نگاهي کوتاه به شهرستان تاکستان

تاکستان را با پيشينه اي حدود 7000 سال جزو قديمي ترين شهرهاي ايران و جهان مي دانند. اين منطقه مسير عبور جاده قديمي، پررفت و آمد و جهاني ابريشم بوده كه سران معروف جهان براي تصاحب آن جنگ هاي زيادي كرده اند. تاكستان که به سرزمين «تات ها» معروف بوده درگذشته «سياده» يا «سيادهن» ناميده مي شد. نام «سيادهن» بر روي يکي از كتيبه هاي دوران هخامنشي موسوم به پيوتين گرايا حك شده است. اين کتيبه که از قديمي ترين اسناد نوشتاري اين شهرستان است، به زبان يوناني نوشته شده و هم اكنون در موزه شهر وين، نگه داري مي شود. تاكستان در باختر قزوين واقع شده وعوامل اقتصادي از جمله آب و هواي مناسب، حاصل خيزي خاك و دست رسي به آب مورد نياز براي كشاورزي سبب گسترش و توسعه اقتصادي تاكستان شده است. باغ هاي انگوراين شهرستان شهرت فراواني دارند كه در كنار دشت هاي حاصل خيز و پربركت منطقه؛ علاوه بر جاذبه هاي خاص, كشت انواع محصولات كشاورزي نيز در آن ها جريان دارد. تاكستان در زمينه گردشگري پيشرفت شاياني نداشته ولي داراي توان هاي بالقوه زيادي در زمينه گردشگري مذهبي و طبيعي است.

صنايع و معادن 
صنايع شهرستان قزوين در دو دسته صنايع دستي و صنايع ماشيني تقسيم بندي مي شوند. مردم شهرستان تاكستان مانند مردم ديگر شهرهاي ايران در صنايع دستي و آفريدن اثرهاي هنرمندانه، سابقه طولاني دارند. انواع سفال و ظروف سفالي، گيوه, انواع سبد، قالي، گليم و نقش هاي منجوق دوزي شده از جمله مهم ترين صنايع دستي تاكستان است. اين شهرستان از رونق صنعتي خوبي برخوردار است و صنايع ماشيني نسبتا خوبي در اين شهرستان وجود دارد که شهر صنعتي تاكستان گواه اين مطلب است. تاكستان داراي صدها كارخانه مختلف توليدي از جمله سرنگ، باندهاي پزشكي،‌ حشره كش ها، صابون، شيشه دارويي، الكترود، رزين ها، ژنراتور، نخ، لودر، چدن ريخته گري شده نشكن، رينگ، كربن نسوز، كلاچ و… است. به طور كلي اقتصاد و بازرگاني شهرستان تاكستان بر پايه كشاورزي، دام داري، صنعت, معدن و خدمات استواراست و عوامل ارتباطي، بازرگاني, صنعتي و خدماتي مناسب نيز به گسترش و پيشرفت بازرگاني منطقه كمك شاياني کرده است.

کشاورزي و دام داري 
كشاورزي يكي از شغل هاي اصلي مردم تاكستان است. آب و هواي مناسب براي باغ داري به ويژه پرورش انگور، ‌تنوع ناهمواري ها،‌ وجود زمين هاي حاصل خيز و دست رسي به‌ آب هاي سطحي و زيرزميني كافي، سبب رونق كشاورزي در ناحيه تاكستان شده است. عمده ترين محصولات كشاورزي تاكستان عبارتند از: انگور، گوجه فرنگي، سيب زميني، گردو، بنشن، بادام، انواع ميوه و صيفي جات. به واسطه وجود منابع طبيعي مناسب، تاكستان از دام داري خوبي نيز برخوردار است و يكي از مهره هاي كليدي دام داري استان قزوين به شمار مي آيد. دام داري نيز مانند کشاورزي از شغل هاي اصلي مردم منطقه است و پرورش دام و طيور از جمله مهم ترين منابع درآمد مردم شهرستان محسوب مي شود.

وجه تسميه و پيشينه تاريخي 
تاكستان که به سرزمين «تات ها» معروف بود در گذشته «سياده» يا «سيادهن» ناميده مي شد. به قول برخي مورخان «سيادهن» يا «سيادهان» تغييرشكل يافته واژه «سه دهان» بوده و خود آن نيز صورت معرب لغت «سه دژان» پارسي است. هم چنين نام «سيادهن» بر روي يکي از كتيبه هاي دوران هخامنشي - مربوط به 2300 سال قبل - موسوم به پيوتين گرايا نيز حك شده است. اين کتيبه که از قديمي ترين اسناد نوشتاري اين شهرستان است، به زبان يوناني نوشته شده است و هم اكنون در موزه شهر وين، پايتخت اتريش نگه داري مي شود. دراين كتيبه چنين آمده است: «سيادان (نام پيشين تاكستان) و ساوه از شهرهاي سرسبز شمال فلات ايران است.» تاريخ اين شهر با ورود اولين دسته هاي اقوام آريايي به اين سرزمين رقم خورده است و در سلسله ها و حكومت هاي قبل از اسلام در ايران، صعودها و فرودهاي بسياري بر خود ديده است. آثار گچ بري جالب مربوط به دوره ساساني كه در تپه خندو واقع در شمال خاوري تاكستان به دست آمده است، نشانه آباداني اين منطقه در آن دوران است. بر اساس شواهد و بررسي هاي باستان شناسي انجام شده در تپه خله كو ايجاد هسته اوليه شهر به 7000 سال پيش باز مي گردد كه همين سندعلمي، تاكستان را جزو قديمي ترين شهرهاي ايران و حتي دنيا قرار مي دهد. روي همين اصل بايد تحقيقات علمي - در مورد عمر اين شهرستان - در اين منطقه تكميل تر شود. اين شهرستان با توجه به اين که قديمي ترين شهر منطقه است، قديمي ترين اثر باستاني اين محدوده، يعني بقعه پير را نيز در خود جاي داده است. هم چنين مسير عبور جاده قديمي، پر رفت و آمد و جهاني ابريشم از اين شهر بوده است. طي حدود ده هزار سال، اين مسيرنقش عظيمي در نقل و انتقال مواد، فرهنگ، آيين، تكنولوژي و ايجاد و توسعه روابط فرهنگي و اقتصادي و نزديكي ملت ها به عهده داشته و همانند رود بزرگي آسيا را به اروپا پيوند داده است. جاده ابريشم - که افرادي چون كوروش و كراسوس رومي و اسكندر مقدوني بر سر تسلط بر آن جان باختند - به خاطر وجود سنگ ابسيدين و موقعيت استراتژيك مناسب از تاکستان عبور مي كرده است. در زمان هخامنشيان براي يکي از راه هاي ارتباطي ساخته شده توسط داريوش اول چاپارخانه مهمي در تاكستان بنا شد كه محل آن روبه روي بقعه پيراست و عده اي وجه تسميه «سيادان» را به خاطر وجود همين چاپارخانه مي دانند. تاكستان در اواخر حكومت شاهان هخامنشي، بعد از مقاومت در برابر سپاه اسكندر و شکست خوردن از او، متحمل خسارات فراواني شد. طبق تحقيقات و مطالب آورده شده در کتاب «ايستگاه هاي پارتي» چاپ فيلادلفياي آمريكا (سده اول پيش از ميلاد)، تاكستان از شهرهاي مهم منطقه بوده و از بخش هاي سوق الجيشي امپراتوري اشكانيان در باختر كشور به حساب مي آمده است. با توجه به اشياي به دست آمده از تپه هاي باستاني اين شهرستان مشخص شده که تاکستان در زمان ساسانيان - آخرين سلسله ايران قبل از اسلام - شهري بسيار آباد بوده است. منطقه تاكستان به هنگام فتح ايران توسط اعراب (در زمان عمربن خطاب) به دست عروه بن زيد خل طايي گشوده شد، اما مردم آن بر دين خود استوار مانده و خراج گزار شدند. در زمان امويان و سلجوقيان ناحيه تاکستان از اهميت زيادي برخوردار بوده است و در زمان ايل خانان با استقرار پايتخت در سلطانيه موقعيت جلگه تاكستان به نحو چشم گيري رونق يافت. آمدن سلطان محمد خدابنده به اين شهر, ورق ديگري بر تاريخ اين خطه افزود. اين توجه و شکوفايي منطقه تاكستان در زمان صفويه هم ادامه پيدا کرد. بناها و مكان هاي به جاي مانده از آن زمان؛ گواه محکمي بر اين ادعا است. در ضمن چون تاكستان بر سر راه تهران - اروپا قرار داشته، بيش تر شاهان قاجار نيز به اين شهر آمده و مدتي در آن مانده يا از آن مي گذشتند و بالطبع مورد توجه و تفقد آنان قرار مي گرفته است. اين شهرستان هم اكنون يكي از معتبرترين شهرستان هاي استان قزوين است. 

مشخصات جغرافيايي 
تاكستان در باختر استان قزوين قرار گرفته و مركز آن شهر تاكستان است. از نظرجغرافيايي در 49 درجه و 42 دقيقه درازاي خاوري و 36 درجه و 04 دقيقه پهناي شمالي و در ارتفاع 1265 متري از سطح دريا واقع شده است. اين شهرستان در ناحيه جنوب باختري شهرستان قزوين واقع شده و از باختر به استان زنجان، از جنوب به شهرستان بويين زهرا و از شمال و شمال خاوري به شهرستان قزوين محدود مي شود. شهرستان تاكستان از شهرها و روستاهاي متعدد تشكيل شده است و شهر تاكستان از دو بخش قديم و جديد پديد آمده که بخش قديم شهر درناحيه جنوبي واقع شده و بخش جديد شهر, بيش تر به سوي شمال گسترش يافته است. فاصله تاكستان تا قزوين حدود چهل كيلومتر و از طريق جاده آسفالته و بزرگ راه تهران- زنجان به آن متصل است. عوامل اقتصادي از جمله آب و هواي مناسب، حاصل خيزي خاك و دست رسي به آب مورد نياز براي كشاورزي سبب گسترش و توسعه منطقه تاكستان شده است. جمعيت شهرستان تاكستان 159609 نفر برآورد شده است كه از اين تعداد 54192 نفر در مركز شهرستان زندگي مي كنند. راه ها و مسيرهاي ارتباطي شهرستان تاكستان عبارتند از:
1- بزرگ راه تهران - زنجان كه از قزوين و تاكستان نيز عبور مي كند.
2- راه اصلي آسفالته تهران - زنجان كه از تاكستان مي گذرد.
3- راه هاي فرعي مختلف كه به شهرستان هاي هم جوار مرتبط مي شود.
4- جاده ترانزيت تهران - اروپا كه از شهرستان تاكستان عبور مي كند.

زيارت گاه هفت صندوق تاكستان

در 35 كيلومتري باختر تاكستان؛ پس ازعبور از روستاهاي حسين آباد دودانگه و جرندق در روستاي هفت صندوق؛ بناي زيباي زيارتگاهي جلوه گري مي كند كه به نام زيارت گاه يا امام زاده هفت صندوق مشهور است. ممكن است اين محل همان جايي باشد كه حمد الله وفي در باره اش گفته است " مشهدي است به جرندق و در آن جا گور بعضي از صحابه است " كه نام گذاري اين بنا به هفت صندوق اين گمان را افزايش مي دهد. پلان بناي زيارت گاه, مربع شكل است و ايوان و درب ورودي در قسمت جنوبي آن قرار دارد. ديواره خاوري و باختري داراي چهار طاق نماي كم عمق به ارتفاع 7 متر است كه از تزيينات اندك آجري برخورداراست. نماي شمالي سه طاق نما با قوس جناغي دارد و ايوان جنوبي آن داراي يك طاق نماي بلند با قوس جناغي است كه طاقچه هاي دوطبقه اي آن را قاب كرده اند. سقف ايوان داراي تزيينات رسمي بندي و سقف يك كاسه است و با دو ورودي به طاق هاي طرفين مي پيوندد. پا طاق ها يك طاق نماي ورودي هستند كه طاق نماي كوچك تري بر بالاي آن ها ساخته شده واز پلكاني مارپيچ به اتاق هاي كوچكي به ابعاد 5/1*3 متر راه مي يابند. قسمت اصلي بقعه؛ چهار گوشي به درازاي 7متر در هر ضلع است كه به شكل چهار طاق نماي جناغي بالا آمده و با مقرنس هاي ساده اي طرح چهار ضلعي بنا را براي اجراي گنبد آماده كرده اند. گنبد زيارت گاه؛ دو پوش است كه از خارج به صورت پيازي و از داخل به شكل مدوراست. گفته مي شود اين بنا از آثار دوره قاجاريه است.

ميل خرم آباد تاكستان

در 10كيلومتري جنوب شهرستان تاكستان روستاي خرم آباد قرار دارد كه در مركز اين روستا؛ برج آجري استوانه اي به ارتفاع 12 متر سر به آسمان افراشته است. محيط اين برج -كه تو خالي است – 6 مترو ضخامت ديواره هاي آن 35 سانتي متر است و با 17 پله مارپيچي به پهناي 55 سانتي متر به بالا راه مي يابد و نورگيرهاي كوچكي به فاصله يك آجر در بدنه آن كار گذاشته اند. ورودي ميل به صورت طاق نمايي درارتفاع 4 متري آن واقع شده و طاق نماهاي متصل به پايه برج كه مايه استحكام آن بوده بر اثر ساخت مسجد تخريب گشته و به كج شدن برج انجاميده است. درسطح خارجي ميل با استفاده از آجرهاي لعاب دار فيروزه اي به اجراي طرح هاي تزييني ساده پرداخته اند . اين بنا از آثار دوره صفوي به شمار مي آيد

تپه هاي باستاني در شهرستان تاکستان

تپه داكان تاكستان

تپه داکان آثاري مربوط به دوران پيش از تاريخ را در خود جاي داده است. اين تپه در جنوب جاده تاكستان ـ همدان، در روستاي داكان دو دانگه قرار دارد و داراي درازايي در حدود 200 متر و پهناي 150 متري است.
تپه خندو تاكستان 
تپه خندو آثار بسيار جالبي از تزيينات گچ‌بري دوره ساساني را كه بسيار حايز اهميت‌اند, در خود جاي داده است که كشف قطعات گچ‌بري مزبور نشان مي دهد كه در اين محل، بنايي بزرگ و جالب از دوران ساساني وجود داشته است. اين تپه در جنوب خاوري تاكستان واقع شده است و 150 متر درازا و100 متر پهنا دارد.
تپه زليخا ، ياسين تپه و تپه ولازگرد تاكستان 
اين تپه درجنوب خاوري تاكستان، مربوط به دوره ساساني و پس از اسلام مي شود.
بالا تپه تاكستان 
در نزديكي تاكستان، مربوط به دوران پيش از تاريخ است

بقعه پير؛ تاكستان 
در كناره جنوب خاوري شهرتاكستان؛ برجي آجري از بناهاي دوره سلجوقي بر جاي مانده كه به نام مقبره پير شناخته مي شود. اين آرامگاه يك چهار طاقي است كه هر ضلع آن در خارج 50/6 متر و از داخل 40/4 متر است. از تزيينات فراوان و كهن اين بنا؛ تنها دو رج طاق نما هاي كوچك سه كولي تزييني باقي مانده كه به كمك آجركاري ايجاد شده و از بند كشي هاي نقش دار برخوردار است. گنبد بنا – كه دوپوش و مخروطي بوده؛ دراثر تعميرات؛ تغييرشكل يافته است. اين بنا كه به شدت آسيب ديده بود، به تازگي، توسط سازمان ميراث فرهنگي، تعمير و بازسازي شده است

امام زاده محمد طاهر تاكستان 
اين آرامگاه در آبادي آوج قرار دارد و بنايي است كه پس از زلزله سال 1340 ه.ش تعميرات كلي يافته و اطاق ها و تالارهايي بر گرداگرد آن افزوده شده است : به نحوي كه در حال حاضر ، بنايي نوساز به نظر مي رسد؛ ولي بخش اصلي بناي امام زاده به قرن هاي گذشته مربوط است. در بالاي در ورودي بقعه – در داخل – بر روي قطعه سنگي، كتيبه اي كنده شده است كه تاريخ تعمير دوباره بنا را در سال 1109 ه.ق نشان مي دهد. طرح بنا از خارج به صورت چهار ضلعي است. نحوه برپا داشتن طاق نماها و اختلاف عمده هر يک از آن ها با ديگري، جالب توجه است.

امام زاده ولي تاكستان 
اين آرامگاه در وسط ميدان مركزي ضياء آباد و بر روي صفه طبيعي بأندى قرار دارد. بناي امام زاده از دو بخش اصلي و الحاقي تشكيل يافته است. بخش اصلي يا بقعه امام زاده داراي طرح مربع شكلي با طول ضلع 50/9 متر است كه گوشه هاي ديوارباختري آن يخ شده است. ازاره بنا با قطعه سنگ‌هاي قهوه اي به اندازه هاي مختلف ودر دو ريف به ارتفاع 1/1 متر ساخته شده است. بخش بالايي بنا با آجرهاي ساده ساخته شده است و بر روي ديوارهايباختري و شمالي و جنوبي آن – از خارج – طاق نماهايي زده شده است. بر بالاي بقعه ، گنبدي با غلام گردشي در اطراف و گردني استوانه‌اي به ارتفاع 30/2 متر استوار شده است. در ارتفاع مزبور ، قطار بندي ساده اي باد و رج آجر كه به طور سه گوشه چيده شده‌اند، پديد آمده است. به نظر مي رسد كه اين بنا از آثار قرن ششم هجري قمري باشد كه در طي تغييرات و تعميرات در دوره‌هاي مختلف، اعتبار و ارزش نخستين خود را از دست داده است.

امام زاده عبدالله تاكستان 
در روستاي فارسجين كه حدود 3 كيلومتري با ضياء آباد فاصله دارد، بناي آجري جالبي وجود دارد كه حايزاهميت است . بناي امام عبدالله در وسط قبرستاني قرار دارد كه اطراف آن ديواري كوتاه با پوشش كاه گل كشيده اند. بناي امام زاده عبدالله شامل دو بخش جداگانه است : بخش اصلي بنا بقعه امام زاده است كه از خارج به يک هشت ضلعي شبيه است. گنبد بنا كه گنبدي جالب توجه است، بر فراز پايه هشت ضلعي و در وسط آن ساخته شده است ، به نحوي كه فاصله هر ضلع تا گنبد در حدود يک متر است. در قسمت استوانه اي شكل گنبد، چهار پنجره مستطيل شكل درچهار طرف كار گذاشته شده است كه لبه زيرين آن ها هم كف بنا است. در قسمت بالاي استوانه مزبور و نرسيده به گنبد مخروطي ، قطاربندي تزييني جالبي در دو رديف صورت پذيرفته كه جلوه خاصي به مجموعه خوش تركيب گنبد بخشيده است. با توجه به تمام جنبه‌ها و به خصوص نحوه آجرچيني بنا ، بناي امام زاده عبدالله را مي‌توان از آثار قرن ششم هجري قمري به شمار آورد . گنبد مزبور تنها گنبد مخروطي شكل از قرن ششم هجري قمري است كه هم چنان پا برجاست

امام زاده كمال ضيا آباد تاكستان 
امام زاده کمال در روستاي ضياء آباد، از توابع بخِش‌ دو دانگه قزوين و در كيلومتر 56 جاده قزوين ـ همدان واقع شده است. ساختمان اين امام زاده ،‌ بنايي شش ضلعي با گنبد مخروطي است كه به تمامي با آجر ساخته شده است طول هر ضلع اين بنا 95/3 متر است . گنبد بنا در دو بخش بر روي پايه‌اي شش ضلعي استوار شده است. بخش پايين گنبد استوانه‌اي است كه در حدود 40/1 متر ارتفاع دارد و پيرامون آن تا لبه‌هاي شش گانه بدنه بنا ، فاصله بسيار كمي دارد. بر روي آخرين رج اين ساقه استوانه‌اي شكل ، يک رديف آجرچيني به صورت دندانه دندانه انجام شده است و سپ سرک بنا بر روي دوره مزبور قرار گرفته است . آجر چيني همه قسمت‌هاي بنا و به خصوص گنبد آن، در نهايت سادگي، و در عين حال با دقت كامل انجام گرفته است. قدمت بناي ياد شده؛ بر اساس كتيبه سنگي موجود در امام زاده به سال 861 هجري قمري بازمي گردد.

امام زاده زلان تاكستان 
بناي امام زاده زلان، در نزديكي روستاي نرجه، در حدود 6 كيلومتري تاكستان، در فاصله يک كيلومتري جاده تاکستان ـ همدان و در سمت چپ جاده قرار دارد. بناي اين امام زاده چهار گوشه دارد‌ كه گوشه‌ اي از خارج آن به صورت هلال درآمده‌ و چنان مي نمايد كه در چهار جانب بنا، چهار ديوار هلالي ساخته‌اند. گنبد بنا با گردني گرد، در وسط يک چهار ضلعي استوار شده و در ارتفاع 04/8 متري آن، دور تا دور، يک رج آجر به شيوه دندانه دندانه چيده شده است. از اين رج به بالا، پوشش اصلي گنبد به گونه‌اي انجام شده كه گنبد شكل خاصي مانند گنبد «بقعه پير» پيدا كرده است.

امام زاده ولي ضيا آباد تاكستان 
در ضيا آباد در شهرستان تاكستان بر روي صفه طبيعي نسبتا كوتاهي؛ بناي امام زاده ولي قراردارد كه او را از احفاد امام موسي كاظم ( ع) مي دانند. گفته مي شود قدمت اين بنا به دوره سلجوقي بازمي گردد. ازاره بنا – كه طرحي مربع شكل با ابعاد تقريبي 90/5 متر دارد – با قطعه سنگ هاي قهوه اي در دو رديف تا ارتفاع 10/1 مترساخته شده و بقيه را با آجر هاي ساده بالا برده در سه ديواره بيروني آن طاق نما هايي به وجود آورده اند. گنبد بنا بر روي مكعب مزبورقرار گرفته كه در قسمت پايين به صورت استوانه اي با ارتفاع 30/2 متر بوده و پس از قطار بندي ساده اي كه به كمك دو رج آجر ايجاد شده؛ بخش اصلي گنبد شكل گرفته است