پارادایم دوجهانیشدنها، نگاهی است که نخست بر تمایز بین جهان مدرنیته و جهان جهانیشده تأکید میکند و در گام بعد به تبیین و متمایز کردن دو جهان موازی و درعینحال مرتبط و درهمتنیده میپردازد و به جهانیشدنهای متکثر در درون این دو جهان توجه میکند. با این نگاه، مهمترین تغییر جهان معاصر که بنیان تغییرات آیندة جهان را میسازد، رقابتی شدن جهان واقعی و جهان مجازی است. ظهور جهان جدید یعنی جهان مجازی بسیاری از روندها، نگرشها و ظرفیتهای امروزی و آیندة جهان را تحت تأثیر خود قرار خواهد داد. این جهان در واقع به موازات و گاه مسلط بر جهان واقعی ترسیم میشود و عینیت واقعی مییابد. این دو جهان از یک رابطة انعکاسی هندسی برخوردارند و دادوستدهای بیشماری بین این دو جهان جریان دارد.
با توجه به تغییرات بزرگی که در دورة جهانیشدن روی داده است، و این تغییرات پایانها و آغازهای جدید و بهعبارتی یک نقطة عطف تاریخی محسوب میشود، فهم این دورة جدید نیازمند پارادایم نظری جدیدی است که توضیحدهندة روندهای جدید تاریخ معاصر میباشد. اساساً در تعریف پارادایم بر این نکته تأکید میشود که «پارادایم مجموعهای از سؤالها، اعمال و قراردادهای نهادینهای است که منعکسکنندة نگاه علمی به مسائل یک مقطع خاص تاریخی باشد». بنابراین، پارادایم اسیر دوره و زمان خاص است. به همین دلیل، پارادایمهای مدرنیته، برای مثال، در قالب مدرنیتة ایرانی با رویکردهای مختلفی مثل روشنفکری و عقبافتادگی، رویکرد توسعهنایافتگی و یا پارادایم ایدئولوژیگرایی، منعکسکنندة تاریخ مدرنیتة ایرانی و یا مدرنیتة معاصر ایرانی است، اما این نوع پارادایمها ظرفیت نگاه به فضای جهانیشدة ایرانی و یا فضای دوجهانیشدة جدید ایرانی را ندارد.
با این نگاه، پارادایمهای مدرنیته به مرور رویکرد تاریخی مییابند و توسعة آنها به روندهای آینده، مستلزم بازسازی معرفتی جدید است. این ناتوانی، هم به دلیل بنیادهای متفاوت معرفتی است که در قالب پسامدرنیسم ظهور یافته و هم به دلیل ظهور ظرفیتها و توسعههای جدید و بهعبارتی ناشی از ظهور دورة جدیدی است که به مراتب با ظرفیتهای دورة مدرنیته متفاوت است. مهمترین توسعة اجتماعی معاصر، توسعة فضای اجتماعی است که با دوفضاییشدن جهانیشدنها، اتفاق افتاده است. بهدنبال توسعة جدید فضای اجتماعی، ظرفیت جدیدی به جهان واقعی (جهان اول) اضافه شده است که از آن به جهان مجازی (جهان دوم) تعبیر میشود. در واقع در درون این دو جهان که مانند دوقلوهای به هم چسبیده با یکدیگر در تعامل هستند و بدون یکدیگر، استمرار حیات اجتماعی آنها ممکن نیست، دو واقعیت در جریان است که یکی واقعیت طبیعی و دیگری واقعیت مجازی است. در این دو جهان، جهانیشدنهای بسیاری در جریان است که هر یک از قوت، سرعت، شدت و تأثیر متفاوتی برخوردار است . با این نگاه، از نظر نگارنده، پارادایم بزرگی که ممکن است منعکسکنندة دورة جدید باشد، «پارادایم دوجهانیشدنها»ست.
فهم دقیق تغییرات جهانِ جهانیشده و فرایندهای طبیعی و ایدئولوژیک حاکم بر آن، مستلزم توجه جدی به وجود این دو جهان موازی است. دوجهانیشدنها، شامل فرایندهای جهانی است و درعینحال منعکسکنندة دوجهانیگرایی نیز هست. دوجهانیشدنها بیانکنندة فرایندهای جهانی در دو فضای متفاوت است و دوجهانیگراییها، اشاره به شکلگیری معرفتهای جدید جهانی از جهان واقعی و جهان مجازی است. درعینحال، دوجهانیشدنها منعکسکنندة پایانها و آغازهای جدید است. بر این مبنا، نگارنده که در چهار نوشتار دیگر که در یکی به آسیبشناسی جهان معاصر در بستر دوجهانیشدنها با عنوان دوجهانیشدنها و جامعه جهانی اضطراب پرداخته و در مقالهای دیگر با تکیه بر دوجهانیشدنها، با تحلیلی کلگرایانه به روندهای آیندة جهان نگاه کرده و در نوشتار سوم هویتهای همزمان فردی را با نگاه آیندهگرایانه در فضای دوجهانیشده بررسی کرده و در نوشتار انگلیسی به ارتباطات بیندینی در فضای دوجهانیشده پرداخته است؛ بر ابعاد پارادایمی دوجهانیشدنها تأکید کرده و توجه به این موضوع را از لحاظ فضاشناسی جدید محوریترین پارادایم برای مطالعة جهان معاصر و جهان آینده تلقی کرده است. به نظر میرسد پارادایم دوجهانیشدنها ظرفیتهای نظریة فراگیر اجتماعی را که نیازمند توجه به چندگانگی در شکلگیریهای اجتماعی، پرهیز از تعیّنگرایی و نگاه تطور خطی در تحولات اجتماعی و در نهایت توجه به بیجغرافیا بودن زیست اجتماعی ـ فرهنگی است، دارد.
این کتاب حاصل مجموعه مقالاتی است که نگارنده بخش مهمی از آن را بین سالهای 1382 تا 1389 در حوزة جهانیشدن و تبیین پارادایم دوفضایی شدن نگاشته است. سیر مفهومی مطالب این کتاب از فرهنگ بهعنوان امری که ریشة تاریخی دارد به سوی آیندهاندیشی حرکت میکند؛ بدین ترتیب که پس از مقدمه، ده فصل کتاب به ترتیب به حوزههای جهانیشدن، فرهنگ، دین، خانواده، هویت، اضطراب و آیندهاندیشی تعلق دارد. فصل چهارم و دهم کتاب که دربردارندة مباحثی دربارة دوجهانیشدنها و ارزشهای خانواده و رویکرد آیندهاندیشانه به صلح در جهان واقعی ـ مجازی آینده است، برای اولین بار در این کتاب چاپ شده است. سایر فصول هم به روزرسانی شده و مطالبی در آن وارد شده که ناظر بر مفاهیم مهم مرتبط با موضوع است.
انتشارات سمت این کتاب را در 427 صفحه با قیمت 6300 تومان منتشر کرده است.
انتهای پیام/و
