«آزمون ديپلماسي در بغداد» عنوان سرمقاله روزنامه مردم سالاري به قلم حميد خوشآيند است كه در آن ميخوانيد:
سوم خرداد که مقارن با سالگرد آزادسازي خرمشهر از دست نيروهاي رژيم بعثي عراق در سال 1361 است، در تقويم رسمي جمهوري اسلامي ايران، تحت عنوان «روز مقاومت، ايثار و پيروزي» نامگذاري شده است. اين روز در طول سه دهه گذشته، از ابعاد مختلف ارزشي، حماسي، سياسي و بويژه «ژئوپوليتيکي» براي ايرانيان حائز اهميت بوده است چرا که از يک سوي ميتوان آن را «سندي زنده» و دليلي مبرهن مبني بر مقاومت و ايستادگي کشور در مقابل زياده خواهي و توسعه طلبي قدرتهاي بزرگ و مداخله گر در امور داخلي دانست و از سوي ديگر ميتوان آن را «تجربهاي گران سنگ» و ميراثي ماندگار در راستاي حفاظت و حراست از تماميت ارضي و حاکميت يکپارچه ملي تلقي نمود. البته توجه به اين نکته ضروري است که ماهيت وجودي سوم خرداد را بايد در پيامهاي «ايدئولوژيکي» و «معرفتي» جست و جو نمود که در متن و بطن آن وجود داشته و دارد و هميشه نيز جاري و ساري بوده است.
«آرمان گرايي» در راستاي بسط و اشاعه ارزشهاي ديني و اسلامياز يک سوي، و «واقع بيني» در ارتباط با مناسبات منطقهاي و مراودات جهاني و نيز سعي و تلاش در جهت حفظ و تأمين منافع ملي و استراتژيکي از سوي ديگر، دو «وجه مميز» و بارز ماهيت وجودي اين روز است که اين امر امسال با توجه به تقارن مذاکرات ايران با گروه 1+5 با اين روز، بيش از هر زمان ديگري نمود عيني به خود گرفته است.
مذاکرات جمهوري اسلامي با گروه 1+5 در طول پنج سال گذشته حول پرونده هستهاي ايران دوره پر فراز و نشيبي را سپري کرده است. اين مذاکرات براي نخستين بار تحت عنوان مذاکرات «ژنو1» در روز 29 تير 1387 از وين آغاز شد و با پيگيري آن در مذاکرات «ژنو2» در 10 مهر 1388 و مذاکرات «ژنو3» در 16 آذر 1389 به مذاکرات «استانبول 1» در دوم بهمن 1389 منتهي شد.
اين گفتگوها بالاخره پس از 15 ماه که از قطع آخرين دور از مذاکرات جمهوري اسلامي با گروه 1+5 ميگذشت، در مذاکرات «استانبول 2» در بيشت و ششم فروردين 1391 از سر گرفته شد و در نهايت به مذاکرات بغدادکه امروز در پايتخت عراق در حال برگزاري ميباشد، رسيده است. بررسي مذاکرات ايران با پنج عضو دائم شوراي امنيت بعلاوه آلمان، که امروز در بغداد برگزار ميشود از نکاتي چند قابل تأمل و حائز اهميت است. نکته اول در رابطه با مذاکرات بغداد، «محل» و «زمان» برگزاري اين گفتگوهاست. بطور مسلم انجام گفتگوها در سالگرد فتح خرمشهر، فارغ از نتايج و دستاوردهاي آن، «برگ برنده» ايران در اين مذاکرات به شمار ميرود.
از سوي ديگر بغداد نيز که باتلاق نيروهاي آمريکايي و غربي است و اکنون به عنوان يکي از قوي ترين پايگاههاي تحت نفوذ ايران در منطقه محسوب ميشود، مکان مذاکرات است. دقيقاً به همين خاطر بود که گروه 1+5 بعد از قبول زمان و مکان گفتگوها، با اطلاع از اهميت ملي اين روز براي ايرانيان تقاضاي جابجايي زمان مذاکرات را داشتند که با مخالفت جمهوري اسلاميايران مواجه شدند.
انتخاب «سوم خرداد» که روز آزادسازي خرمشهر است و نيز تعيين «بغداد» به عنوان مکان مذاکرات، که در نوع خود بي نظير بوده و «هوشمندي» و موقعيت شناسي مقامات جمهوري اسلامي و هيئت مذاکره کننده ايراني را نشان ميدهد، اساساً حاوي پيامهاي متعددي در ذات خود است.
ايران با اين اقدام خود، که آن را ميتوان «تغيير هوشمندانه رفتار ديپلماتيکي» ايران در زمينه مذاکرات بينالمللي ناميد، در اصل خواسته است به طرفهاي مذاکره کننده غربي گوشزد کند که «منافع و امنيت ملي» نظام و همچنين صيانت از حقوق مسلم هستهاي و برخورداري از فعاليتهاي هستهاي صلح آميز، همچنان که در گذشته نيز مصرانه بر آن تأکيد شده، امروز نيز به عنوان «خطوط قرمز» نظام در مناسبات و مراودات بينالمللي با قدرتهاي بزرگ تلقي ميشود که تحت هيچ شرايطي نميتوان از آنها دست شست و از مواضع قاطعانه در اين زمينه عقب نشيني کرد.
بنابراين حضور هيئت مذاکره کننده ايراني، در پشت ميز مذاکره با غرب، با برخورداري از يک «روحيه حماسي» ملهم از مباني ارزشي روز سوم خرداد، بخصوص با تأکيد بر «روحيه شکست ناپذيري» در مواجهه با قدرتهاي بزرگ، آن هم در بغداد و پايتخت کشوري که سي سال پيش با چنگاندازي به تماميت ارضي جمهوري اسلامي، بخشي از خاک ايران را تصرف نموده بود، خود به تنهايي گوياي واقعيات رفتاري مقامات ايراني در ارتباط با گفتگوهاي هستهاي با غرب است. بنابراين از اين منظرگاه ميتوان چشم انداز مذاکرات امروز را مثبت و سازنده و منجر به نتايجي رضايت بخش حداقل براي طرف ايراني ارزيابي کرد.
نکته دوم در رابطه با مذاکرات امروز بغداد، فضاي رواني ناشي از شرايط نامساعدي است که در چارچوب آن گروه 1+5 وارد مذاکره با ايران شدهاند. پنج عضو دائم شوراي امنيت بعلاوه آلمان به عنوان اعضاي گروه 1+5 در طول پنج سال مذاکرات هستهاي که با جمهوري اسلاميداشتهاند، هرگز بهاندازه مقطع کنوني تا به اين حد دچار اختلاف مواضع شديد و متعاقباً ضعف دروني نبوده است.
افزايش عمق و دامنه خيزشهاي عربي- اسلاميدر منطقه خاورميانه و شمال آفريقا که به عنوان حيات خلوت قدرتهاي غربي به شمار ميرود از يک سوي، و پيچيدهتر شدن بحران اقتصادي بخصوص بحران مالي و پولي در حوزه يورو از سوي ديگر که به دو چالش عمده و فراگير بازيگران شاخص نظام بين الملل در زمينه مديريت مسائل جهاني تبديل شده، بويژه در طي ماههاي اخير، بيش از پيش موجب فرسايش و کاهش توان، کارايي و انرژي رهبران غربي در اين زمينه شده است. همچنين بايد اذعان داشت که ائتلاف 1+5 امروز بيش از هر زمان ديگري، مواجهه با خطر فروريزي شده است.
دو کشور چين و روسيه به ترتيب به عنوان «شرکاي» بزرگ «اقتصادي و سياسي» ايران که هر دو داراي منافع اساسي در حوزه مسائل اقتصادي، سياسي و امنيتي در جمهوري اسلامي هستند تا آنجا که بررسي مواضع و ديدگاههاي اين دو کشور نشان ميدهد، تحت کمتر شرايطي حاضر به همراهي با غرب در مورد اعمال و تشديد تحريمها بر عليه ايران در صورت بي نتيجه بودن مذاکرات هستهاي در بغداد هستند.
