آقا نورالله اصفهانى

اگر نظام مشروطه با تفسیر اسلامى آن را تجلى قدرمقدور حاکمیت قوانین الهى در عصر مشروطه بدانیم، برترى فرهنگ و تمدن اسلامى بر ره آورد تمدنى غرب از پیامدهاى قابل اعتناى این نظام به شمار خواهد آمد؛ زیرا در زمانى که اندیشه وران به ظاهر مترقى ایرانى، با انفعال در برابر فرهنگ غربى به تقلید و اقتباس روى آوردند، عالمان دینى با درک صحیح از زمان و مکان و با تکیه بر مبانى دینى توانستند نظریه مورد قبول خود در عصر غیبت را ارایه نموده و نظریه هاى غرب گرایان را به چالش کشانند.
حاج آقا نورالله اصفهانى از فقیهانى است که در این عرصه، با ارائه الگویى مقبول از حکومت «قدرمقدور» تا حدودى توانسته است به مباحث اندیشه سیاسى در عصر مشروطه جهت دهد. در این نوشته، ابتدا نگاهى گذرا به حیات فرهنگى و سیاسى وى خواهیم کرد و در ادامه، مبانى حکومت مورد نظر ایشان در عصر مشروطه، تبیین گردیده، مؤلفه ها و عناصر اصلى حکومت قدرمقدور، بدنبال آن مورد بحث قرار مى گیرد. از آن جا که حاج آقا نورالله در پى ترسیم ساختار کارآمد در نظام سیاسى نیز بوده است، ادامه نوشته به برخى از ویژگى ها، عناصر و مسؤولیت هاى آن ساختار اختصاص یافته است.