استاد سید محمد جواد مُهری
او را چگونه بستایم که بزرگتر از ستایش است و درباره او چه بگویم که هر چه گویم نمی از یم و قطرهای از دریای بی کران فضل و کمال او بیش نیست. او است حجت بزرگ خدا، ولیّ اعظم پروردگار، نجات دهنده بشر، وارث تمام انبیا و اوصیا و جانشین همه پیامبران و امامان، خلف صالح، قائم به حق، مبیّن احکام دین، پروراننده عدل و داد، سمبل حق و حقیقت، تالی تلو قرآن، بقیه اللّه فی الأرض، صاحب الزمان و خلیفه الرحمن.
{mosimage}
او است: منصور.. مؤید به تأییدات خداوند.. حجّت.. نور.. فرقان.. صاحب امر.. پناهگاه امت.. انتقام گیرنده مظلومان.. پشتیبان محرومان.. برهان الهی.. سید و سرور همگان.. امیر امیران.. قاتل ستمگران.. نور چشم مستضعفان.. نابود کننده تمام بدعتها، ضلالتها،گمراهیها و گمراهان و خلاصه او است احیا کننده میراث رسول خدا و معصومان علیهم صلوات اللّه.او پرچمدار حق است که هر که زیر لوایش قرار گرفت به کرانه نجات میرسد و هر که از او دوری جست، در ظلمتکده گمراهی غرق خواهد شد. مهدی طاووس اهل بهشت است و از سیمای درخشانش فروغ نور خدا بر آسمان و زمین میتابد.. او همان کوکب درّی و ستاره درخشان است که شرق و غرب جهان به او فروزان است.امام رضا علیه السلام چنین میستایدش: «او شبیه من و شبیه حضرت موسی است. بر او جامهای از نور پوشانده شده که از شعاع قدس الهی میافروزد. او خلقتی معتدل و میانه دارد و رنگی روشن و درخشان. خوی و منشش مانند رسول خدا است.»۱وجود مبارکش رحمت است بر مؤمنان و صالحان و نقمت است بر کافران و تبهکاران. خداوند بوسیله او مردگان را زنده و کوردلان را بینا و گمراهان را هدایت میکند.
نقش امام زمان در دوران غیبت
شاید برخی چنین بیاندیشند که اکنون در دوران غیبت، امام زمان سلام اللّه علیه هیچ نقشی در هدایت مردم ندارد و هیچ استفادهای از وجودش نیست ـ و العیاذ باللّه ـ ولی این گمان باطلی است چرا که زمین بدون حجت هرگز نمیماند «لولا الحجه لساخت الأرض بأهلها؛۲ پس باید همواره حجت خدا بر روی زمین و در میان مردم باشد.» ولی اکنون که امام ما غایب است چگونه از حضرتش بهره میگیریم؟
این همان سؤالی است که جابر بن عبد اللّه انصاری از رسول خدا ـ صلی اللّه علیه و آله ـ کرد که: «هل ینتفع الشیعه بالقائم فی غیبته؟؛ آیا شیعیان در دوران غیبت از وجود قائم ـ علیه السلام ـ استفاده میکنند؟»
حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود:«ای والذی بعثنی بالنبوه، انهم لینتفعون به، و یستضیئون بنور ولایته فی غیبته کانتفاع الناس بالشمس و ان جللها السحاب.؛۳ آری به همان خدایی که مرا به پیامبری مبعوث فرمود سوگند، که شیعیان از وجود او بهره و از نور ولایتش در دوران غیبتش پرتو میگیرند چنانکه مردم از آفتاب بهره میبرند هر چند پشت ابرها پنهان شده باشد.» آری! در دوران غیبتش، پیوسته منتظر قدومش هستیم. و برای رسیدنش و انتقام گرفتن از دشمنان الهی و دشمنانمان، لحظه شماری میکنیم. نمیشود خود در حالت انتظار بسر بریم و برای رسیدنش ـ که هر لحظه ممکن است تشریف بیاورد ـ خود را آماده نسازیم و به ولایتش مسلح نباشیم و به عدالتش عشق نورزیم و به اوامرش تمسک نجوئیم و از آنچه نزد او ناپسند است دوری نکنیم.
گو اینکه او پیوسته در راه و مسجد و بازار و همه جا ممکن است حاضر شود و ما او را نشناسیم؛ پس باید کاملا مواظب اخلاق و رفتار و کردار و منش و خوی خویش باشیم، نکند سرورمان از ما برنجد و قلب مبارکش از تیرگی دلهای آکنده به گناهانمان، اندوهناک گردد.پس حضرت مهدی موجود است و در هر حال مراقب اعمال ماست هر چند از دیدگان آلوده ما پنهان باشد.
راز طول عمر امام
و شاید برخی از روی جهل و نادانی به راز طول عمر امام جهالت ورزند و سؤالی در ذهنشان بوجود آید که چگونه امام زمان را چنین عمری دراز است؟ علما و تاریخنگاران در این باره مقالهها، بحثها و کتابها نوشتهاند و ما را در این خلاصه گویی مجال سخن نیست، ولی هیچ سخنی برتر از سخن پیشوایان ما نمیباشد، پس ببینیم آنان چه پاسخ میدهند.روایت است که امام صادق علیه السلام وقتی دید یکی از اصحابش از طول دوران غیبت، شگفت زده است، فرمود:«ان اللّه تعالی أدار فی القائم ثلاثه، أدارها لثلاثه من الرسل: قدر مولده تقدیر مولد موسی، و قدر غیبته تقدیر غیبه عیسی، و قدر ابطائه تقدیر ابطاء نوح، و جعل له من بعد ذلک عمر العبد الصالح دلیلا علی عمره؛ خدای تبارک و تعالی سه مطلب را درباره قائم آل محمد ایفا نموده که درباره سه پیامبر انجام داده بود: ولادتش مانند ولادت حضرت موسی، و غیبتش مانند غیبت حضرت عیسی و طول عمرش مانند طول عمر نوح تقدیر کرد، سپس عمر حضرت خضر را دلیلی بر عمر درازش قرار داد.» آنگاه حضرت، علت غیبت آن سه پیامبر را طی حدیثی طولانی بیان میفرماید، و چنین نتیجه میگیرد:
«و أما العبد الصالح الخضر، فان اللّه تبارک و تعالی ما طول عمره لنبوه قدرها له و لا لکتاب ینزل علیه و لا لامامه یلزم عباده الاقتداء بها، و لا لطاعه یفرضها له، بل ان اللّه تبارک و تعالی لما کان فی سابق علمه ان یقدر فی عمر القائم فی ایام غیبته، و علم من انکار عباده لمقدار ذلک العمر فی الطول، طول عمر العبد الصالح من غیر سبب، فما اوجب ذلک الا لعله الاستدلال علی عمر القائم، و لیقطع بذلک حجه المعاندین لئلا یکون للناس علی اللّه حجه؛۴ و اما در مورد بنده شایسته، حضرت خضر، پس بیگمان خدای تبارک و تعالی عمر او را دراز نگردانید به خاطر پیامبری ویژهای که برای او در نظر داشت و نه به خاطر کتابی که بر او میخواست نازل کند و نه شریعتی که شریعتهای پیامبران پیش از او را نسخ نماید و امامتی که بندگانش را ملزم به پیروی از او کند، و نه به خاطر اطاعتی که برای او بر بندگانش واجب گرداند، بلکه خدای تبارک و تعالی چون قبلا در علمش نهفته بود که عمر حضرت قائم را در دوران غیبتش طولانی گرداند، و میدانست که بندگانش نسبت به آن عمر دراز اعتراض و انکار خواهند نمود، لذا بدون هیچ علتی عمر خضر را طولانی کرد تا به آن بر عمر حضرت قائم علیه السلام استدلال نماید و راه انکار را بر دشمنان و مخالفان ببندد و حجت را بر مردم تمام کند تا اعتراضی به کار خدا نداشته باشند.»
و اصلا در روایتهای گوناگونی ملاحظه میکنیم که امامان ما به عمر حضرت نوح ـ که در قرآن نیز از آن یاد شده است ـ در این مورد استدلال میکنند و گاهی با تندی و تعجب آن را بیان میکنند. امام صادق علیه السلام ـ در حدیثی ـ با ناراحتی میفرماید: «ما تنکرون أن یمدّ اللّه لصاحب هذا الامر فی العمر کما مدّ لنوح علیه السلام فی العمر؛۵ چه جای انکار است که خداوند همچنانکه عمر حضرت نوح را طولانی قرار داد، عمر صاحب این امر را نیز دراز گرداند.»
و اصلا کجای این امر تعجب آور است! خدائی که توانست حضرت مسیح را بدون پدر به دنیا آورد و او را در گهواره به سخن گفتن وا دارد و نبوت را به کودک شیرخواره واگذار نماید و عزیر را صد سال بمیراند و زنده نماید و یونس را در شکم ماهی مدتها زنده نگه دارد و ابراهیم را در میان کوهی از آتش و دود، حفظ کند و حضرت موسی را در تابوتی از سعف خرما در میان نهر نیل به سلامت دارد و هزاران هزار امر خارق العاده را برای اظهار قدرت خود در جهان دنیا انجام دهد، آیا نمیتواند حضرت قائم را هزار و اندی سال عمر دهد در حالی که نه این امر محال است و نه غیر ممکن.وانگهی بعید نیست یکی از این انگیزههای این عمر دراز، آزمایش و امتحان مسلمانان باشد، تا اینکه خوبان از بدان و صالحان از طالحان شناخته شوند. آنان که ایمانی ضعیف دارند باید جای را خالی کنند و به مؤمنان راستین واگذار نمایند.امام کاظم علیه السلام فرمود:
«انما هی محنه من اللّه عزّوجلّ امتحن بها خلقه...؛۶ علت غیبت طولانی امام زمان چیزی جز آزمایش الهی برای امتحان بندگانش نیست.» در حدیثی یافتم که راوی از امام عسکری علیه السلام میپرسد:
ای فرزند رسول خدا! آیا غیبت فرزندت طولانی میشود؟ حضرت پاسخ میدهد:
«ای و ربی، حتی یرجع عن هذاالامر اکثر القائلین به، فلا یبقی الا من اخذ اللّه عهده بولایتنا و کتب فی قلبه الایمان و ایّده بروح منه؛۷آری به خدایم سوگند، تا آنگاه که بیشتر معتقدان به این امر (شیعیان) از آن روی برگردانند (آن را انکار کنند) و کسی نماند جز آنانکه خداوند از آنها بر ولایتمان پیمان گرفته است و ایمان را در دلهایشان مستحکم گردانیده و با روح خودش در آنان دمیده است.»و رسول خدا ـ صلی اللّه علیه و آله ـ طی حدیثی فرمود:
«تکون له غیبه و حیره تضل فیها الامم؛۸ برای او غیبتی باشد و سر گردانی و حیرتی که امتها را به گمراهی افکند.» همینطور هم هست. امروز بسیاری از مسلمانان ـ متأسفانه ـ در گمراهی از شناخت حجت و امام زمانشان هستند و از او روی برگرداندهاند هر چند خود بارها و بارها متذکر شدهاند که «هر کس امام زمانش را نشناسد و از دنیا برود،مانند اهل جاهلیت از دنیا رفته است».امروز بیشتر مردم، با اینکه احساس نیاز به رهبری مقتدر میکنند که مشکلات بیشمارشان را حل کند و آنان را از سر در گمی و گمراهی بیرون آورد و انتقام ظالمان را از مظلومان بگیرد، با این حال، نسبت به امام زمان شناختی ندارند و او را از یاد بردهاند و آن همه روایتهای رسول اکرم ـ صلی اللّه علیه و آله ـ را نادیده میگیرند جز زبدگان و نخبگانی که خداوند بر آنها منت گذارده و نعمت بزرگ ولایت را به آنها عطا کرده است که امیدواریم ما نیز جزء آن اندک مخلصان و صدّیقان باشیم.امام باقر علیه السلام فرمود:
«یخرج بعد غیبه و حیره، لا یثبت فیها علی دینه الاّ المخلصون المباشرون لروح الیقین الذین اخذ اللّه میثاقهم بولایتنا و کتب فی قلوبهم الایمان و ایّدهم بروح منه.»۹ او پس از غیبت و سرگردانی طولانی مردم، ظهور میکند و در دوران غیبتش کسی بر دینش باقی نمیماند جز مخلصانی که با روح یقین پیوند دارند (در ولایتشان پابرجا هستند و به غیبت و ظهور پس از غیبت، اطمینان کامل دارند) آنان که خداوند پیمان ولایتمان را با آنها بسته است و ایمان را در درون قلبهایشان قرار داده و با روح خویش تأییدشان نموده است.
پس اکنون که در سختترین دوران دوری از امام و پیشوای معصوممان قرار داریم، و ملتهای مسلمان در سرگردانی و حیرت به سر میبرند، لازم است ما ـ طبق پیمانی که در روز الست با خدای خود بستیم ـ در این عهد و پیمان، ثابت و پا بر جا باقی بمانیم و خدای نخواسته روی از اماممان برنگردانیم و به حجّت و ولیّ اعظم خدا پشت نکنیم و ولایت را پیوسته پاس بداریم و در این راستا چارهای جز صبر نیست و انتظار فرج در این زمان از هر عملی برتر و فضیلتش بیشتر و پاداشش افزونتر است.امیر مؤمنان علیه السلام میفرماید:
«انتظروا الفرج و لاتیأسوا من روح اللّه، فان احبّ الاعمال الی اللّه عزّوجلّ انتظار الفرج.. و المنتظر لامرناکالمتشحطّ بدمه فی سبیل اللّه؛۱۰ منتظر فرج باشید و از رحمت خدا نومید مگردید زیرا محبوبترین و پسندیدهترین اعمال نزد خداوند، انتظار فرج است.. و همانا کسی که منتظر امر ما است، مانند کسی است که با خون خود در راه خدا پیکار کند». آری! شیعیان مخلص و صدّیق خداوند و آنها که در پنهانی و آشکار، دعوت به سوی دین حق میکنند، منتظران فرج هستند.و یکی از مهمترین و برجستهترین دست آوردهای انتظار، همین است که در این دنیای وانفسا که مشکلات از هر سوی گریبانگیر انسانهای متعهد میشود و بلاها بر او همچون ابر بهاری میبارد و مؤمنان واقعی در تنگنای اقتصادی و محاصره سیاسی و یورش بیرحمانه تبلیغاتی دشمنان قسم خورده اسلام قرار گرفتهاند، روحیه امید را در آنان زنده نگه میدارد و در سایه همین امید است که انسان مؤمن روبروی خویش میدان گستردهای از فضل و کرم الهی میبیند و حقیقت ظهور برایش مجسم میشود، و به خاطر همین روزنه امید است که آرزویش از غیر خدا منقطع میگردد و به انتظار گشایش زندگی مادی و معنوی، جز فضل الهی را نمیطلبد و جز او را نمیخواند و به جز او ـ که معشوق تمام صدّیقان و اولیا و اصفیا و برگزیدگان است ـ به دیگری دل نمیبندد، و این سرآمد آرزوهای هر انسان است.بار الها! ما را دلبند و شیفته خود قرار ده و قلوبمان را جز از حبّ خویش، تهی گردان و پیوند ما را با ولایت و با ولیّ اللّه اعظمت ارواحنا فداه، مستحکمتر ساز و عید سعید میلادش را بر همه ما و شیعیانش و محبانش مبارک گردان و چشمهای مارا به دیدار جمال دل آرایش روشن ساز و کشورش را از شر تمام دشمنانش حفظ فرما و رهبر و ملت را تا روز رسیدنش در کنف حمایت خود از بلایا و حوادث مصون ساز.
________________________________________
۱ ) منتخب الاثر، ص۴۲۲.
۲ ) از حضرت رسول ـ صلی الله علیه و آله ـ روایت معتبری نقل شده که به تواتر رسیده و سنّی و شیعه آن را در کتابهای خود نقل کردهاند، میفرمایند: دو چیز گرانبها در میان شما میگذارم کتاب خدا و عترتم اهل بیتم که اگر به این هر دو با هم تمسک جوئید هرگز گمراه نشوید و همانا این دو همیشه با هم هستند و هرگز از یکدیگر جدا نمیشوند تا این که در حوض بر من وارد شوند. و این بهترین دلیل بر مدعا است که زمین هرگز از حجت و ولیّ خدا خالی نمیشود.
۳ ) بحارالانوار، ج۵۲، ص۹۳.
۴ ) منتخب الاثر، ص۳۶۱.
۵ ) غیبت طوسی، ص۳۵۹.
۶ ) منتخب الاثر، ص۲۱۸.
۷ ) بحارالانوار، ج۵۱، ص۲۴۴.
۸ ) بحارالانوار، ج۵۱، ص۷۲.
۹ ) کشف الغمه، ج۳، ص۳۱۱.
۱۰ ) بحارالانوار، ج۵۲، ص۱۲۳.
