گروه فرهنگ و هنر: ماه رجب ماه استغفار و طلب آمرزش و ليلة الرغائب شب دعا و نيايش است.
ماه رجب از ارزش و شرافت بسيار بالايی برخوردار است و اين شرافت و ارزش بدان دليل است كه اين ماه يكی از ماههای حرام و يكی از زمانهای ويژه دعا است.
لغت شناسان واژه رجب را به عظمت معنا كردهاند و مرجب به معنای «مورد عظمت قرار داده شده» میباشد. رجب هفتمين ماه از سال قمری است.
بدين جهت بدان رجب المرجب گفتهاند كه قبايل عرب برای آن ماه احترام قايل بوده و آن را بزرگ میشمردند و جنگ را در آن ماه جايز ندانسته و يكی از ماههای حرام شمرده میشد.
در آموزههای دينی، ماه رجب از جايگاه و اهميت خاص برخوردار است كه حكايت از عظمت اين ماه دارد در روايتی آمده است: «رجب نام جویی است كه از عسل شيرینتر و از برف سفيدتر است، هركه در اين ماه روزه دارد، از آن جوي آبش دهند.»
پيامبر اسلام (ص) فرمود: «رجب برای امّت من ماه استغفار است. پس در اين ماه به محضر پروردگار از گناه خوش پوزش طلبيد كه خداوند، بخشنده مهربان است.» شايد به خاطر عظمت ماه رجب المرجب است كه شخصيتی مانند امام علی (ع) در آن متولد شده است.
بر پايه برخی از روايات اين ماه، ماه حضرت اميرالمؤمنين (عليه السلام) است.
از شرافتهای ديگر اين ماه روز بيست و هفتم اين ماه است كه روز بعثت رسول اعظم (صلی الله عليه و آله) است، روزی كه رحمت رحيميه خداوند در آن به طور كامل و تمام تجلی پيدا كرده است.
پيامبر اكرم (صلی الله عليه و آله) در مورد شرافت ماه رجب میفرمايند: رجب شهر الله الاصم است و بدان سبب آن را اصم ناميدند كه هيچ ماهی به پايه عظمت آن نمیرسد.
امام صادق (عليه السلام) نيز در مورد كرامت و فضيلت اين ماه میفرمايد: «آن گاه كه قيامت بر پا شود منادی الهی فرياد میزند أين الرجبيون؟ كجايند آنان كه ماه رجب را گرامی داشتند و از آن بهرهها بردند از آن انبوه جمعيت، گروهی برخيزند كه نور جمالشان محشر را روشن كند بر سر آنان تاجهای شاهی كه مرصع به دُر و ياقوت است قرار دارد و در طرف راست هر نفر از آنان هزار فرشته و در سمت چپ نيز هزار فرشته به او كرامت و تعظيم الهی را تبريك گويند.»
از جمله ويژگی های انحصاری ماه رجب، ليله الرغائب است. كلمه «رغائب» جمع «رغيبه» به معنای چيزی كه مورد رغبت و ميل است و نيز به معنای عطا و بخشش فراوان میباشد.
بنابراين معنای اول «ليله الرغائب» يعنی شبی كه ميل و توجه به عبادت و بندگی در آن فراوان است و بندگان خوب و شايسته خداوند دراين شب تمايل زيادی به رفتن به درخانه خداوند و ارتباط و انس با معبود خويش دارند.
بنابر معنای دوم، «ليله الرغائب» يعنی شبی كه در آن عطاء و بخشش خداوند فراوان است و بندگان مخلص خداوند با روآوردن به بارگاه قدس ربوبی و خاكساری در برابر عظمت حق شايسته دريافت انعام و عطا و بخشش بی كرانه حق می گردند.
درباره فضيلت و ارزش و عظمت آن می توان دو جهت زير را بيان كرد: 1- از اين جهت كه اصولا شب جمعه، خود دارای ويژگی و ارزش خاصی است و اعمال عبادی فراوانی در آن وارد شده و زمان عبادت و مناجات و عرض حاجات با قاضی الحاجات است. 2- ماه رجب اولين ماه از ماههای حرام (ماههای حرام عبارتند از: رجب، ذی القعده، ذی الحجه، محرم) و ماه خدا و هنگام عبادت و دعا و استغفار است و رحمت الهی در اين ماه در حال ريزش و نزول است، به همين جهت اين ماه را رجب الاصب گويند، چون «صب» به معنای ريختن است.
پس ليله الرغائب، شرافت و ارزش شب جمعه و ماه رجب هردو را درخود جمع نموده و ارزشی دوچندان دارد.
شيخ عباس قمی در مفاتيح الجنان اعمال اين شب را چنين ذكر میكند:
بدانكه اولين شب جمعه ماه رجب را«ليلة الرغاب» (يعنى شب دلدادگان) مىگويند و براى آن اعمالى با فضيلت بسيار از حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله وارد شده كه آن را سیّد در كتاب«اقبال»و علاّمه حلى در«اجازه بنى زهره»نقل كردهاند، بعضى از فضيلت آن اينكه به سبب انجام آن گناهان بسيار آمرزيده مىشود،و نيز نمازى در آن وارد شده كه هركه آن را به جاى آورد هنگام شب اوّل قبرش حق تعالى ثواب آن را به نيكوترين صورت و با روى گشاده و درخشان و زبانى گويا به سوى او مىفرستد،پس به او مىگويد:اى حبيب من تو را بشارت باد كه از هر شدّت و سختى نجات يافتى،بنده مىگويد تو كيستى؟ به خدا سوگند من چهرهاى زيباتر از چهره تو نديدم، و سخنى شيرينتر از سخن تو نشنيدم، و بویى بهتر از بوى تو نبوييدم! پاسخ ميدهد:من ثواب آن نمازم كه در فلان شب، از فلان ماه، از فلان سال به جاى آوردى امشب نزد تو آمدم تا حقّت را ادا كنم، و مونس تنهایى تو باشم، و هراس را از تو برگيرم و هنگامىكه در صور (شيپور قيامت) دميده شود،در عرصه قيامت سايهاى بر سرت خواهم افكند، پس خوشحال باش كه خير هرگز از تو جدا نخواهد شد. كيفيت اين نماز چنين است: اولين پنجشنبه ماه رجب را روزه مىدارى،چون شب جمعه داخل شود، ما بين نماز مغرب و عشا، دوازده ركعت نماز بجاى مىآورى،هر دو ركعت با يك سلام به اين ترتيب كه در هر ركعت يك مرتبه سوره «حمد»و سه مرتبه «سوره قدر» و دوازده مرتبه «سوره توحيد» مىخوانى و هنگامى كه از نماز فارغ شدى هفتاد مرتبه مىگویى:
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ وَ عَلَى آلِهِ [وَ آلِ مُحَمَّدٍ] .
خدايا!بر محمّد پيامبر درس ناخوانده و خاندانش درود فرست
سپس به سجده مىروى و هفتاد مرتبه ميگویى:
سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلائِكَةِ وَ الرُّوحِ
پاك و منزّه است پروردگار فرشتگان و روح
آنگاه سر از سجده بر مىدارى و هفتاد مرتبه مىگویى:
رَبِّ اغْفِرْ وَ ارْحَمْ وَ تَجَاوَزْ عَمَّا تَعْلَمُ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِیُّ الْأَعْظَمُ
پروردگارا!مرا بيامرز و بر من مهرورز و از آنچه از من مىدانى بگذر،تو خداى برتر و بزرگترى
دوباره به سجده مىروى و هفتاد مرتبه مىگویى:
سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلائِكَةِ وَ الرُّوحِ
پاك و منزّه است پروردگار فرشتگان و روح
سپس حاجت خود را مىطلبى كه به خواست خدا برآورده خواهد شد. آگاه باش زيارت حضرت رضا عليه السّلام در ماه رجب مستحب است، و انجام آن در اين ماه امتياز خاصى دارد، همانگونه كه انجام عمره در ماه رجب فضيلت دارد تا جایى كه روايت شده انجام آن در اين ماه،در فضيلت همتاى حج است و نيز نقل شده: حضرت سجاد عليه السّلام در ماه رجب به عمره مشرّف شده بود، و شب و روز نزد كعبه نماز مىخواند و در حالى كه پيوسته در سجده بود اين ذكر از زبان ايشان شنيده مىشد:
عَظُمَ الذَّنْبُ مِنْ عَبْدِكَ فَلْیَحْسُنِ الْعَفْوُ مِنْ عِنْدِكَ
گناه از بندهات بزرگ شده،پس بگذر، گذشت از سوى تو زيبا باشد.
