پزشکی ورزشی تخصصی است که به پیشگیری، تشخیص و درمان آسیب هایی که درتمرینات و مسابقات ورزشی رخ داده اند،مخصوصا صدمات مربوط یه چرخش و پیچش مفصلی که منجر به آسیب عضلات،تاندون ها(زردپی)،لیگامان ها(رباط)،منیسک(مینیسک)،استخوان و خود مفاصل میشود،میپردازد.
شاخه ای از پزشکی، در ارتباط با تناسب فیزیکی و همچنین تشخیص و درمان آسیب های ناشی از فعالیتهای ورزشی است،۱۹۸۰
پزشکی ورزش شاخه ی متنوع و گسترده ای از پزشکی است که نه تنها به درمان و توان بخشی بلکه بر پیشگیری نیز تاُکید دارد
در ایران نیز در رشته های تربیت بدنی و علوم ورزشی به آن پرداخته شده است و هم اکنون نیز در سالهای اخیر رشته ی تخصصی آن در دو دانشگاه علوم پزشکی ایران و تهران تدریس می شود
علاوه بر این در طب ورزش به: تناسب و سلامت،تغذیه و رژیم های غذایی ،دوپینگ و… در ورزش و ورزشکاران می پردازد
بعضی اوقات شما بعد از ورزش، احساس درد عضلانی می کنید. اگر شما چند روز پشت سر هم مسافتی را با سرعت یکنواخت و آهسته ای بدوید، هرگز سریع تر نخواهید دوید یا قوی تر نخواهید شد
اگر هنگام برداشتن وزنه از زمین، احساس سوزش عضلانی کنید، آن را به زمین می گذارید، در نتیجه روز بعد احساس درد نخواهید کرد ولی قوی تر هم نخواهید شد.هر نوع پیشرفتی در قوی کردن ماهیچه ها توسط فشار آوردن به آنها( ورزش شدید) و جبران مجدد آن( استراحت) حاصل می شود.روزی که شما به بیرون از خانه می روید و به شدت ورزش می کنید، باعث می شوید ماهیچه هایتان در طی ورزش احساس سوزش کنند. این سوزش نشان می دهد، عضلات شما در حال تخریب شدن هستند. روز بعد، احساس درد عضلانی می کنید، چرا که ماهیچه ها تخریب شده اند و نیاز به بهبود مجدد دارند. دانشمندان این فرآیند را DOMS یعنی “درد عضلانی تاخیر یافته” می نامند
حداقل ۸ ساعت وقت لازم است تا این درد را احساس کنید. بعد از اتمام ورزش احساس می کنید قوی شده اید، ولی روز بعد، صبح که از خواب بلند می شوید، عضلاتی که ورزش کرده بودند، احساس درد می کنند.قبلاً گفته می شد افزایش مقدار اسید لاکتیک در ماهیچه باعث این درد می شود، ولی هم اکنون معلوم شده است، اینگونه نیست. بلکه تخریب فیبرهای ( تارهای) عضلانی باعث ایجاد این درد می شوند.نمونه برداری آزمایشگاهی از ماهیچه در روز بعد از ورزش شدید، نشان داد خونریزی و قطع اتصال فیلامان های ماهیچه( که باعث نگهداری فیبرهای عضلانی می شود) در اثر سائیده شدن آنها بر روی هم در طی انقباض عضلانی، باعث ایجاد این درد می شود.دانشمندان با اندازه گیری مقدار آنزیم ماهیچه ای بنامCPK ( کراتین فسفوکیناز) در خون، میزان تخریب عضلانی را تخمین می زنند
CPKدر حالت عادی در ماهیچه وجود دارد ولی هنگام تخریب عضلات وارد جریان خون می شود. ورزشکارانی که بیشترین افزایشCPK خون را بعد از ورزش دارا باشند، بیشتر احساس درد عضلانی خواهند داشت. بر این اساس، محققین نشان داده اند افرادی که علی رغم احساس درد در هنگام ورزش، به عمل خود ادامه می دهند، در روز بعد بیشتر از سایر افراد احساس درد خواهند داشت
بسیاری از افراد فکر می کنند اگر بعد از ورزش سخت و شدید، سرعت و شدت آن را کاهش داده و خنک شوند، این درد را نخواهند داشت. ولی اینطور نیست. خنک شدن باعث برداشت سریع اسیدلاکتیک از عضلات می شود، ولی همانگونه که گفته شد مقدار اسید لاکتیک نقشی در ایجاد این درد ندارد.همچنین کشیدن عضلات بعد از ورزش و انبساط آنها، درجلوگیری از این درد نقشی ندارد زیرا این درد در اثر انقباض فیبرهای عضلانی نیست، ولی اگر اینطور بود انبساط عضلات در کاهش درد نقش خواهد داشت
درد عضلانی بعد از ورزش شدید بایستی به صورت یک راهنما برای انجام تمرینات ورزشی در نظر گرفته شود.اگر هنگام ورزش شدید در یک روز در ماهیچه هایتان احساس سوزش کردید، دیگر ورزش را ادامه ندهید تا آنها کاملاً آسیب نبینند و مجدداً بعد از مدتی با سرعت و شدت کمتری آن را شروع کنید تا احساس سوزش کنید. این عمل را به همین ترتیب انجام دهید تا احساس کنید عضلاتتان سفت شده اند، سپس ورزش را برای آن روز تمام کنید
روز بعد بسته به اینکه عضلات شما چقدر درد می کنند، می توانید با سرعت آهسته، ورزش را ادامه دهید تا اینکه اصلاً ورزش نکنید. ولی هرگز روز بعد آنقدر ورزش نکنید تا دوباره احساس سوزش عضلانی کنید، بلکه بایستی چند روزی به آرامی ادامه دهید تا این احساس درد در شما کاملاً از بین برود.بیشتر ورزشکاران یک روز ورزش شدید می کنند و بعد از آن تا هفت روز به آهستگی و خیلی ملایم به ورزش خود ادامه می دهند و مجدداً بعد از هفت روز، یک روز به سختی ورزش می کنند
برای راهنمایی شما، چند نمونه از فعالیت ورزشکاران حرفه ای را بیان می کنیم:- دوندگان جهانی دوی ماروتن ، فقط ۲ بار در هفته با شدت و سرعت زیاد می دوند.- قهرمانان وزنه بردار در مدت ۲ هفته، فقط یک مرتبه وزنه های خیلی سنگین را بلند می کنند.- ورزشکاران حرفه ای پرش ارتفاع، یک بار در هفته تا ارتفاع خیلی بالا می پرند.- پرتاب کننده های وزنه، فقط یک بار در هفته، تا مسافت های طولانی وزنه پرتاب می کنند.در کل بایستی گفت تمرینات ورزشی بایستی بصورت چرخشی، یک روز با شدت و بعد از آن مدتی استراحت برای بهبود همراه باشد
آسیبهای ورزشی, پیشگیری و درمان
آسیب ورزشی و پیشگیری از آن از مقولات مهم طب ورزش می باشد.آسیب های ورزشی خوشبختانه اغلب بطور موثر درمان می شوند و اغلب افرادی که دچار صدمه دیدگی ورزشی می شوند به نحو رضایتبخشی دوباره به ورزش باز می گردند. از سویی بسیاری از صدمات ورزشی و عوارض ناشی از آن را می توان پیشگیری نمود
بطور کلی صدمات ورزشی یا بصورت حاد ایجاد می شوند و یا مزمن هستند
آسیبهای ورزشی حاد
مثل پیچ خوردگی ها,دررفتگی ها,کبودی ها,خراشیدگی ها, کشیدگی عضلات , رباطها , شکستگی ها , آسیب مغزی , کمر درد حاد , زانو درد حاد و سر درد معمولاً به دنبال ضربه و تروما رخ می دهند.شایعترین آسیب و صدمه ورزشی حاد را کبودی ها و خراشیدگی ها تشکیل می دهند.آسیب و درد مچ پا را شایع ترین آسیبهای ورزشی اسکلتی عضلانی محسوب می کنند و شایع ترین آسیب مچ پا هم پیچ خوردگی مچ پا می باشد که سبب درد پا می شود
علائم و نشانه های آسیبهای ورزشی حاد عبارتند از
درد شدید و ناگهانی
تورم
عدم توانایی در تحمل وزن بدن روی اندام تحتانی
حساسیت در لمس ناحیه
عدم توانایی در حرکت مفصل در تمام دامنه حرکتی آن
ضعف شدید اندام
در رفتگی یا شکستگی قابل مشاهده
آسیبهای ورزشی مزمن
معمولاً ناشی از فعالیت بیش از حد و اعمال نیرو بر روی یک بخش خاص از بدن در هنگام ورزش رخ می دهد.
علایم و نشانه های آسیبهای ورزشی مزمن عبارتند از
دردی که با انجام حرکات ورزشی تشدید و با استراحت بهبود می یابد.
درد از نوع گنگ و مبهم است.
تورم
انواع شایع آسیبهای ورزشی
کشیدگی و پارگی های عضلات و رباطها
Sprain به کشیدگی رباطها ( که استخوانها را به هم ارتباط می دهند ) اطلاق می گردد. علل ایجاد کشیدگی رباطها عمدتاً ضربات هستند که سبب جابجایی استخوانها از هم در محل مفصل و کشیدگی رباط یا پارگی آنها می شوند. این کشیدگی ها ۳ درجه دارند که درجه ۱ آن کشیدگی خفیف و درجه ۳ آن پارگی کامل رباط است. نواحی از بدن که بیشتر در معرض این آسیب قرار دارند عبارتند از مچ پا, زانو و مچ دست است.مثلا کشیدگی رباط های عضلات جمع کننده انگشتان در محل مچ دست از علل شایع درد دست در ورزشکاران است. علائم ایجاد sprain شامل درجات مختلفی از حساسیت در لمس محل, درد, التهاب , تورم و عدم توانایی در حرکت عضو یا مفصل و یا شلی مفصل و ناپایداری آن است
Strain به آسیب و کشیدگی واحد عضله – تاندون گفته می شود که اغلب در اثر مقاومت در برابر فشارهای کششی در اثر انقباض شدید عضلانی در ورزش های غیر تماسی ایجاد می گردد. کشش بیش از حد سبب پارگی جزئی در واحد عضله – تاندون میشود . علائم و نشانه های آن شامل درد, اسپاسم عضله و فقدان قدرت عضله, در درجات شدید پارگی عضله.
آسیب های زانو
بخاطر ساختمان پیچیده و متراکم و نیز تحمل وزن بدن مفصل زانو شایعترین مفصلی است که دچار صدمه ورزشی می شود. هر ساله حدود ۵۵ میلیون نفر در آمریکا بخاطر مشکلات زانو معاینه می شوند
آسیب های زانو می تواند خفیف یا شدید باشد از آسیب های خفیف می توان به زانوی دوندگان ( درد و حساسیت در لمس جلوی و پائین زانو ) و التهاب تاندون ها و رباط های زانو نام برد
آسیبهای شدید زانو شامل آسیب های استخوانی و غضروفی ( غضروف مفصلی و مینسک ها ) و آسیب های شدید و پارگی های رباطهای زانو ( رباط های صلیبی قدامی و خلفی و رباط های جانبی خارجی و جانبی داخلی ) می باشد.
آسیب دیدگی و صدمات زانو عمدتاً بدنبال چرخش زانو رخ می دهد اما می تواند بواسطه اصابت ضربات, افتادن روی پاها از ارتفاع , پریدن نادرست و دویدن های طولانی و گرم کردن نامناسب روی دهد
درد ساق بدنبال ورزش ( shin splint )
درد ساق در هنگام ورزش مسئله شایعی است. درد معمولاً در جلوی قسمت تحتانی ساق پا و نزدیک مچ و یا در سمت داخلی ساق رخ می دهد. این عارضه در دوندگان مشاهده میشود ومعمولا ناشی از شکستگی های استرسی یا خونرسانی ناکافی است. ریسک فاکتورهای این عارضه عبارتند از :
تمرین بیش از حد
روش دویدن نادرست
تمرین های کششی نادرست
گرم کردن ناکافی
دویدن یا پریدن بر روی سطح سخت
کفش نا مناسب ورزشی
آسیب های تاندون آشیل
آشیل تاندون عضله پشت ساقی است و در پشت مچ پا قرار دارد و مچ پا را به عقب می کشد و بطور شایعی دچار آسیبهای ورزشی می شود. طی روند پیری و نیز طی تمرین بیش از اندازه در ورزش این تاندون می تواند دچار التهاب شود. این امر تاندون را مستعد آسیب و پارگی در اثر اصابت ضربه می کند, از سویی بعلت درد ناشی از التهاب فرد از آن پا کمتر استفاده نموده و دچار تحلیل عضلانی و استعداد به صدمات ورزشی دیگر از ناحیه پا می شود.
عمدتاً آسیبهای ورزشی تاندون آشیل در افراد میانسال و مسنی که بصورت گاهگاه ورزش می کنند رخ می دهد. اغلب در اثر افزایش ناگهانی شتاب حرکت دویدن و نیز در هنگام حرکات پرشی فرد دچار آسیب می گردد
شکستگی ها : در ورزش دو نوع شکستگی داریم
شکستگی حاد
شکستگی مزمن ( stress fracture )
شکستگی حاد
ناشی از اعمال ضربه مستقیم به استخوان است. می تواند از نوع ساده ( شکستگی ساده استخوان با کمترین آسیب به بافت نرم اطراف ) و یا ترکیبی ( بیرون زدگی استخوان شکسته از سطح پوست ) باشد. اغلب شکستگی های حاد اورژانس بحساب می آیند و باید به سرعت درمان شوند بخصوص نوع ترکیبی که در معرض عفونت زخم قرار دارد.
شکستگی مزمن ( stress fracture )
عمدتاً در پا و ساق و بخصوص در ورزش هایی که تماس تکرار شونده با سطح زمین وجود دارد دیده می شود در ژیمناستیک, ورزشهای رزمی, دو میدانی شایعتر است. اصولاً در این نوع شکستگی واضح استخوانی نمی بینیم بلکه شکستگی ها ریز و کوچک بوده و خود را با درد استخوان در هنگام اعمال نیرو روی استخوان نشان می دهد. البته گاهی هم تورم و حساسیت در لمس محل داریم.
در رفتگی ها
جابجا شدن استخوان های دو طرف مفصل را نسبت به هم گویند. در رفتگی ها عمدتاً در ورزش های تماسی ( فوتبال , بسکتبال و … ) و نیز ورزش هایی که در آنها کشش های شدید به اندام وارد می شود رخ می دهد. به ترتیب شیوع مفصلهای شایع عبارتند از : شانه , آرنج, مچ دست
برخورد درمانی با آسیبهای ورزشی
اول اینکه هرگز زمانی که در هنگام ورزش دچار درد شدیم سعی نکنیم به حرکات و تمرین ادامه دهیم لذا اولین گام توIce Massageقف فعالیت ورزشی است.
*صدمات و جراحات ورزشی نیازمند اقدام پزشکی
آسیب هایی که سبب درد شدید و تورم و یا بی حسی در اندام شوند
عدم توانایی در تحمل وزن بدن برروی اندام آسیب دیده
جراحات و صدماتی که ناشی از یک آسیب قدیمی اند و اکنون در آنها دچار درد شدید ـ تورم و یا ناپایداری مفصلی ( اگر آسیب قدیمی در مفصل باشد ) شده ایم
*صدماتی که در موارد فوق نگنجیدند را می توان در منزل یا در محیط ورزش درمان نمود
جهت تسریع بهبودی باید ۴ اقدام بعد از آسیب دیدگی ورزشی تا حداقل ۴۸ ساعت بعد انجام گیرد
استراحت : توقف فعالیت ورزشی و استراحت دادن به ناحیه صدمه دیده اولین قدم است. چنانچه ناحیه صدمه دیده مثلاً در پا است بخاطر نیاز به انجام فعالیتهای روزانه می توان از عصا استفاده نمود تا به عضو صدمه دیده فعالیتی وارد نشود
درمان با یخ: برای انجام یخ درمانی باید کیسه حاوی یخ را به مدت ۲۰ دقیقه برروی محل آسیب قرار دهیم و این کار را ۸-۴ بار در روز انجام می دهیم. توجه شود که زمان فوق نباید بیش از ۲۰ دقیقه باشد. سرما درمانی سبب کاهش التهاب و تورم و درد می گردد
فشار موضعی محل آسیب : با بانداژ کردن محل آسیب می توان از میزان تورم و التهاب کاست و روند بهبودی را تسریع نمود
بالا نگه داشتن محل آسیب : در صورت آسیب دیدگی زانو, آرنج, اندام فوقانی و تحتانی می توان آنها را بالاتر از سطح قلب قرار داد. این امر به کاهش آزاد سازی فاکتورهای التهابی می انجامد و روند بهبودی را شدت می بخشد
درمان های اختصاصی
در بالا اشاره شد که برای تمامی آسیبهای ورزشی می توان با استفاده از ۴ مورد استراحت دادن, بالا نگه داشتن سرما درمانی و فشار موضعی درد و تورم را کاهش و روند بهبودی را تسریع نمود. اما درمانها و روشهای خاصی هم برای درمان آسیب های ورزشی وجود دارد که در زیر به اختصار در مورد آنها توضیح می دهیم:
داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی ( NSAIDS ) : اولین مرحله از ترمیم آسیب همان ایجاد التهاب در محل آسیب است. در واقع بوجود آوردن گرمی , تورم و حساسیت در لمس که نشانه های التهاب هستند اولین مرحله از ترمیم آسیب دیدگی است. اما التهاب شدید می تواند مضر باشد لذا برای کاهش آن اقدام می کنند. پزشکان از داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی مثل ایبوپروفن, ناپروکس و آسپرین برای این منظور استفاده می کنند. این داروها هم درد و هم التهاب را کاهش می دهند. داروی استامینوفن هم جزو این گروه است اما فقط ضد درد است و ضد التهاب نیست
جراحی : در برخی موارد جراحی جهت ترمیم بافت همبند ( عصب ـ عروق ) و نیز شکستگی های ترکیبی لازم است. البته طیف وسیعی از آسیبهای ورزشی نیازی به جراحی ندارند
درمانهای بازتوانی : بازتوانی به برنامه ای چند مرحله ای برای بازیابی توان و انعطاف عضو صدمه دیده به ما قبل آسیب دیدگی است. در اغلب آسیب ها باید هر چه سریعتر حرکات شروع شوند ( بعد از رفع درد ) این شروع زودرس فعالیت می تواند به بهبودی کمک شایانی کند باید در دامنه حرکتی مفصل انجام داد پس از اینکه در تمام دامنه حرکت قادر به حرکت شدیم باید شروع به انجام حرکات کششی نمائیم و بعد به حرکات قدرتی برای تقویت عضلات بپردازیم. توجه داشته باشیم حرکات را تا جایی ادامه بدهیم که درد نداشته باشیم به عنوان مثال چنانچه در دامنه حرکتی مفصلی در جایی درد گرفت تا آنجا که درد نیاید مفصل را حرکت می دهیم. یک برنامه بازتوانی کامل باید شامل ورزشهایی برای افزایش انعطاف پذیری, قدرت و حس عمقی باشد
تحریک الکتریکی : تحریک الکتریکی مداوم سبب بهبود درد یا جلوگیری از انتقال پیام درد از اعصاب به مغز می شود. از سویی دیده شده که سبب کاهش تورم و حفظ قدرت عضلانی و جلوگیری از تحلیل عضله می گردد
سرما درمانی : با کاهش خونرسانی به عضو صدمه دیده سبب کاهش التهاب و درد می گردد. عمدتاً در ۴۸ ساعت اول کاربرد دارد
گرما درمانی : با افزایش خون رسانی سبب تسریع روند بهبودی و کاهش درد می شود اما در ۴۸ ساعت اول نباید استفاده شود. عمدتاً در ۴۸ ساعت اول سرما درمانی و بعد از آن گرما درمانی می کنیم
اولتراسوند: امواج پرفرکانس اولتراسوند سبب ایجاد گرمای عمقی در بافت آسیب دیده می شود و روند بهبودی آسیب ورزشی را تسریع می کند.
ماساژ درمانی : با افزایش جریان خون عضو بهبود را تسریع می کند. در فاز حاد نباید انجام گیرد
جلوگیری از آسیبها و صدمات ورزشی
در اطفال و نوجوانان
• گرم کردن کافی قبل از انجام حرکات ورزشی حتی حرکات مداوم ورزشی
• عدم وادار کردن اطفال به تمرین بیش از حد
• عدم انجام حرکات ورزشی که در آنها زانوها به طرفین بیش از حد کشیده شوند مثلاً از آنها بخواهیم که زانوهای خود را زیاد از هم باز یا بسته کنند در حالیکه پاهای آنها روی زمین است
• انجام حرکات کششی برای گرم کردن بخصوص برروی تاندون آشیل, عضلات پشت ران و عضله چهار سر جلوی ران
• انجام حرکات برای سرد کردن بدن بعد از انجام فعالیت مثل راه رفتن بعد از انجام دو میدانی و عدم قطع ناگهانی فعالیت
• استفاده از کفشهای مناسب ورزشی
• استفاده از وسایل محافظتی مثل مچ بند, ساق بند و زانو بند
• استفاده از نرم ترن سطح برای ورزش: تا حد امکان از دویدن و یا تمرین بر روی سطوح سخت مثل آسفالت پرهیز گردد
• هنگامی که زانو در حالت غیر دینامیک خم است زاویه خم شدگی آن بیش از ۹۰ درجه نباشد
در بالغین :
• هرگز ناگهانی و متناوب ورزش نکنید مثلاً در یک روز در هفته و آنهم شدید. سعی کنید بطور پیوسته و مداوم تمرین کنید. اغلب آسیب ها مثل آسیب تاندون آشیل که بسیار شایع است در افرادی که ناپیوسته تمرین می کنند رخ می دهد
• اصول ورزشی را که انجام می دهید بخوبی یاد بگیرید انجام صحیح حرکات مهمترین روش برای جلوگیری از آسیب ورزشی است
• هرگز بیش از حد توان فشار نیاورید
• هرگز بیش از اندازه تمرین نکنید
• محدودیت بدن خود را بشناسید هرگز توانایی های شما در صورتی که میانسال هستید مثل دوران جوانیتان نیست . فعالیتهای خود را متناسب با سن و وضعیت بدنی طراحی کنید.
• بر شدت تمرین خود آهسته آهسته بیفزایید
• تمرکز خود را بر بهبود وضعیت قلبی- عروقی,انعطاف پذیری و افزایش قدرت همزمان بگذارید. توجه به یک بعد مثلاً افزایش قدرت از کارایی شما می کاهد و شما را مستعد آسیب می کند.
• حتماً قبل از انجام ورزش حداقل ۱۵ دقیقه حرکات کششی انجام دهید.
• حتما بعد از انجام ورزش به آرامی خود را سرد کنید و یکباره از فعالیت دست نکشید.
اثر روى تغذیه و دستگاه گوارش
انرژى لازم براى انجام ورزش از اکسیده شدن مواد غذائى که قسمت عمده آن از سوختن مواد قندى و چربىها بهدست مىآید حاصل مىگردد که نتیجهٔ آن زیاد شدن اشتها و خوردن غذاى بیشتر و بالاخره زیادتر شدن دفع مواد زائد بدن خواهد بود و در نتیجهٔ آن، فعالیتهاى غددى توسعه یافته، اشتها تحریک شده و عمل هضم تسریع مىشود. براى اشخاص خانهنشین و بىحرکت و افرادى که در اثر پرخورى خسته مىشوند، ورزش داراى اثرى نیکو است و نزد این افراد عمل دفع فضولات سرعت مىیابد
. نزد افراد در سنین مختلف پس از چند هفته تمرین ورزشی، کاهش مقدار کلسترول، اسیداوریک و اوره خون مشاهده شده است. همچنین ادرار که عمل دفع اساسى فضولات را تأمین مىکند غلیظتر گردیده و مواد دفعى آن بیشتر شده است
ورزش مانع جمعشدن مواد زائد در بدن مىگردد. چون معده و کبد و رودهها مىباید پیوسته غذاى لازم را به عضلات برسانند و براى این کار فعالیت مىکنند، سلولهاى تشکیلدهنده آنها همیشه شاداب و سالم باقى مىماند. بالعکس در اشخاصى که بىحرکت هستند و حتى از راه رفتن هم دریغ مىورزند، فضولات مواد غذائى به زحمت خارج مىشود و علاوه بر آن که سموم این فضولات گاه از راه روده جذب بدن مىشود و در واقع یک نوع مسمومیت مختصر و دائم ایجاد مىکند، پس از مدتى سبب گشادشدن معده و رودهها نیز مىگردد و کبد و سایر غدد مترشحه هاضمه نیز به مناسبت کار زیاد خسته و فرسوده مىشود و همه این عوامل دست بهدست هم داده، اختلال شدیدى در دستگاه گوارش بهوجود مىآورند
لازم به یادآورى است که معده و روده و سایر قسمتهاى داخلى شکم بهوسیله یک جدار عضلانى سفت و محکم که از عضلات مورب ساخته شده و از استخوان جناغ سینه تا بالاى زهار کشیده شده و روى شکم را پوشانیده است، با کمک یک عضله مدور داخلى بهطور افقى اعضاء دستگاه گوارش را در وضع خود نگاه مىدارد. این عضلات که به محکمى چوب و قدرت ارتجاعى شبیه به فنر هستند، مانع از آن مىشوند که محتویات شکم جاى خود را تغییر دهند و بهواسطه وزنى که دارند در حالت ایستادگى به طرف پائین متمایل شوند ولى گاه اتفاق مىافتد که این عضلات ضعیف و نازک مىشوند و سلولهاى چربى جاى کمبود آن را پر مىکند و به این ترتیب استحکام عضلات کم مىشود بهطورىکه دیگر نمىتوانند مثل سابق جلو افتادگى احشاء را بگیرند و عوارض مختلفى مثل پائین افتادن معده و گاه بیرون آمدن روده از محل تقاطع عضلات پیدا مىشود
بعضى از اشخاص تصور مىکنند که راه رفتن تنها مىتواند جایگزین ورزشهاى روزانه بشود، این نظریه صحیح نیست و راهرفتن نمىتواند عضلات شکم را بهکار وادارد. بدیهى است که به هرحال راه رفتن بهتر از نشستن و خوابیدن است ولى اگر قرار بشود، کسى بخواهد در عین بهدست آوردن سلامت کامل از تناسب اندام هم برخوردار شود باید حتماً به تمرینات بدنى و ورزشهاى شکمى نیز بپردازد
افتادگى اعضاء دستگاه گوارش به شکل شدید آن خوشبختانه خیلى زیاد نیست با این حال در اشخاصى که فعالیت بدنى ندارند انواع خفیف آن فراوان است و اشخاص مبتلاء همیشه دچار نفخ معده و یبوست مزاج مىباشند. تنها راه علاج، تمرینات بدنى و شکمى خیلى کوتاه و سبک روزانه است که مىتواند این عوارض را براى همیشه برطرف سازد. بدیهى است اگر در عین حال، پیروى از رژیم غذایى رعایت شود بیمار خیلى زودتر بهبودى مىیابد
مسلم است که ورزش براى اینکه داراى نتیجه رضایتبخشى باشد. باید بهوسیلهٔ اشخاصى که بهحد کافى و بهطور متنوع غذا مىخورند تمرین شود. در دوران محدودیت غذائى یا در مواردى که غذاى شخص ناکافى باشد، توصیه مىشود که حتىالمقدور از تمرینات ورزشى که سبب مصرف شدن کالرى خیلى زیاد مىشود پرهیز گردد
با توجه به آنچه گذشت، تأثیر ورزش بر سلامت جسم و روان را به شرح زیر مىتوان خلاصه نمود
ازدیاد حجم ریهها
کمک به دفع سموم بدن
نظافت پوست و تأمین سلامت آن
تنظیم حرارت بدن
بهبود گردش خون
ازدیاد گلبولهاى قرمز و هموگلوبین خون
تقویت کار قلب
قلیل خطرات بروز بیمارىهاى قلب و عروق
تسهیل خواب و استراحت در دنبال خستگى جسمی
جلوگیرى از پرخونى احشاء
کمک به هضم و جذب غذا
تقویت دستگاه عضلانى – عصبى و تنظیم تعادل آن
بهبود سلامت روان
اثر روى سیستم عصبى
ورزش عملى است ارادى و در عین حال که سبب تنظیم و درستى حرکات مىگردد، خونسردی، مهارت، نرمش و سرعت در کار را نیز باعث مىشود
اثر روى دستگاه حرکتى
واضحترین تأثیر ورزش، زیاد شدن قدرت عضلانى است. هیچ عضوى به اندازهٔ عضلات در نتیجه بىحرکتى و عدم فعالیت ناتوان نمىشود. کند بودن جریان خود در بافتهاى عضلانى اشخاصى که ورزش نمىکنند و تحرک کمترى دارند باعث مىگردد که از وزن عضلات بدن نسبت به وزن طبیعى به مقدار زیاد کاسته شود. بدین ترتیب ۵۰ درصد وزن عضلانى بدن به ۳۰ تا ۳۵ درصد تنزل مىکند. در این هنگام یک عدم تعادل در متابولیسم بافتهاى بدن پیدا مىشود بدین معنى که جاى عضلات از دست رفته را چربى و سلولهاى ناتوان پر مىکنند و منجر به چاقى مرضى و نرمى عضلات مىگردد. بعضى از اشخاص پس از این که وزن عضلات آنها کاسته شد آن عضلات به همان حال باقى مىماند و شخص لاغر و استخوانى مىگردد و در هر دو صورت یعنى چاقى و یا لاغرى زیاد هر دو، هم از نظر زیبائى و هم از نظر سلامت جسمانى عواقب نامطلوبى دارند.
افزایش نیروى عضلانى سبب تکمیل و طبیعى شدن وضعیت بدن مىگردد و بههمین سبب بهترین وسیله براى جلوگیرى از خمیدگى ستون مهرهها بهشمار مىرود. تقویت عضلانى شکم بهوسیلهٔ ورزش براى اشخاص مبتلا به افتادگى شکم و سوءهاضمه مفید و بهتر از بستن شکمبند مىباشد و حرکت مفاصل تسهیل مىگردد
اثر در دستگاه تنفس
دستگاه تنفس که مأمور رسانیدن اکسیژن به بافتها است، در حالت معمولى بدون اینکه شخص توجه داشته باشد، در هر تنفس نیملیتر هوا داخل ریه او مىکند. یعنى در واقع از ظرفیت کلى ریهها فقط حدود ۱۰/۱ آن به کار مىافتد و همینامر سبب مىشود که بسیارى از مواد زائد بدن که باید بهوسیلهٔ ترکیب شدن با اکسیژن خارج شوند در بدن باقى بماند. در هنگام ورزش احتیاج فراوان به اکسیژن افزایش فوقالعادهٔ تبادلات ریوى را ایجاب مىکند و این کیفیت بهصورت زیاد شدن تعداد حرکات تنفسى و افزایش ظرفیت قفسه صدرى ظاهر مىشود. بهعبارت دیگر در اثر ورزش تنفس عمیقتر گشته، گازکربنیک و سایر سموم بدن سریعتر دفع مىگردند.
اثر در گردش خون
در اثر ورزش و حرکات عضلات، ضربان قلب بیشتر و قوىتر مىگردد. در نتیجه اکسیژن و غذاى بیشترى به بافتهاى بدن مىرسد و سبب تقویت آنها مىشود. بهعقیدهٔ متخصصین قلب، ورزشى که بهطور مرتب و صحیح انجام شود، باعث جلوگیرى از سکتههاى قلبى مىشود. بهطورى که اشخاص فعال کمتر از اشخاص تنبل سکته مىکنند و در صورت بروز سکته زودتر خوب مىشوند
