شهر نقاب از نظر تاريخي از قدمت و پيشينه بسيار كهني برخوردار است. قرار گرفتن در كنار جاده ابريشم نيز خود يكي ديگر از دلايل پراهميت بودن اين منطقه در روزگار گذشته است. از سوي ديگر اين منطقه به علت واقع شدن بين ارتفاعات كوههاي آلاداغ در شمال و كوههاي سبزوار در جنوب از موقعيت ويژهاي برخوردار است.
مسجد آققلعه در 79 كيلومتري شمال سبزوار و 7 كيلومتري غرب شهر نقاب واقع شده است. متاسفانه در سالهاي اخير انجام فعاليتهاي عمراني و شهرسازي كه بدون مطالعه از نظر حفظ آثار تاريخي انجام گرفت، موجب آسيبديدگي شديد اين مجموعه شده است. اين مسجد در داخل حصار قلعه واقع شده است و ايوان ورودي آن داراي دو نيمبرج است كه بخش تيزه ايوان آسيب ديده است. مسجد داراي دو شبستان غربي و شرقي است كه شبستان غربي تقريبا از بين رفته اما شبستان شرقي نسبتا سالم مانده است. مسجد داراي سه محراب، يكي در گنبد خانه و دو محراب در شبستانهاست.
ارتفاع گنبد مسجد آققلعه حدود 12 متر است، شبستانهاي اطراف گنبد اصلي نيز هركدام به وسيله 15 گنبد كوچك پوشيده شده است.
در ساقه داخلي گنبد و محل اتصال بدنه به گنبد و زير فيلپوشها و نورگيرها، يك رديف كتيبه روي گچ دور تا دور بنا را پوشش مي دهد.
تنها كتيبه اين بنا در داخل گنبد خانه مسجد است كه در آن تاريخ 712 هجري قمري ديده ميشود. البته كتيبه مزبور آسيب فراوان ديده و در بخشهايي به كلي تخريب شده و در مرمت آن اين محلها با گچ سفيد پر شدهاند. اين تاريخ در واقع، زمان ساخت اوليه آققلعه در زمان فرمانروايي سلطان محمد خدابنده، الجايتو است.
دژ آققلعه
دژ آققلعه داراي مساحت 3/42 هكتار درون حصار اصلي و محيط آن 2850 متر است و بخش ارگ حكومتي، درون آن قرار دارد. ارتفاع موجود حصار از چهار متر تا 11 متر متغير است كه در جاهاي مختلفي بتازگي و به بهانه عمليات راهسازي يا لولهكشي آسيبديده است. دور تا دور ديواره دژ در گذشته داراي خندق بوده كه در حال حاضر در بيشتر بخشها پر شده است. كهندژ در بخش شرقي حصار قرار دارد و در آن بافتهاي معماري مشهود است و احتمالا اهالي هنگام احساس خطر به اين بخش پناهنده ميشدند.
در ضلع غربي اين دژ، بقاياي سه طبقه معماري ديده ميشود. تعدادي اتاق در اين بخش وجود دارد. با توجه به متون تاريخي و آثار موجود مشخص ميشود كه حاكمان اين منطقه در اواخر حكومت ايلخانان به منظور ايجاد شهري به سبك سلطانيه زنجان به شكل تقريبا مستطيل، شامل تمامي فضاهاي كالبدي شهري آن دوره يعني؛ خندق، برج، بارو، ارگ، مسجد، قنات، قبرستان و.... ايجاد كردهاند. دروازه ورودي شهر از ضلع شمالي بوده كه با توجه به وجود خندق داراي پلي متحرك بوده است. در زمان صفويه باز هم در جبهه جنوبي آققلعه روي خرابههاي ايلخاني، خانههاي خشت و گلي ساخته شده و به نسبت پيشين جمعيت بيشتري در آن ساكن ميشوند؛ از اين زمان سكونت در اين محل تا اوايل دوره قاجار ادامه دارد. لازم به توضيح است كه براساس عكسهاي هوايي منطقه، رشته قناتهاي فراواني در اين محل وجود داشته كه اصليترين آن رشته قناتي است كه از ضلع جنوبي مجموعه وارد شده و حلقه چاههاي آن پي در پي تا ضلع شمال آن ادامه مييابد كه خود مهمترين عامل آبادي اين سطح و سطوح پيرامون آن بوده است.
امامزاده هفت معصوم (كروژده)
اين بنا به فاصله 70 كيلومتري شمال غرب سبزوار و سه كيلومتري جاده جوين ـ جاجرم واقع شده است. در اطراف بنا قبرستاني وجود دارد. گنبد بنا در گذشته فرو ريخته و مجددا ساخته شده است و پوشش فعلي آن كاهگل است. عنصر اصلي تشكيلدهنده بنا خشت خام است.
بناي امامزاده هفت معصوم از بيرون داراي يك پلان هشت ضلعي است، به جز جبهه شمالي كه ايوان ورودي بنا را تشكيل ميدهد، در ديگر جبههها هر كدام از هفت ضلع، يك طاق نما را در بر گرفته است كه چون روي بدنه خارجي را با گل نسبتا ضخيمي اندود كردهاند به جز چند طاق كه كمي از آنها پيداست، بقيه در زير گل مدفون شدهاند.
از ديگر ديدنيهاي منطقه جوين و نقاب ميتوان به: امامزاده بهراميه، امامزاده كلاته ميمري، امامزاده بداغآباد، آرامگاه سعدالدين حموي، آبشار بيد، سد و رودخانه يام اشاره كرد.
كورش تعالي
