کسی از پل صراط عبور نمی کند مگر کسی که امیرالمومنین علی بن ابیطالب علیهماالسلام اجازه عبور انرا صادر کرده باشد.
روایت «لا یجوز احد الصراط الا من کتب له علی الجواز» به طرق مختلف
ابن حجر هیتمی شافعی گوید: که روایت کرده است ابن السمان ان ابابکر قال له (ای لعلی علیه السلام) سمعت رسول الله صلی الله علیه و آله یقول: لا یجوز احد الصراط الا من کتب له علی الجواز[۱] .
ابن سمان می گوید که ابوبکر به حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام گفت: از پیغمبر خدا شنیدم که هیچکس نمی تواند از صراط عبور کند مگر کسی که علی برای او اجازه عبور نوشته باشد.
و سپس ابن حجر که این حدیث را از سنن دار قطنی نقل کرده است، می گوید که: ان علیا علیه السلام قال للسته الذین جعل عمر الامر شوری بینهم کلاما طویلا من جملته: انشدکم الله هل فیکم احد قال له رسول الله صلی الله علیه و آله: یا علی انت
قسیم الجنه و النار یوم القیمه غیری؟ قالوا اللهم لا، و معناه ما رواه عنتره عن الرضا علیه السلام انه صلی الله علیه و آله قال له: انت قسیم الجنه و النار فی یوم القیمه تقول للنار هذا لی و هذا لک
ابن حجر برای تایید روایتی که از ابوبکر نقل کرده کلام امیرالمؤمنین را در شوری شاهد آورده و کلام حضرت رضا علیه السلام را به عنتره، مفسر و مبین کلام امیرالمؤمنین علیه السلام قرار داده است.
و نیز محب طبری شافعی عین روایت را بدین مضمون از قیس بن ابی حازم
نقل می کند:
عن قیس ابن ابی حازم قال: التقی ابوبکر و علی بن ابیطالب رضی الله عنهما، فتبسم ابوبکر فی وجه علی فقال له مالک تبسمت؟ قال: سمعت رسول الله صلی الله علیه و آله یقول: لا یجوز احد الصراط الا من کتب له علی الجواز، اخرجه ابن السمان فی کتاب
الموافقه[۲] .
می گوید که قیس بن ابی حازم گفت: برخورد کردند با یکدیگر ابو بکر و علی بن ابیطالب، در این حال ابوبکر در چهره علی تبسمی نمود، حضرت فرمود چرا تبسم نمودی؟
گفت: از رسول خدا شنیدم که می فرمود: کسی از صراط عبور نمی کند مگر آنکه علی پروانه خروج برای او بنویسد.
و نیز عین این روایت را از ابوبکر، موفق بن احمد خوارزمی در کتاب مناقب خود نقل می کند[۳] .
علامه میرزا نجم الدین شریف عسگری در کتاب «مقام الامام امیرالمؤمنین عند الخلفاء»، در ص ۵ گوید: این حدیث را از ابوبکر بسیاری از بزرگان در کتب خود نقل کرده اند:
۱- ابراهیم بن محمد حموینی شافعی در «فرائد السبطین» ج ۱ الباب الرابع و الخمسین،
۲- محب طبری شافعی ایضا در کتاب دیگر خود به نام «الریاض النضره فی فضائل العتره» (ج ۲ ص ۱۷۳ و ۱۷۷ و ص ۲۴۴(، و او گفته است که حاکمی در اربعین خود این حدیث را روایت کرده است
۳- ابن ابی عدسه در تاریخ خود به این لفظ آورده است که قال ابوبکر لعلی: سمعت رسول الله صلی الله علیه و آله یقول: لا یجوز احد الصراط الا من کتبت له الجواز
۴- شیخ سلیمان حنفی قندوزی در «ینابیع الموده» ص ۸۶ و ص ۱۱۲،
۵- ابن مغازلی شافعی در کتاب «مناقب» خود آورده است همچنانکه در
«غایه المرام» آورده است،
۶- خطیب بغدادی در «تاریخ بغداد» ج ۳ ص ۱۶۱ عن ابن عباس
۷- قاضی عیاض در «شفاء»
۸- علامه سید ابوبکر ابن شهاب الدین العلوی الحسینی الشافعی در کتاب «رشفه الصادی من بحور فضائل بنی الهادی»
۹- قرشی در «شمس الاخبار»
۱۰- علامه شیخ عبدالله شبراوی شافعی در «الاتحاف بحب الاشراف»
۱۱- «اسعاف الراغبین»، سپس گوید: این حدیث را جماعتی دیگر از صحابه غیر ابوبکر، مانند ابن عباس و ابن مسعود روایت کرده اند.
البته از این افراد نامبرده شده، حموینی و محب طبری و ابن ابی عدسه و سلیمان قندوزی حدیث را تخریج و بقیه فقط در کتاب خود روایت کرده اند[۴] .
لیکن چون به «ینابیع الموده» مراجعه شد در ص ۱۱۲ و ۸۶ اینحدیث را از ابوبکر روایت نمی کند اما در صفحه ۱۱۲ اینحدیث را به امیرالمؤمنین، و عبدالله بن عباس، و عبدالله بن مسعود، و انس بن مالک، و ابی سعید الخدری نسبت می دهد، و می گوید:
الحموینی بسنده عن مالک بن انس عن جعفر الصادق عن آبائه عن علی بن ابیطالب رضی الله عنهم عن النبی صلی الله علیه و آله قال: اذا جمع الله الاولین و الاخرین یوم القیامه نصب الصراط علی جهنم لم یجزعنها احد الا من کانت معه براه بولایه علی بن
ابیطالب. چون خداوند، اولین و آخرین را در روز قیامت جمع کند، صراط را بر روی جهنم نصب می کنند، و هیچکس نمی تواند از روی آن عبور کند مگر کسیکه در دستش پروانه عبور بولایت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب باشد.
ایضا اخرج هذا الحدیث موفق بن احمد بسنده عن الحسن البصری عن ابن مسعود.
ایضا اخرجه موفق بسنده عن مجاهد عن ابن عباس رضی الله عنهما.
ایضا ابن المغازلی اخرج هذا الحدیث بسنده عن مجاهد، عن ابن عباس و عن طاووس عن ابن عباس.
ایضا بسنده عن انس بن مالک و بسنده عن ابی سعید الخدری رضی الله عنهم.
و اما در صفحه ۸۶ و همچنین در ص ۱۱۳ از ابن مسعود بمتن دیگری از موفق بن احمد با اسناد خود از حسن بصری از ابن مسعود روایت کرده است که:
قال: قال رسول الله صلی الله علیه و آله اذا کان یوم القیمه یقعد علی علی الفردوس و هو جبل قدعلا علی الجنه و فوقه عرش رب العالمین، و من سفحه تنفجر انهار الجنه، و تتفرق فی الجنان، و علی جالس علی کرسی من نور، یجری بین یدیه التسنیم، لا
یجوز احد الصراط الا و معه سند بولایه علی و ولایه اهل بیته فیدخل محبیه الجنه و مبغضیه النار ابن مسعود گفته است که: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرموده است: چون روز قیامت فرا رسد، علی در فردوس می نشیند، و فردوس کوهی است که بر
تمام هشت برتری و تفوق دارد، و بالاتر از او عرش پروردگار جهانیان است، و از دامنه این کوه نهرهای بهشت جاری است و در میان بهشت ها پخش می شود.
علی بر روی یک کرسی از نور نشسته، و چشمه تسنیم در مقابل او جاری است و هیچکس از صراط عبور نمی کند مگر آنکه با او سندی نسبت بولایت علی و ولایت اهل بیتش بوده باشد.
علی دوستان خود را به بهشت و دشمنان خود را به جهنم داخل می کند
و نیز این کیفیت از مضمون روایت را خوارزمی در مقتل خود طبع نجف ج ۲ ص ۳۹ نقل می کند.
باری این حدیث مقام امیرالمؤمنین علیه السلام را در اعراف بیان می کند، که در آخرین درجات فرق که از آنجا عالم کثرت شروع می شود، یعنی در حقیقت ولایت که حجاب اقرب است قرار دارد، و از دامنه اعراف، تسنیم که نهری است در بهشت جاری است.
این نهر از ولایت سرچشمه گرفته، و فروعاتش در قلوب شیعیان جاری و ساری، و در آن عالم ظهور ملکوت، در بهشتهای آنان جاری می شود، و امیرالمؤمنین که حقیقت ولایت است به حسب میزان جریان تسنیم، مقامات بهشتیها را معین نموده، از صراط عبور
و به منازل خود می رسند، و آنهائی که از ولایت بهره ندارند
جایگاه آنان را در دوزخ معین می فرماید.
ابن شهرآشوب گوید: ابن عباس و انس از پیغمبر اکرم حدیث نموده اند که: قال: اذا کان یوم القیمه، و نصب الصراط علی جهنم، لم یجز علیه احد الا من معه جواز فیه ولایه علی بن ابیطالب، و ذلک قوله تعالی: و قفوهم انهم مسئولون[۵] رسول اکرم فرمودند:
چون روز باز پسین برپا شود، و صراط بر جهنم نصب گردد، هیچکس از آن عبور نمی کند مگر کسیکه با او پروانه ای باشد که در آن ولایت علی بن ابیطالب نوشته شده باشد، و اینست معنای گفتار خدایتعالی،: و متوقف سازید آنها را چون باید سئوال شوند.
و نیز گوید که پدر من شهرآشوب با اسناد خود از رسول الله روایت کرده است که: لکل شی ء جواز، و جواز الصراط حب علی بن ابیطالب[۶] از برای وصول بهر چیزی پروانه ایست و پروانه عبور از صراط محبت علی بن ابیطالب است.
و نیز در تاریخ خطیب، لیث از مجاهد از طاووس از ابن عباس روایت میکند: قلت للنبی: یا رسول الله! للناس جواز؟ قال: نعم، قلت: و ما هو؟ قال: حب علی بن ابیطالب[۷] به پیغمبر عرض کردم:ای رسول خدا!برای مردم در روز قیامت جواز عبور است؟ فرمود: آری!
عرض کردم: چیست آن جواز؟ فرمود: محبت علی بن ابیطالب.
و در حدیث وکیع قال ابوسعید: یا رسول الله ما معنی براه علی؟ قال: لا اله الا الله، محمد رسول الله، علی ولی الله[۸] ابوسعید می گوید: برسول خدا عرض کردم: معنای برات علی چیست؟ فرمود: شهادت بر توحید خدا، و بر نبوت محمد رسول الله، و بر ولایت
علی ولی الله.
و پیغمبر اکرم از جبرائیل سئوال نمود: کیف تجوز امتی الصراط، فمضی و عاد، و قال: ان الله تعالی یقرئک السلام و یقول: انک تجوز الصراط بنوری و علی بن ابیطالب یجوز الصراط بنورک، و امتک تجوز الصراط بنور علی، فنور امتک من نور علی، و نور علی من
نورک، و نورک من نورالله[۹] چگونه امت من از صراط می گذرد؟ جبرائیل رفت و برگشت و گفت: خداوند تعالی
بر تو سلام می رساند و می گوید: تو از صراط به نور من عبور می کنی! و علی بن ابیطالب از صراط به نور تو عبور می کند، و امت تو از صراط به نور علی عبور می کنند! پس نور امت تو از نور علی است، و نور علی از نور توست، و نور تو از نور خداست
و در خبر است که، و هو الصراط الذی یقف علی یمینه رسول الله، و علی شماله امیرالمؤمنین و یاتیهما النداء من الله القیا فی جهنم کل جبار عنید.[۱۰] .
و آن صراطی است که در طرف راستش رسول خدا می ایستد و در طرف چپش امیرالمؤمنین، و به آن دو از طرف خداوند ندا می رسد، بیفکنید در جهنم هر شخص جبار و معاندی را!
و حسن بصری از عبدالله، از حضرت رسول الله، در خبری دیگر روایت کرده است که: و هو جالس علی کرسی من نور یعنی علیا، یجری بین یدیه التسنیم، لا یجوز احد الصراط الا و معه براه بولایته و ولایه اهل بیته یشرف علی الجنه و یدخل محبیه الجنه و
مبغضیه النار.[۱۱] علی بن ابیطالب در روی یک کرسی از نور می نشیند، و چشمه تسنیم در مقابلش جاری است و هیچکس نمی تواند از صراط عبور کند مگر آنکه با او پروانه عبور به ولایت او و ولایت اهل بیتش بوده باشد، علی بن ابیطالب بر تمام بهشت
اشراف دارد، و محبان خود را به بهشت، و مبغضان خود را به جهنم می اندازد.
________________________________________
۱. الصواعق المحرقه چاپ مصر ص ۷۸.
۲. ذخائر العقبی ص ۷۱.
۳. مناقب خوارزمی ص ۲۲۲.
۴. مقام الامام امیرالمؤمنین ص ۶.
۵. مناقب ابن شهرآشوب ج ۱ ص ۳۴۶ طبع سنگی.
۶. مناقب ابن شهرآشوب ج ۱ ص ۳۴۶ طبع سنگی.
۷. مناقب ابن شهرآشوب ج ۱ ص ۳۴۶ طبع سنگی.
۸. مناقب ابن شهرآشوب ج ۱ ص ۳۴۶ طبع سنگی.
۹. مناقب ابن شهرآشوب ج ۱ ص ۳۴۶ طبع سنگی.
۱۰. مناقب ج ۱ ص ۳۴۶.
۱۱. مناقب ج ۱ ص ۳۴۶.
