زن اگر از لحاظ اخلاقى، زمينه ساز انس و الفت شوهر در محيط خانواده نباشد و با اخم هاي خود پيوسته تلخي و نفرت بيافريند، اهل قنوت و تمكين نيست.
زن بايد عميقاً توجه كند كه جلوه هاي طبيعي زنانه، در محيط خانواده - و نه در بازار و خيابان و پارتي ها و گردش ها - به او در اعماق دل و جان شوهر عظمت و وقار مي بخشد و تحت اجازه و فرمان او بودن، نه تنها چيزي از شخصيت او نمي كاهد، بلكه به شخصيت او اعتلا و بزرگي مي دهد.
آيين مقدس اسلام، همه اين مسائل را به صورت باز و روشن بيان نموده و جاي هيچ گونه شبهه و ابهامي براي كسي باقي نگذاشته است.
زني خدمت پيامبر بزرگ اسلامْ رفت و پرسيد: حق مرد بر زن چيست حضرت فرمود:.
تُطيعُهُ وَلا تَعْصيهِ، وَلاتَصَدَّقُ مِنْ بَيْتِها شَيْئاً إلاّ بِإذْنِهِ، وَلا تَصُومُ تَطَوُّعاً إى بِإذْنِهِ، وَلاتَمْنَعُهُ نَفْسَها وَإنْ كانَتْ عَلي ظَهرِ قَتَبٍ، وَلا تَخْرُجُ مِنْ بَيتهِا إلاّ بِإذْنِهِ فَإنْ خَرَجَتْ بِغَيْرِ إذْنِه لَعَنَتْها ملائِكَةُ السماءِ، وَمَلائِكَةُ الأرْضِ، وَمَلائِكَةُ الغَضَبِ، وَمَلائِكَةُ الرَحْمَةِ حَتّي تَرْجِعَ إلي بَيْتِها...؛(23).
او را اطاعت مي كند و نافرماني نمي كند و بدون اذنش چيزي از خانه اش صدقه نمي دهد و روزه مستحب، بدون اذن او نمي گيرد و در هيچ حالي خود را از او دريغ نمي دارد و از خانه، بدون اذنش خارج نمي شود و اگر خارج شود، فرشتگان آسمان و زمين و فرشتگان غضب و رحمت، او را لعنت مي كنند، تا به خانه برگردد.
بار ديگر پيامبر خداْ به زنان فرمود:.
لاتُطَُوِّلَنَّ صَلاتَكُنَّ لِتَمْنَعْنَ أزواجَكُنَّ؛(24).
آن قدر نماز خود را طول ندهيد كه شوهران را از خود محروم سازيد.
و باز به يكي از زن ها كه درباره حق شوهر پرسيده بود، فرمود:.
لَيْسَ لَها أنْ تَصومَ إى بِإذنِهِ - يَعنى تَطَوُّعاً - وَلاتخرُج مِن بَيْتِها إى بِإذنِهِ، وَعَلَيْها أنْ تَطّيَّبَ بأطْيَبِ طِيبها، وتَلبسَ أحْسَن ثِيابها، وَتَزّيَّنَ بِأحسَنِ زِينَتها، وَتعرِضَ نَفسَها عَلَيْهِ غَدوةً وعَشيّةً، وأكثَرُ مِن ذلك حقوقُهُ عَلَيها؛(25).
حق ندارد بدون اذن او روزه مستحب بگيرد و از خانه خارج شود. وظيفه اوست كه بهترين بوي خوش را به كار برد و بهترين لباسش را بپوشد و با بهترين زينتش خود را بيارايد و صبح و شام خود را در معرض تمتع او قرار دهد و حق شوهر از اينها بيشتر است.
اسلام نمي پسندد كه زن ها، خوي و خصلت زنانه خود را كه در همسر جويي و آرايشگري هاي زنانه است، عاطل و باطل سازند.
زني خدمت امام صادق(ع) آمد و عرض كرد: من تصميم گرفته ام كه ازدواج نكنم. حضرت فرمود: چرا عرض كرد: مي خواهم كسب فضيلت كنم.
فرمود:.
انْصَرفى، فَلَوكانَ ذلك فضلاً لَكانَتْ فاطمةُ أحقَّ بِهِ مِنْكِ، إنّه لَيْسَ أحد يَسبقُها إلي الفَضْلِ؛(26).
از اين تصميم منصرف شو. اگر ترك ازدواج فضيلت بود، فاطمه به اين كار سزاوارتر بود، هيچ كس از لحاظ فضيلت، بالاتر از او نيست.
امام باقر(ع) فرمود:.
لا ينبَغى لِلمَرأةِ أنْ تعطِّلَ نَفسَها ولو تعلِّقُ فِى عُنُقِها قَلادةً، ولايَنبغى أن تعطِّل يَدَها منَ الخضابِ ولو تمسحُها مَسْحاً بِالحنّاءِ وإنْ كانتْ مسنَّةً؛(27).
سزاوار نيست كه زن، از زينت كردن خودداري كند، اگر چه به يك گردن بند باشد و سزاوار نيست كه زن دست خود را خضاب نكند، اگر چه به وسيله حنا و در سن پيري باشد.
در عين حال، اين جلوه گري ها، تنها بايد براي شوهر باشد و به همين جهت، آن بزرگوار فرمود:.
أيُّمَا امْرَأةٍ تَطَيَّبَتْ لِغَيْرِ زوجِها لَمْ تُقبَلْ مِنْها صَلاة حَتّي تَغْتَسِل مِنْ طيبِها كَغُسْلِها مِنْ جِنابَتِها؛(28).
هر زني كه خود را براي غير شوهر خوشبو سازد، هيچ نمازي از او قبول نمي شود، تا وقتي كه خود را به گونه اي كه از جنابت مي شويد از آن بوي خوش بشويد.
و نيز امام صادق(ع) فرمود:.
لايَنْبَغي لِلمَرْأةِ أنْ تُجْمِرَ ثَوْبَها إذا خَرَجَتْ مِنْ بَيْتِها؛(29).
سزاوار نيست كه زن هنگام بيرون رفتن از خانه، لباس خود را خوشبو سازد.
و نيز پيامبر خداْ فرمود:.
لَيْسَ للِنِساءِ مِنْ سَراةِ الطَريقِ وَلكِنْ جنبَيْهِ؛(30).
زن نبايد از وسط راه بگذرد، بلكه بايد از يكي از دو طرف آن عبور كند.
امام صادق(ع) فرمود:.
در زمان پيامبر خداْ مردي به سفر رفت و هنگام رفتن به همسرش گفت: تا بازگشتن من بايد از خانه بيرون نروى. اتفاقاً در طول مسافرت وى، پدر آن زن بيمار شد. زن، كسي خدمت پيامبر خدا فرستاد و پيغام داد كه شوهرم چنين دستوري به من داده و اينك پدرم بيمار است، آيا شما اجازه مي دهيد كه پدرم را عيادت كنم فرمود: نه، در خانه ات بنشين و شوهرت را اطاعت كن. طولي نكشيد كه بيمار از دنيا رفت. باز كسي را خدمت پيامبر فرستاد و اجازه خواست كه برجنازه پدر حاضر شود و بر او نماز بخواند. باز هم پيامبر اجازه نداد و دستور داد كه در خانه اش بنشيند و شوهرش را اطاعت كند. سرانجام، مردم، مرده را به خاك سپردند و رهبر بزرگ اسلام، به آن زن پيام داد كه:.
إنَّ اللّهَ عَزَّوَجَلَّ قَدْ غَفَرَ لكِ وَلاَِبيكِ بِطاعَتِكِ لِزَوْجِكِ؛(31).
خداوند به خاطر اين كه شوهرت را اطاعت كردى، گناهان خودت و پدرت را آمرزيد.
در اين جا سعي كرديم بيشتر رواياتي كه در مقام تعليم و تزكيه زنان است و راه و رمز شوهرداري را به آنها عرضه مي كند، ذكر كنيم،تا از اين رهگذر، زنان مسلمان و علاقه مند به مكتب آسماني اسلام را از رهنمودهاي پر محتواي اسلام آگاه گردانيم.
بدون شك، خود زنان متعهد و آگاه نيز توجه دارند كه اگر آنها دقيقاً در خط اسلام حركت كنند، سعادتمند خواهند بود و اگر آنها سعادتمند شوند، خوشبختي خانواده ها تأمين مي شود و اگر خوشبختي خانواده ها تأمين شود، نسل هاي آينده نيز سعادتمند و صالح خواهند شد.
نگارنده اميدوار است كه در اين نوشته ها، هرگز يك بعدي حركت نكرده و آنچه مي نويسد بهانه اي به دست زن يا مردي كه در زندگي خانوادگي به دنبال تخلف است، نداده باشد.
اگر اسلام روي قنوت و تمكين زن، اين همه تأكيد كرده، روي حسن معاشرت مرد هم كم تأكيد نكرده و اگر خودداري زن از قنوت، به سعادت اخروي او لطمه مي زند، خودداري مرد هم از حسن معاشرت، مايه پريشاني او در عالم عقبي خواهد بود.
امام صادق(ع) فرمود:.
أيُّما امْرَأةٍ باتَتْ وَزَوْجُها عَلَيْها ساخِط لَمْ تُقبَلْ مِنْها صَلاة حَتّي يَرْضي عَنْها؛(32).
هر زني كه شب بخوابد و شوهرش بر او خشمگين باشد، خداوند از او نمازي نمي پذيرد، تا اين كه از وي راضي شود.
در مقابل، اين را نيز در تاريخ پرشكوه اسلام داريم كه: وقتي سعد بن معاذ به خاطر جراحتي كه در جنگ خندق برداشته بود به شهادت رسيد، پيامبر خدا او را به خاك سپرد و ناگهان تكبيري گفت كه همه حاضران نيز از او پيروي كرده و تكبير گفتند. وقتي علت تكبير پيامبر خدا را جويا شدند، فرمود: قبر به او فشاري داد. همه از اين گفته رهبر بزرگ اسلام متعجب شدند. آخر چگونه ممكن است كسي كه مقام شهادت نصيبش شده و پيامبر خدا اين همه از او تجليل كرده گرفتار فشار قبر شود!.
رهبر بزرگ اسلام فرمود:.
إنَّهُ كانَ فى خُلْقِهِ مَعَ أهْلِهِ سُوْء؛(33).
او با خانواده اش بدخلقي مي كرد.
به اين ترتيب، براي اين كه زندگي خانوادگي همراه با تلخي و نفرت نباشد و به صورت مرگ تدريجي در نيايد و خود پايه و اساس يك زندگي شوم و نفرت بار در سراي جاودان نشود، توصيه مي كنيم كه هم زنان و هم مردان مسلمان، اخلاق خانوادگي را از مكتب انسان ساز اسلام فرا گيرند و با به كار گرفتن آن، خود را براي يك سعادت ممتد و مستمر و جذب و انجذاب و يگانگي واقعي آماده و مهيا سازند و توجه داشته باشند كه: امتياز انسان ها به اخلاق پسنديده و انساني و اسلامي است.
21.همان، ص361.
22.همان ، ص366.
23.همان، ص360.
24.همان، ص362.
25.همان جا.
26.همان، ص365.
27.همان، ص367.
28.همان، ص367.
29.همان، ص367.
30.همان، ص376.
31.همان، ص365.
32.سفينة البحار، ماده (خلق).
