسطه اعمال نیروی شدید توسط عضلات فک است که ممکن است در این بین دندان عقل یا ترمیم‌های نامناسب نیز مزید بر علت شده باشند. این دسته از بیماران معمولا دندان قروچه دارند و دندان‌های آنها به‌خصوص دندان‌های جلویی‌شان دچار سایش شده است. در این حالت جدا از تصحیح ترمیم‌ها و کشیدن دندان ‌عقل، لازم است برای کاهش نیروی عضلانی و تنظیم موقعیت آنها به بیمار نایت گارد داده شود.

نایت گارد یک قالب آکریلی یا ژلاتینی است که برای فک بالا و پایین ساخته می‌شود و بیمار شب‌ها آن را تا صبح داخل دهان می‌گذارد. این درمان گرچه برای بسیاری از بیماران دشوار است اما در صورت تحمل بیمار و اجرای منظم آن نتایج بسیار خوبی به دنبال خواهد داشت. در این شرایط برای کاهش نیروی عضلات و کم کردن التهاب و درد مفصل و عضلات معمولا داروهای شل کننده عضلانی و مسکن نیز تجویز خواهد شد.

وظایف مفصل فک

برای بررسی مشکلات مرتبط با مفصل گیجگاهی فکی ابتدا باید ببینیم مفصل گیجگاهی فکی چه وظایفی بر عهده دارد. این مفصل جایی است که فک پایین به جمجمه متصل می‌شود و وجود همین مفصل است که باعث می‌شود ما بتوانیم غذا بخوریم، حرف بزنیم و خمیازه بکشیم. این مفصل مثل تمام مفاصل از یک سر استخوانی تشکیل شده که داخل حفره مفصلی قرار دارد(این حفره مفصلی داخل جمجمه است) و روی آن هم یک دیسک غضروفی قرار دارد که مانع ساییده شدن سر مفصل و حفره مفصلی می‌شود. عمده مشکلات مفصل گیجگاهی فکی زمانی آغاز می‌شود که این دیسک غضروفی در محل صحیح خود قرار نمی‌گیرد.

تا می‌توانید غذای نرم بخورید

بسیاری از بیماران مبتلا به اختلالات مفصل گیجگاهی فکی نمی‌دانند که سایش دندان‌ها روی هم، جویدن ته‌مداد یا دندان قروچه ارتباط مستقیمی با مشکل آنها دارد. اگر بیماران بتوانند به‌صورت خودآگاه از فشردن دندان‌ها روی یکدیگر خودداری کرده و عاداتی مثل جویدن ته‌مداد را کنار بگذارند از شدت مشکلات مفصل‌شان کاسته می‌شود. برای کاهش فشار روی مفصل گیجگاهی فکی نباید از عضلات جونده بیش از حد کار کشید. برای کاهش فشار عضلانی بهتر است بیمار بیشتر غذاهای نرم بخورد، لقمه‌های کوچک بردارد، از خوردن غذاهای سفت و چسبنده پرهیز کند، تا حد امکان آدامس نجود و موقع خمیازه كشیدن دهان را بیش از حد باز نکند (برای این کار می‌توان با کف دست به زیر چانه فشار آورد تا فک زیاد باز نشود).

استرس نداشته باشید

یکی از مسائلی که مشکلات مفصلی را تشدید کرده و باعث افزایش شدت دندان قروچه و درد و گرفتگی عضلات می‌شود، استرس‌های روحی است. به‌طور کلی شدت دندان‌ قروچه با میزان استرس بیمار ارتباط مستقیم دارد. در نتیجه اغلب بیماران جدا از درمان‌های دندانپزشکی باید به هر طریق استرس‌های روحی خود را کاهش دهند چون در غیر این صورت درمان‌های دندانپزشکی تاثیر کافی به دنبال نخواهد داشت.

فک‌تان را ماساژ بدهید

استفاده از گرما یا سرما(برحسب مورد بیماری و به تشخیص دندانپزشک) می‌تواند به کاهش درد و التهاب کمک کند. همچنین ماساژ عضلات جونده از روی صورت و داخل دهان می‌تواند در کاهش شدت انقباض و کم کردن فشار روی آنها موثر باشد. چند جلسه استفاده از لیزرهای کم توان نیز در کاهش درد و ناراحتی عضلات جونده و مفصل گیجگاهی فکی بسیار مفید است.

این علائم بستگی به نوع عفونت قارچی و قسمت درگیر بدن دارد. قارچ پوستی می‌تواند باعث بروز بثورات پوستی قرمزرنگ، پوسته پوسته و خارش‌دار شود و به نظر می‌رسد که پوست خشک است.

انواع قارچ‌های مضر بر روی پوست بدن، باعث بروز عفونت قارچی پوست می‌شود. بیشتر این عفونت‌ها با درمان بهبود می‌یابند. عفونت‌های قارچی پوست، بسته به این که کدام اندام را درگیر می‌کنند، دسته بندی می‌شوند.

انواع قارچ‌های پوستی

1- عفونت درماتوفیت

باعث عفونت پوست، ناخن و مو می‌شود. این عفونت شامل پنج مورد زیر است:

الف- پای ورزشکار: این عفونت قارچی باعث می‌شود که پوست بین انگشتان پا، خارش دار، خشک، پوسته پوسته و قرمز گردد. در برخی مواقع باعث تاول و ترک خوردن پوست می‌شود. اغلب افراد، در استخرهای شنا و سونا به این نوع عفونت قارچی مبتلا می‌شوند. اگر شما پس از تماس با پوست آلوده، دستان خود را نشویید، این آلودگی می‌تواند به دستانتان منتقل شده و در چین‌های کف دست و بین انگشتان دست گسترش یابد.

ب- عفونت ناخن: ناخن بدشکل، ضخیم و به راحتی خرد می‌شود. عفونت ناخن معمولا با پای ورزشکار همراه است.

ج- عفونت قارچی کشاله ران : علائم این عفونت شامل خارش و بثورات پوستی قرمز در کشاله ران و مناطق اطراف آن می‌باشد. این عفونت غالبا در مردانی که زیاد عرق می‌کنند، دیده می‌شود.

د- عفونت قارچی بر روی بدن: این عفونت از حیوانات اهلی گرفته می‌شود. غالبا در مناطقی از بدن مانند شکم، دست و یا پا ایجاد می‌شود. علائم این عفونت شامل تکه‌های مسطح و حلقه‌ای قرمز رنگ می‌باشد که می‌تواند رشد کرده و گسترش یابد. این حلقه‌ها در لبه، پوسته دار و در مرکز مسطح می‌باشند.

ه- عفونت قارچی پوست سر : این عفونت غالبا در خردسالان ایجاد می‌شود. از فردی به فرد دیگر انتقال می‌یابد و باعث ریزش مو و التهاب مناطق آسیب دیده می‌شود.

اگر به قارچ پوستی مبتلا هستید، پوست خود را با صابون ضد قارچ بشویید. سپس پوست خود را کاملا خشک کنید. شستن و خشک کردن پوست یکی از راه‌های جلوگیری از ایجاد و انتقال قارچ‌ها می‌باشد

2- عفونت مخمر

یکی دیگر از عفونت‌های قارچی پوست به دلیل عفونت مخمر می‌باشد. این عفونت شامل سه مورد زیر است:

الف- عفونت لمسی: این عفونت ناشی از قارچ کاندیدا آلبیکنس می‌باشد که بر روی پوست و دستگاه گوارش زندگی می‌کند. این عفونت در زیر بغل، کشاله ران، زیر سینه و چین‌های پوستی دیده می‌شود. علائم این عفونت شامل خارش، درد، لکه‌های سفید- زرد می‌باشد.

ب- پیتریازیس رنگارنگ: این عفونت باعث می‌شود لکه‌های تیره بر روی پوست روشن و لکه‌های روشن بر روی پوست تیره به وجود آید. این عفونت بیشتر در نوجوانان و جوانان دیده شده است.

ج- برفک

برفک می‌تواند دهان، زبان، واژن و دیگر مناطق مرطوب و چین‌های پوست را درگیر کند. عفونت برفکی، تکه‌های سفیدرنگ کوچکی هستند که یک علامت قرمز را به جا می‌گذارند.

در بزرگسالان، برفک واژن می‌تواند باعث خارش و ترشح غلیظ و سفیدرنگ شود.

گاهی، برفک در دهان نوزادان دیده می‌شود. برفک در نوزادان مسئله جدی را به وجود نمی‌آورد، اما نوزادانی که برفک در گلویشان ایجاد شده است، نمی‌توانند به خوبی شیر بخورند.

علائم قارچ پوستی

این علائم بستگی به نوع عفونت قارچی و قسمت درگیر بدن دارد. قارچ پوستی می‌تواند باعث بروز بثورات پوستی قرمزرنگ، پوسته پوسته و خارش‌دار شود و به نظر می‌رسد که پوست خشک است.

عفونت قارچی پوست سر می‌تواند منجر به ریزش مو شود. بثورات پوستی ناشی از قارچ ممکن است با علائم سایر مشکلات پوستی مانند پسوریازیس و اگزما اشتباه شود.

عوامل خطر

در موارد زیر، احتمال ابتلا به عفونت قارچی زیاد می‌شود:

- اگر به تازگی آنتی بیوتیک دریافت کرده‌اید.

- اگر استروئید دریافت کرده‌اید.

- دیابت دارید.

- افزایش وزن دارید.

- قبلا دچار عفونت قارچ پوستی بوده‌اید.

- سیستم ایمنی ضعیفی دارید.

- پوستتان مرطوب است.

- اگر بدن خود را بعد از عرق کردن و یا دوش گرفتن، خشک نمی‌کنید.

اگر لباس‌های تنگ و پلاستیکی بپوشید، عرق نمی‌تواند از روی سطح پوست تبخیر شود، لذا پوست مرطوب می‌ماند و امکان ابتلا به قارچ پوستی زیاد می شود

انتقال عفونت قارچی پوست

این عفونت از یک فرد به فرد دیگر قابل انتقال است؛ برای مثال در کلاس‌های ورزشی و استخرهای شنا، عفوت قارچی پای ورزشکار شایع است.

تماس با ملحفه یا حوله و شانه آلوده می‌تواند باعث انتقال عفونت‌های قارچی پوست گردد.

تشخیص

پزشک برای تایید عفونت، ممکن است یک تکه از پوست را خراش دهد و یا یک تکه از ناخن و یا مو را به آزمایشگاه بفرستد.

درمان

- درمان‌های موضعی ضدقارچ مثل کرم، لوسیون و پودرهای دارویی وجود دارند که بر روی پوست می‌مالند.

- اگر لکه‌ها مقداری از پوست صورت، ناخن‌ها و یا پوست سر را بگیرند، باید قرص مصرف کرد.

- اسپری مخصوص برای درمان عفونت قارچی پای ورزشکار در داروخانه‌ها موجود است.

- اگر پوست سر دچار عفونت قارچی شده است، استفاده از شامپوی ضدقارچ مفید می‌باشد.

در برخی مواقع، این داروها باعث تحریک پوست و یا ناراحتی معده می‌شوند. لذا بدون تجویز پزشک، هیچ اقدامی برای درمان عفونت‌های قارچی نکنید.

پیشگیری

- بعد از حمام کردن، پوستتان را خوب خشک کنید.

- لباس‌های گشاد و نخی بپوشید.

- جوراب‌های نخی بپوشید.

- پودر بچه را درون جوراب‌ها و کفش‌هایتان بریزید.

- پاهایتان را بعد از شستن، به خوبی خشک کنید.

- حوله، شانه و برس مخصوص به خود داشته باشید..

- هنگامی که عفونت قارچی از بین رفت، ملحفه و لباس‌هایتان را بشویید.

- اگر فردی در خانواده‌تان مبتلا به عفونت قارچی پوست سر بود، بالش، کلاه، شانه و قیچی موی سر او را ضدعفونی کرده و یا دور بیاندازید.

- در استخرهای شنا، دمپایی پلاستیکی بپوشید.

- هر 2 تا 3 روز یک‌بار کفش‌های خود را عوض کنید (برای جلوگیری از عفونت قارچی پای ورزشکار).

- در هنگام ورزش، لباس نخی بپوشید، زیرا عرق بدن را خشک می‌کند.

- اگر به بیماری دیابت مبتلا هستید، مقدار قند خونتان را کنترل کنید.

درمان‌های خانگی

1- پوست خود را با صابون ضد قارچ بشویید. سپس پوست خود را کاملا خشک کنید. شستن و خشک کردن پوست یکی از راه‌های جلوگیری از ایجاد و انتقال قارچ‌ها می‌باشد.

2- سرکه سیب را بر روی یک تکه پنبه بریزید و به آرامی بر روی محل قارچ، بمالید. این کار را 3 تا 4 بار در روز انجام دهید.

3- روغن سیر، روغن درخت چای و روغن پونه کوهی نیز برای از بین بردن قارچ پوستی مفید می‌باشند.

4- قارچ پوستی باعث می‌شود که ملانوسیت (سلول‌های رنگدانه ساز) پوست، سنتز ملانین (رنگدانه پوست) را متوقف کند. پماد ضدقارچ می‌تواند درمان کننده باشد.

5- بدن خود را 2 بار در روز  در محلول آب و پراکسید هیدروژن، خیس کنید. محلول پراکسید، قارچ را از بین می‌برد.

6- در ابتدا، ممکن است پوستتان نسبت به پراکسید حساس باشد. پس، بهتر است محلول رقیقی از پراکسید و آب تهیه کنید.

برخی افراد تصور می کنند که یوگا شبیه ژیمناستیک است و چون آنها مسن و دارای اندام نامتناسب و یا عضلات خشک هستند، نمی توانند تمرینات یوگا را انجام دهند. اما حقیقت این است که شما هرگز برای بهبود انعطاف پذیری بدن پیر نیستید.

برخی تمرینات یوگا با کشش مناسب عضله همراه هستند. این تمرینات موجب آزاد شدن اسید لاکتیک تولید شده در عضلات می شوند و سبب خشکی، فشار، درد و خستگی می گردند. همچنین یوگا حرکات مفاصل را افزایش داده و موجب افزایش لغزندگی مفاصل و بهبود حرکات بدن می شود.

یوگا تنها عضلات را تقویت نمی کند بلکه موجب قوی شدن همه بافت های نرم بدن از جمله رباط ها، تاندون ها و بافت های اطراف ماهیچه می شود. صرف نظر از سطح تمرینات، فواید این ورزش در مدت کوتاهی پدیدار می شود. در یک مطالعه مشخص شد که بعد از 8 هفته از شروع تمرینات 35 درصد بهبودی در انعطاف پذیری تنه و شانه ها مشاهده می شود.

یوگا و قدرت

برخی تمرینات یوگا قدرتی بوده و به بهبود توانایی عضلات کمک می کنند. حرکات ایستاده موجب افزایش قدرت عضله پشت ران و عضلات شکم می شوند.

یوگا به بهبود حالت بدن کمک می کند

با افزایش انعطاف پذیری و قدرت، حالت بدن بهتر می شود. یکی دیگر از مزایای یوگا افزایش آگاهی بدن است. به این معنی که در صورت خمیده شدن و قوز کردن، شما سریع متوجه حالت بدن شده و آن را اصلاح می کنید.

یوگا تنفس را بهبود می بخشد

به دلیل تنفس عمیق در حین تمرینات یوگا، ظرفیت ریه و توانایی ورزش افزایش می یابد، اثرات آدرنالین (هورمون استرس) خنثی می شود و در نتیجه موجب  تمدد اعصاب وریلکسیشن می گردد. اما یوگا شامل تمرینات هوازی مانند دویدن و دوچرخه سواری نیست.

یوگا یعنی کاهش استرس و افزایش آرامش

حتی پس از اولین جلسه کلاس یوگا، شما قادرید کم شدن استرس را حس کنید. برخی تمرینات یوگا شامل تکنیک های مدیتیشن است که موجب تنفس عمیق، تسلط بر ذهن و توقف صدای ذهن که معمولا به دلیل استرس ایجاد می شود، می گردد.

خصوصیت ضد استرس یوگا یک پاسخ بیوشیمیایی است. کاهش کاتکول آمین ها (هورمون هایی که در پاسخ به استرس و توسط غدد آدرنال یا فوق کلیوی تولید می شوند) و کاهش سطح واسطه های عصبی از جمله دوپامین، نور اپی نفرین و اپی نفرین در نتیجه تمرینات یوگا ، موجب احساس آرامش می شود.

در برخی تحقیقات به ارتباط بین یوگا و افزایش هورمون اکسی توسین اشاره شده است. این هورمون به نام هورمون اعتماد وارتباط مشهور است وموجب افزایش آرامش و بهبود ارتباط با دیگران می شود.

یوگا، تمرکز و خلق وخو

بهبود توانایی  تمرکز و خلق وخو از مزایای یوگا به شمار می رود. افرادی که یوگا کار می کنند اغلب خوشحال به نظر می رسند و تمرکز ذهنی خوبی دارند. در تحقیقات اخیر،  اثرات یوگا بر افسردگی مورد مطالعه قرار گرفته اند. این اثرات مثبت به دلیل افزایش سطح اکسیژن مغز در نتیجه تمرینات یوگا است.

فواید یوگا برای قلب

یوگا موجب کاهش فشار خون و آرام شدن ضربان قلب می شود که برای بیماران مبتلا به پرفشاری خون، بیماری های قلبی- عروقی و سکته یک اثر درمانی به شمار می رود. در مطالعات بیوشیمیایی، از یوگا به عنوان یک عامل آنتی اکسیدان یاد شده است که موجب کاهش کلسترول و تری گلیسرید خون و همچنین تقویت سیستم ایمنی می شود.

اثرات یوگا بر بیماری ها

اثرات درمانی یوگا به خوبی مشخص شده اند. این ورزش موجب بهبود بیماری های مزمن از جمله آسم، کمر درد، التهاب مفاصل، بی خوابی و MS می شود.

سایر مزایای یوگا

برخی مطالعات نشان می دهند که یوگا اثرات مثبتی بر یادگیری و حافظه، کند شدن روند پیری، افزایش اعتماد به نفس، بهبود روابط و ارتقای سطح انرژی دارد.

محققان می گویند شب کاری های طولانی مدت (30سال یا بیشتر) خطر سرطان پستان را به طور قابل توجهی افزایش می دهد.

1,2013. Environmental Medicine Online July  Occupational &

منبع: مجله نگاه نوین.