مصرف غذا همراه با استرس از عوامل ابتلا به «ريفلاكس» است. حدود يك پنجم مبتلايان به «ريفلاكس»، همزمان دچار زخم معده هستند
غذاي خورده شده از طريق لولهاي به نام مري وارد معده ميشود. هضم غذا در معده توسط اسيد و شيره معده آغاز ميشود اما هنگامي كه دريچه مري كار خود را به درستي انجام ندهد، بازگشت اسيد و شيره معده به داخل مري باعث آزردگي مري ميشود. به بازگشت غيرعادي اسيد و شيره معده به داخل مري و آزرده شدن مري در اثر تماس با اين عوامل، بيماري ريفلاكس معده به مري يا به اصطلاح «ريفلاكس» گفته ميشود.
ديواره معده به دليل تماس مداوم با اسيد و شيره معده در مقابل اثرات مخرب آنها مقاوم شده است و بالعكس. ديواره مري به دليل اينكه به طور معمول در معرض تماس با اسيد و شيره معده نيست دفاع مناسبي هم در برابر اين عوامل ندارد. در حالت طبيعي دريچهاي به نام دريچه مري بين مري و معده قرار دارد كه اجازه ميدهد غذا از مري وارد معده شود، ولي از بازگشت غذا و شيره معده به مري جلوگيري ميكند. اگر دريچه مري وظيفه خود را به درستي انجام ندهد، يعني به خوبي بسته نشود يا بيموقع باز شود، اسيد و شيره معده به داخل مري برميگردند و به ديوار مري آسيب ميرساند و بيمار دچار ريفلاكس ميشود.
علل ابتلا به ريفلاكس و روشهاي پيشگيري از آن
هنوز به درستي علت ايجاد ريفلاكس مشخص نشده است اما برخي عوامل باعث بروز و تشديد اين بيماري ميشوند كه پرخوري، سريع غذا خوردن و كامل نجويدن غذا يا مصرف غذا همراه با استرس و نگراني، خوردن غذاهاي بسيار چرب، تند و شور، مصرف ادويه و فلفل زياد، سيب زميني سرخ شده و غذاهاي فوري، انواع سسهاي چرب و پرنمك (بهويژه سس قرمز)، استفاده از نانهايي كه خمير آنها به خوبي نميپزد مانند نان باگت، سفيد و بربري، چاقي و افزايش وزن، دراز كشيدن در فاصله كوتاه پس از غذا، مصرف دخانيات، الكل و نوشابههاي گازدار، استرس و پوشيدن لباسهاي تنگ از جمله آنها هستند.
رعايت اين توصيههاي تغذيهاي، روش زندگي مناسب و ورزش منظم (حداقل روزانه 30 دقيقه پياده روي) در كاهش علايم يا پيشگيري از ابتلا به ريفلاكس موثر است. همچنين كنترل استرس و تعديل فشارهاي رواني در كنترل ريفلاكس ميتواند بسيار اثرگذار باشد و ممكن است جويدن آدامس در بهبود علايم اين بيماري در برخي از بيماران موثر باشد.
علايم ريفلاكس
ترش كردن (احساس بازگشت مايع تلخ يا ترش از معده به دهان)، سوزش زيرجناغ سينه مهمترين علايم ريفلاكس هستند البته بيماران مبتلا به ريفلاكس ممكن است علايم ديگري مانند درد در زير جناغ سينه، گير كردن غذا، حالت تهوع (به خصوص هنگام صبح)، باد گلو و آروغ زدنهاي مكرر، جمع شدن بيش از حد بزاق در دهان و سرفههاي مكرر بدون علت، تلخ شدن دهان و برگشت آب و مواد غذايي از معده به دهان داشته باشند. بايد توجه داشت كه اگرچه علايم مهم ريفلاكس، ترش كردن و سوزش زير جناغ سينه هستند، اما بسياري از بيماران مبتلا به ريفلاكس، اين علايم را ندارند و از ساير علايم اين بيماري شكايت ميكنند.
ريفلاكس باعث چه مشكلاتي ميشود؟
علايم ريفلاكس ميتوانند در فعاليتهاي روزانه بيمار اختلال ايجاد كنند. همچنين برخي علايم ريفلاكس با بيماريهاي ديگر اشتباه گرفته ميشوند. به عنوان نمونه درد قفسه سينه ناشي از ريفلاكس ممكن است با دردهاي قلبي اشتباه گرفته شود. در چنين مواردي بايد بيماري خطرناكتر (در اين مورد بيماري قلب عروق) به دقت بررسي شود تا پس از اطمينان درباره مبتلا نبودن بيمار به مشكل قلبي، وضعيت او را در رابطه با ريفلاكس بررسي شود چرا كه «ريفلاكس» بيماري آزار دهندهاي است نه خطرناك. از سايرعوارض ريفلاكس، بروز خراشيدگي و زخم در ناحيه مري ميتوان اشاره كرد كه با تشخيص بهموقع و درمان مناسب به راحتي ميتوان اين عوارض را كنترل كرد.
روش مناسب در برخورد با ريفلاكس
اگربا رعايت توصيههاي تغذيهاي، در پيش گرفتن روش زندگي مناسب و كاهش استرس، در مدت كوتاهي علايم ريفلاكس بهبود چشمگيري پيدا نكند، بيماران به پزشك مراجعه كنند چرا كه بر اساس مطالعات انجام شده در ايران، حدود يك پنجم افراد مبتلا به ريفلاكس، همزمان دچار زخمهاي معده يا اثني عشر هستند و حدود نيمي از افراد مبتلا به ريفلاكس به روده تحريك پذير مبتلا هستند بنابراين بررسي، تشخيص و درمان مناسب بيماريهاي همزمان از اهميت به سزايي برخوردار است.
درمان ريفلاكس
خوشبختانه امروزه داروهاي بسيار موثري براي درمان ريفلاكس وجود دارند. در بيش از نيمي از موارد مبتلايان به ريفلاكس نياز به درمان درازمدت با دارو دارد. داروهايي مانند امپرازول را ميتوان براي مدت طولاني (حتي سالها) استفاده كرد. اگرچه عوارض معدودي بر اثر استفاده از اين داروها گزارش شده است، اما كنترل علايم ريفلاكس در درازمدت با اين دسته داروها بسيارموفقيت آميز و مطمئن است.
انجام عمل جراحي براي درمان ريفلاكس
امكان انجام اعمال جراحي ضد ريفلاكس در بيماراني وجود دارد كه علايم بيماري آنها با دارو كنترل ميشود اما با كاهش يا قطع دارو علايم دوباره بروز ميكند اما عمل جراحي براي افرادي كه پاسخ مناسبي به درمان دارويي ندادهاند، مناسب نيست. امروزه اين اعمال جراحي به روش لاپاراسكوپيك انجام ميشوند. انجام عمل جراحي ميتواند عوارضي داشته باشد كه معمولا كوتاه مدت و گذرا هستند.
حدود 75 درصد افرادي كه عمل جراحي آنها موفقيت آميز بوده است، پس از 10 سال نيز مشكلي نخواهند داشت، اما در حدود 30-20 درصد بيماران ممكن است پس از عمل نيز مجددا نياز به مصرف دارو داشته باشند بنابراين ضروري است قبل از تصميم به عمل جراحي با پزشك متخصص گوارش مشورت كرد.
