شير‌ مادر... تا كي؟

بررسي‌هاي دقيق پزشكي نشان مي‌دهد كه تغذيه، تنها با شير مادر فقط حدود 6 ماه اول زندگي كودك مناسب است و بعد از آن، تركيبي از شير مادر و غذاهاي جامد پيشنهاد مي‌شود و اين روند تا يك سالگي ادامه مي‌يابد.

برخي متخصصان معتقدند كه پس از جشن تولد يك سالگي، بهترين زمان براي گرفتن كودك از شير مادر است؛ چراكه در اين موقع كودك، بيشتر از هر زمان ديگري مي‌تواند با تغييرات كنار بيايد. در حالي كه مثلا كودكي 2 ساله كه هنوز از شير مادر تغذيه مي‌كند، انعطاف‌پذيري كمتري در اين مورد دارد. كودك يك‌ساله همچنين غذاهاي جامد بيشتري مي‌خورد و بنابراين به طور طبيعي، علاقه كمتري به شير مادر دارد و امتحان ديگر مواد غذايي براي او از جذابيت بيشتري برخوردار است. از شير گرفتن كودك در اين سن، مشكل كمتري هم براي مادر دارد؛ چراكه با كاهش تقاضاي كودك براي شير، ميزان توليد شير نيز كاهش مي‌يابد.

گرفتن كودك از شير نبايد تبديل به يك موضوع انعطاف‌ناپذير شود. مثلا برخي مادران تصميم مي‌گيرند كه طي روز به كودك شير ندهند، در حالي كه در طول شب از شير خود، كودك را تغذيه مي‌كنند كه اغلب اين تصميم ناشي از شرايط شغلي و برنامه زماني زندگي مادر است. برخي كودكان قبل از اين كه مادر تمايلي داشته باشد، ديگر شير مادر را نمي‌خورند و برخي كودكان نيز هنگامي كه مادر كاملا آماده است، در مقابل از شير گرفته شدن ‌مقاومت مي‌كنند.

از شير گرفتن كودك، هنگامي ساده‌تر مي‌شود كه كودك از منابع ديگري شير دريافت كند. پس سعي كنيد گاهي از شيرهاي پاستوريزه به جاي شير خود براي كودكتان استفاده كنيد تا كم‌كم به اين موضوع عادت كند. حتي اگر در حال حاضر هنوز قصد داريد كه كودك را از شير خود تغذيه كنيد، استفاده گهگاهي از شيرهاي پاستوريزه مي‌تواند در آينده به شما كمك كند تا او را راحت‌تر از شير خود جدا كنيد. با اين كار،‌ديگر اعضاي خانواده هم مي‌توانند در غذا خوراندن به كودك كمك كنند و مادر نيز مي‌تواند گاهي كودك خود را به كسي بسپارد و به‌دنبال كارهاي خود برود.

اگر قبل از يك سالگي تصميم گرفتيد كه كودك را از شير بگيريد يا احساس كرديد كه شير كافي نداريد، بايد از قطره آهن براي كودك استفاده كنيد. البته در اين مورد حتما با پزشك مشورت كنيد.

اگرچه برخي كودكان خيلي زياد وابسته به شير مادر هستند و تنها مادر بايد زمان از شير گرفتن كودك را تعيين كند، اما برخي ديگر از كودكان خودشان نشان مي‌دهند كه آمادگي تغذيه با مواد غذايي ديگر را هم دارند. آنها خود را در مقابل خوردن شير مادر بي‌تفاوت نشان مي‌دهند.

براي اين كه هم كودك و هم مادر از نظر جسمي و روحي بتوانند خود را با اين تغيير وفق دهند،‌ اين عمل بايد به يك فرآيند تدريجي تبديل شود.

بايد فرآيند كاهش تغذيه كودك با شير مادر را به صورت تدريجي آغاز كنيد. مثلا در ابتدا يكي از وعده‌هاي غذايي او را به وسيله شير پاستوريزه تامين كنيد و سپس اين وعده‌ها را به صورت هفته به هفته افزايش دهيد. شايد بخواهيد با حذف غذاي نيمروزي كودك، اين كار را آغاز كنيد؛ چراكه اين وعده معمولا كوچك‌ترين و پرزحمت‌‌ترين وعده غذايي است، بويژه براي مادران شاغل. بسياري از مادران ترجيح مي‌دهند كه تغذيه هنگام خواب شبانگاهي، در آخرين مراحل حذف شود؛ چراكه اين وعده غذايي نقش ويژه‌اي در تجربه ارتباط و پيوند با فرزند ايفا مي‌كند.

يك راه ديگر آن است كه اين تصميم را تا زماني به تعويق بيندازيد كه كودك كاملا آمادگي داشته و خودش پيشقدم شود. وقتي كودك 3 وعده غذايي كامل بعلاوه ميان وعده‌هاي كافي ميل مي‌كند، اغلب ديگر نيازي به تغذيه با شير مادر نيست. در اين شرايط، احتمالا شير مادر به خاطر كاهش تقاضاي كودك كم‌كم كاهش مي‌يابد. اگر كودكتان تمايل كمتري به شير شما نشان داد، مطمئن شويد كه مواد غذايي كافي ديگري جايگزين شير مادر شده‌اند. در اين هنگام مي‌توانيد براي اطمينان بيشتر با پزشك مشورت كنيد.

بسياري از مادران هنگامي كه تصميم مي‌گيرند ديگر به كودك شير ندهند، داراي احساسات نامشخصي مي‌شوند. از يك سو، اين كار باعث آزادي و انعطاف‌پذيري بيشتر مادر مي‌شود و از سوي ديگر به‌خاطر اين كه كودك به نقطه عطف بزرگي در زندگي خود رسيده، خوشحال است؛ اما شير دادن به كودك، يك احساس قوي عاطفي بين مادر و كودك است كه ترك كردن آن براي بسياري از مادران مشكل است.

به خاطر داشته باشيد كه راه‌هاي بي‌شمار ديگري هم براي تغذيه كودك در روزهاي بعدي وجود دارد.

براي اين كه اين تغيير بزرگ در زندگي براي هر‌دوي شما راحت‌تر شود به نكات زير توجه كنيد:

سعي كنيد طي زمان‌هايي كه معمولا به كودك شير مي‌داديد او را به فعاليت‌هاي فيزيكي و بازي در خانه يا حتي در بيرون از منزل تشويق كنيد.

از يك جا نشستن، براي شير دادن، خودداري كنيد و لباس‌هاي متفاوت بپوشيد.

اگر كودك در حال تجربه تغييرات ديگري مثل درآوردن دندان يا سپرده شدن به يك پرستار است، زمان مناسبي را براي از شير گرفتن او انتخاب نكرده‌ايد.

اگر كودك كمتر از يك سال دارد، سعي كنيد هنگام شير دادن به او، وي را با شيشه شير يا فنجان آشنا كنيد. براي كودكان بزرگ‌تر مي‌توانيد از ميان وعده‌اي سالم، يك فنجان آب يا حتي در آغوش گرفتن استفاده كنيد تا فكر او را از شير مادر منحرف سازيد.

بكوشيد برنامه معمول روزانه خود را تغيير دهيد، مثلا در زمان هميشگي شير ‌دادن به كودك، خود را سرگرم كار ديگري كنيد.

از كمك همسرتان براي منحرف كردن توجه كودك به شير مادر‌ استفاده كنيد.

اگركودكتان عادتي مثل مكيدن انگشت را شروع كرده، او را تنبيه نكنيد. ممكن است كودك با اين كار سعي در وفق دادن خود با شرايط جديد داشته باشد.

برخي متخصصان مي‌گويند كه تغذيه كودك با شير مادر تا سنين بالاتر، حتي تا سنين پيش‌دبستاني هم اشكالي ندارد؛ البته اگر هم مادر و هم كودك احساس راحتي كنند. اما به هر حال با بالا رفتن سن كودك، گرفتن او از شير مادر اغلب دشوارتر مي‌شود، چرا كه او به اين شير كاملا عادت كرده است.

به ياد داشته باشيد كه كودكان بالاي 6 ماه، بايد در كنار شير مادر از غذاهاي مكمل نيز استفاده كنند. پس از يك‌ سالگي، شير به تنهايي مواد مورد نياز بدن كودك را تامين نمي‌كند و غذاهاي مكمل بايد به بخش هميشگي رژيم غذايي كودك افزوده شود.

هنگامي كه شروع به گرفتن كودك از شير كرديد، به ياد داشته باشيد كه او نياز به زماني دارد تا به شير خوردن به وسيله ليوان عادت كند. پس صبور باشيد و به كودك خود كمك كنيد.

الهه عيوض‌زاده