دهانشویه

  مقایسه‌ای بر روی دهانشویه‌های موجود در بازار 

شایع ترین شکل بیماری لثه ژنژیویت است. عامل اصلی بروز ژنژیویت پلاک میکروبی است؛ از این رو کنترل پلاک نقش مهمی در پیش گیری از بروز ژنژیویت و بیماری های پریودنتال دارد. رایج ترین روش های کنترل پلاک روش های مکانیکی و شیمیایی است. در میان روش های شیمیایی استفاده از دهان شویه ها رواج بیشتری دارد.
دهان‌شویه یک محلول آبی غیر استریل است که بیشتر به منظور رفع بوی بد دهان و ضدعفونی کردن از ان استفاده می‌شود. علاوه بر این دهان‌شویه‌ها در کاهش فلور میکروبی دهان، پاک کردن باقی‌مانده مواد غذایی و ایجاد تازگی و طعم خوشایند در دهان موثرند.
دهانشویه‌ها را می‌توان بر اساس ترکیب و کارکرد آنها در دو دسته تقسیم کرد:
اول، دهان‌شویه‌های بهداشتی- آرایشی
این گروه «آنتی‌سپتیک» نیز نامیده می‌شوند، معمولا حاوی الکل هستند و کارکردهای زیر را دارند:
1- پوشاندن و خنثی کردن بوی بد دهان
2- شستن باقی‌مانده مواد غذایی از میان دندان‌ها و لثه
3- کاهش فلور میکروبی دهان
4- ایجاد طعم و بوی خوش و تازگی در دهان

دوم، دهانشویه‌های درمانی
این دهانشویه‌ها علاوه بر اینکه تمامی کارکردهای دهانشویه‌های آنتی‌سپتیک را در خود دارند؛ بر پیشگیری و درمان برخی بیماری‌های دهان و دندان نیز موثرند؛ مثلا مانع تجمع پلاک دندانی می‌شوند، برخی دردهای بافت دهان را تسکین می‌دهند یا بر مقاومت دندان‌ها می‌افزایند و در مقابل پوسیدگی از انها محافظت می‌کنند. این گروه شامل دهانشویه‌های ضد پلاک و ضد ژنژیویت (التهاب لثه) و فلوراید دار هستند.

مقایسه اثر دهانشویه‌‌های ایرانی
دندان‌پزشکان استفاده از دهان‌شویه را به عنوان جزء سوم بهداشت دهان و دهان، در کنار مسواک و نخ‌دندان، به بیماران خود توصیه می کنند. توصیه معمول آنها استفاده از دهانشویه‌های کلرهگزیدین، ضد پلاک و آنتی‌سپتیک است. اگرچه دهانشویه کلرهگزیدین به دلیل اثر جانبی نظیر سوزانندگی جوانه‌های چشایی و زرد کردن دندان‌ها، برای استفاده روزانه و مداوم توصیه نمی‌شود.
مقایسه اثر دهانشویه ها مبنای مطالعات تحقیقاتی زیادی در سطح دانشگاه‌ها کشور بوده و هست. این مطالعات هم در محیط آزمایشگاهی و هم در محیط دهان انجام شده‌اند و هدف از انها بررسی اثر هر یک از انواع دهانشویه بر باکتری‌های حاضر در محیط دهان بوده‌اند.
مثلا در یک مطالعه در دانشگاه همدان اثر دو دهان‌شویه ضدعفونی کننده و ضد پلاک با کلرهگزیدین، بر روی فلور میکروبی دهان در محیط ازمایشگاهی مقایسه شد. در این مطالعه پس از نمونه برداری از باکتری‌های محیط دهان و کشت انها در محیط ازمایشگاه، کلونی‌های رشد کرده از نه باکتری هوازی برای انجام آزمون ضد میکروبی دهان‌شویه‌ها اماده شدند. این میکروارگانیسم‌ها شامل اس‌ویریدانس، اس سالواریوس، اس‌موتانس، لاکتوباسیلوس، استافیلوکوکوس‌اپیدرمیدیس، استافیلوکوکوس‌آئوروس، کورینه‌باکتریوم‌اکسروسیس (دیفتروئید) و تیسیزیاسیکا بودند.
برای بررسی اثر ضد میکروبی هر دهانشویه، دیسک‌های کاغذی استریل اغشته به دهانشویه بر روی پلیت حاوی باکتری کشت داده شده قرار گرفتند. بعد از بیست‌و چهار تا چهل و هشت ساعت میزان رشد بکتری‌ها اندازه‌گیری شد. نتایج به‌دست‌آمده مشخص کرد دهان‌شویه کلرهگزیدین جز در چند مورد خاص، عامل ضد میکروبی قوی تری است؛ چون مانع رشد تمامی باکتری‌های بیماری‌زا و غیر بیماری‌زا (فلو طبیعی) می‌شود. اما دهانشویه آنتی‌سپتیک بر باکتری های فلور طبیعی دهان اثری نداشت. دهان شویه ضد پلاک نیز به دلیل وجود ترکیبات فلوراید بر روی باکتری‌ها اثر قوی‌تری نسبت به کلرهگزیدین داشت.
در یک مطالعه طولانی مدت نیز اثر دهانشویه آنتی‌سپتیک در کاهش پلاک و ژنژیویت میان 25تا 30درصد گزارش شده است. نتایج نشان دادند اگر دهانشویه آنتی‌سپتیک دو بار در روز استفاده شود در کاستن از التهاب لثه موثر است. مزیت این دهانشویه نسبت به کلرهگزیدین امکان استفاده طولانی مدت بدون تغییر رنگ دندان‌ها و ارزان تر بودن ان است.
در یک مطالعه دیگر در دانشگاه آزاد واحد تهران، اثر دو دهانشویه انتی‌سپتیک و کلرهگزیدین بر روی استرپتوکوک‌های دهان مقایسه شد. نتایج این مطالعه نشان داد هر دو دهانشویه تعداد کلونی ها را به یک اندازه به صفر رسانده و به شکل معنی‌داری در کاهش استرپتوکوک‌های دهان موثر بودند. اما بر روی فلور طبیعی دهان متفاوت عمل کرده‌اند؛ به‌این صورت‌که کلرهگزیدین علاوه بر استرپتوکوک های دهان، فلور طبیعی دهان را از بین می‌برد اما دهان‌شویه انتی‌سپتیک تنها یک سوم انها را از بین می‌برد.

اما مطالعه دیگری در دانشگاه آزاد واحد خوراسگان، با هدف مقایسه اثر ضد پلاک دهان شویه ایرشا (ضد پلاک) به عنوان یک فرآورده ایرانی با دهان شویه کلرهگزیدین به عنوان نمونه استاندارد نشان داد که میزان کاهش پلاک با مصرف این دو دهان شویه یکسان نیست و اختلاف آماری معنی داری دارد؛ همچنین کلرهگزیدین در کاهش پلاک دندانی دارای تاثیر بیشتری است. در مجموع نتایج این مطالعه نشان داد که کلرهگزیدین در کنترل پلاک دندانی اثر مطلوب دارد و اثر ضد پلاک دهان شویه ایرشا (ضد پلاک) قابل توجه نیست.