|
گروه سياسی و اجتماعی: رمضان ماه تزكيه نفس و ماه مهمانی خداوند است، در اين ماه پر بركت روزهداران بر سر سفره ميهمانی پروردگار مینشينند و از فضائل اخلاقی آن بهرهمند میشوند.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) شعبه سمنان، مردم استان سمنان همگام با ديگر مسلمانان جهان و ايران، برای بهرهگيری از فضایل و خوبیهای ماه مبارك رمضان از چند روز قبل از فرارسيدن اين ماه، خود را آماده و مهيا میكنند.
هر آنچه كه در تاريخ كهن اسلامی دارای قدمت و ارزش باشد، مردم استان سمنان نيز با برپا داشتن آيينها و رسم و روسومات خاص آن را گرامی میدارند، حال وقتی صحبت از يك ماه مهمانی خداوند و اجرای احكام و دستورات الهی به ميان باشد، اين آيينها ويژهتر و خاصتر خواهد بود.
مردم جای جای استان سمنان، از چند روز قبل از فرارسيدن ماه مبارك رمضان، بهطور خاص و ويژه به پيشواز اين ماه میروند و تا روز عيد سعيد فطر، با ذكر دعا و نيايش، مدح و ثنای پروردگار، برپايی سفرههای آسمانی و ... رمضان را تا سال آينده بدرقه خواهند كرد.
از ديرباز تاكنون يك يا چند روز مانده به رمضان، مردم به پيشواز اين ماه رفته و گرفتن روزه را آغاز میکنند. علاوه بر آن با گردگيری، غبارروبی و نظافت منازل و مساجد به استقبال ماه رمضان میروند.
فاطمه قلیپور كالمرزی، پژوهشگر مردمشناس ادارهكل ميراث فرهنگی، صنايع دستی و گردشگری استان سمنان در گفتوگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) شعبه سمنان، گفت: در برخی شهرها و روستاهای استان سمنان زنان بهمناسبت فرارسيدن ماه رمضان، به سر، دست و پاهای خود حنا میبندند. اين آيين همراه با ذكر صلوات و نيايش صورت میگيرد، همچنين تهيه مايحتاج مورد نياز ماه رمضان در نقاط شهری و روستايی از چند روز مانده به آغاز اين ماه نيز مرسوم است، در شهر مجن ار توابع شهرستان شاهرود، شستوشوی وسايل خانه و ماليدن دوغاب گل قرمز به نمای ديوارهای كاهگلی در استقبال از رمضان صورت گرفته و در ديگر نقاط تهيه آرد برنج و گندم برای پخت حلوا مورد توجه زنان كدبانو و خانه دار است.
وی با اشاره به آداب سحر و افطار روزهداران استان سمنان افزود: پيش از اين در شبهای ماه رمضان و به هنگام سحر فردی خوش صدا بر روی پشت بام خانه خود و يا مسجد اقدام به خواندن دعا و مناجات میکرد، گاهی اين افراد در حين گذر از كوچههای هر محله با خواندن ادعيه سحرگاهی اقدام به بيدار نمودن اهالی در وقت سحر میکردند. اين كار در اصطلاح محلی، «شبخوانی» (شوخوانی) گفته میشود. امروزه صدای دعا و مناجات از بلندگوی مساجد نقاط شهری و روستايی به گوش میرسد. كوبيدن بر روی ظروف مس و طبل از ديگر روشهای آگاه ساختن اهالی در هنگام سحر بوده است. بيدار كردن اهالی يك كوچه، يا محله توسط فردی از همسايگان نيز در اين خصوص متداول بوده است. در گذشته در شهر سمنان فردی خوش صدا بر بام میرفته و با صدايی رسا اين جمله را تكرار مینمود و بدين شكل اهالی شهر از وقت سحر مطلع میگرديدند.
وی ادامه داد: در برخی روستاهای استان علاوه بر شبخوانی و پخش مناجات اهالی از بانگ خروس و يا موقعيت ستارگان آسمان به وقت سحر پی میبرند. نمونهای از مناجات شوخوانها به شرح ذیر است:
الله تويی، مرد تويی، دانايی/ از مورچهای كه دم زند در ته چاه/ از دم زدن مور آگاه تويی يا الله يا رب تو گناهان مرا دو نيمه كن در عرصات / نيمی به حسن بخش، نيمی به حسين.
قلیپور كالمرزی اظهار کرد: اهالی روستای عشقوان در منطقه خوارتوران مراسم شبخوانی را چووشی (چاوشی) میگويند. آنها با پنهان شدن ستاره َپل از خوردن سحری دست میكشند.
اين پژوهشگر مردمشناس با بيان اينكه زنان استان سمنان برای تهيه افطار از هنگام ظهر مشغول پخت غذا و تهيه سفره افطاری میشوند، گفت: مرسوم است كه پس از صرف افطار مردان و زنان خود را به مسجد محل رسانده و نماز جماعت، و قرآن میخوانند، در برخی نقاط پس از ختم كامل قرآن، هر كس به فراخور وسع مالی خود مقداری نبات، نقل، برنج و يا گلاب به جلسه آورده و به نيت بركت بين حاضران پخش میكند. در برخی مناطق هر فردی كه بر اساس نوبت سوره قل هوالله را قرائت كند، پس از ماه رمضان ديگر افراد جلسه را برای خوردن آش و يا شيرينی به منزل خود دعوت میکند، برخی اهالی شهر دامغان در اولين جمعه ماه مبارك رمضان در خانههای خود نماز جعفر طيار میخوانند.
وی همچنين درخصوص خوراك اهالی استان سمنان در ماه مبارك رمضان، گفت: برای وعده سحری از غذاهايی چون برنج و خورشت و گاهاً تهچين و آبگوشت استفاده میکنند. آنها به هنگام غروب آفتاب و با شنيدن اذان، روزه خود را با قدری آب گرم، نمك و يا خرما باز کرده، سپس غذای افطاری كه شامل كوكو، نان، پنير، سبزی، سوپ و يا انواع آش است را ميل میكنند. در برخی نقاط تهيه اقلامی چون شير برنج، فرنی، شله زرد، حسّو (در شهر شاهرود)، لرزان (شاهرود، دامغان)، آروشه و حلوای آروشه (سمنان و توابع) مبادرت میورزند. در شهرستان دامغان پخت كشمش پلو برای اولين شب از ماه مبارك رمضان مرسوم است، در باور اهالی استان سمنان، حضرت علی(ع) برای افطار نان جو و خرما ميل میفرموده، بر اين اساس برخی نيز روزه خود را با نان و خرما افطار میكنند. پخت انواع نان بخصوص نانهای روغنی در طول ماه رمضان مرسوم است. پرداخت هزينه نانواییها و توزيع نان صلواتی از ديگر آداب حسنه اين ايام است.
آئين ويژه مردم استان در خواندن دعای جوشن كبير
پژوهشگر ادارهكل ميراث فرهنگی استان سمنان ادامه داد: اهالی استان، شبهای قدر (شبهای 19، 21 و 23 رمضان) را نيز با آيين خاصی برگزار میكنند، در برخی از مساجد نقاط شهری و يا روستایی گستردن سفره سحری برای پذيرائی از عزاداران مرسوم است، زنان در شبهای قدر خرما، انواع نان محلی، شلهزرد و غيره بين عزاداران تقسيم میكنند. در نقاط مختلف استان سمنان زنان و مردان در ليالی قدر هم زمان با خواندن هربند از دعای جوشن كبير بر روی ظرفی از قند، نبات، نقل و يا خرما دميده و خوردن آن را به نيت شفا و تبرك توصيه میكنند.
قلیپور كالمرزی ادامه داد: همچنين گره زدن بر روی نخ به هنگام خواندن دعای جوشن كبير پس از قرائت هر بند از دعا توسط برخی از زنان مرسوم است. نخ صد بند(گره) را برای گشايش كار و بختگشايی دختران در ميان قرآن نگه میدارند. در شهر شاهرود زنان همزمان با تلاوت دعای جوشن كبير ظرفی از آب حاوی زعفران را نزد خود نگه داشته و با خواندن هر بند از دعا بر آن میدمند تا بهعنوان تبرك آن را با خود به خانه ببرند. انجام غسل شب احيا، خواندن نماز صد ركعتی و غيره از ديگر آداب و اعمال مربوط به شبهای قدر است. در روستای جزن دامغان نيز در اين شبها دستجات زنجيرزن از مساجد و حسينيههای محل به راه افتاده و با گذر از معابر و كوچهها به زنجيرزنی و عزادارای میپردازند.
وی تصريح كرد: در شبهای قدر، پوشيدن لباس سياه به نشانه عزا و ماتم در ايام شهادت حضرت علی(ع) امری متداول است، بنا بر باوری كهن اهالی نقاط مختلف استان كار كردن در روز 21 ماه رمضان را حرام دانسته و در مجالس غزاداری حضور میيابند. در نقاط شهری با فرا رسيدن اين مناسبت حركت دستجات سينهزنی از اماكن مذهبی و مساجد آغاز شده و عزاداران با گذر از معابر و خيابانها چنين میگويند: وای علی كشته شد/ شوهر زهرا چه شد
اين پژوهشگر ادامه داد: در روستای كوه زر با فرار رسيدن 21 رمضان برخی اهالی به نيت اموات خود نان فتير پخته و بين سايران تقسيم میکنند. اهالی نقاط كويری استان سمنان در روز شهادت حضرت علی(ع) از انجام فعاليتهای روزمره خودداری میکنند و مرسوم است كه دامداران شير دامهای خود را در اين روز به فقرا و نيازمندان داده و يا برای تهيه افطار و پذيرايی از نمازگزاران به مساجد محل میدهند.
حنا بندان به مناسبت كشته شدن ابن ملجم
قلیپور كالمرزی با اشاره به باور عميق مردم استان سمنان درخصوص، نزول قرآن در شب 27 رمضان، گفت: بر اين اساس برخی تا پاسی از شب به احيا و شب زندهداری در مساجد میپردازند. زنان سمنانی، گرمساری و دامغانی در اين روز به جهت شادی ناشی از كشته شدن قاتل ملعون امام علی(ع) بر دست و پای خود حنا میمالند، برخی زنان در اين روز گوش دختران خود را سوراخ كرده و برای آنها گوشواره میخرند. در شهرهای شاهرود، گرمسار و روستای جزن برخی زنان در بين نماز ظهر و عصر با اندكی پارچه، نخ و سوزن كيسهای كوچك دوخته و سكهای را به نيت تبرك درون آن مینهند. شاهرودیها آن را كيسه ُمراد ناميده و به جهت بر آورده شدن حاجت آن را تا سال ديگر نزد خود نگه میدارند. همچنين در شهر شاهرود خوردن كله و پاچه در اين شب برای افطار مرسوم است. اهالی بر اين باورند كه در اين شب ابن ملجم قاتل امام علی(ع) كشته شده است.
وی اظهار كرد: در آخرين روز از ماه مبارك رمضان، اهالی نقاط مختلف خود را برای فرا رسيدن عيد رمضان مهیّا میکنند. برای اين منظور غسل كرده، لباس تميز يا نو پوشيده و به استقبال عيد فطر میروند. هنگام افطار آخرين شب از ماه رمضان اعضا هر خانواده بنا بر قوت غالب فطريه خود را دست به دست چرخانده و آن را برای افراد مستمند كنار میگذارند. در منطقه كويری اگر زكات فطريه، گندم و يا اقلامی ديگر به غير از پول باشد آن را داخل ظرفی ريخته و دست به دست میگردانند. مرسوم است كه اعضای خانواده هر يك بر روی گندم يا برنج دست زده و سپس آن را به فقرا میدهند، در روستای نام نيك در منطقه كالپوش بهمناسبت عيد فطر فردی كه به تازگی پدر شده كفشهای خود را وزن نموده و همان مقدار گندم يا برنج به فقرا میدهد.
وی خاطرنشان کرد: بعد از برپايی نماز عيد فطر، صلهرحم، زيارت اهل قبور و اماكن مقدس و ديد و بازديد از جمله آداب اين عيد فرخنده میان مردم استان است، همچنين اهالی هر محل به ديدن خانوادههايی كه به تازگی عزيزی را از دست دادهاند و به اصطلاح «نو عيد» دارند میشتابند. عيادت از بيماران و بردن هديه برای نوعروسان از ديگر آداب اين روز است، در برخی نقاط نيز تمامی خانوادههای عزادار برای اين منظور در مسجد محل گرد هم آمده و اهالی به ديدن آنها میروند. مرسوم است كه صاحبان عزا از مهمانان خود با شير، خرما، نان و ميوه پذيرايی میکنند. مصالحه و آشتی دادن افرادی كه كدورتی از يكديگر به دل دارند از ديگر آداب مرسوم در روز عيد فطر است.
|
