بانک مقالات جغرافیا

شهرنشيني به طور طبيعي همراه با رشد و توسعه كشورها اتفاق مي افتد، به طوري كه در برخي از موارد توسعه شهرها بر روي اشكال مورفولوژيك ناپايدار سطح زمين منتهي به بروز بسياري از محدوديت هاي طبيعي در توسعه آتي شهر مي گردد. در حالي كه تعيين و طبقه بندي اشكال مورفولوژيك سطح زمين و تعيين كاربري هاي مرتبط با آنها مي تواند محدوديت ها و مخاطرات طبيعي ناشي از اشكال مورفولوژيك را كاهش دهد. شهر اهر واقع در 120 كيلومتري شمال شرق تبريز، در منطقه اي با محدوديت هاي مورفولوژيك بسيار ناشي از توپوگرافي كوهستان هاي شناخته شده شمال غرب ايران واقع شده است. در اين مطالعه، مناطق مستعد توسعه آتي شهر اهر بر مبناي داده هاي مورفولوژي سطح زمين طبقه بندي شده و در نهايت نتايج مطالعه به گونه بصري ارايه شده است.
يكي از ابزارهاي رايج، مهم و پذيرفته شده براي تصميم گيران در خصوص تجزيه و تحليل داده هاي فضايي و شهري و برنامه ريزي توسعه منطقه اي، سيستم هاي اطلاعات جغرافيايي است. همراه با توسعه سيستم هاي اطلاعات جغرافيايي مديريت منابع زيست محيطي و طبيعي از سيستم اطلاعاتي برخوردار شده اند كه داده ها در آن به سهولت در دسترس قرار گرفته، به سادگي با يكديگر تلفيق مي شوند و به راحتي قابل ويرايش هستند، به طوري كه در زمينه هاي مختلف تصميم گيري در خصوص مديريت و برنامه ريزي منابع طبيعي، مورد استفاده قرار مي گيرند. در اين مطالعه جهت شناسايي مناطق توسعه شهر اهر از سيستم اطلاعات جغرافيايي به طور گسترده اي استفاده شده است.
نتايج ارايه شده ما نشان مي دهند كه بخش غالب مناطق مسكوني در مراحل آتي توسعه شهر اهر (حدود 75 درصد از مساحت) در مناطقي با محدوديت هاي مورفولوژيك با درجات متفاوت واقع خواهند شد.

 نسخه قابل چاپ

زمين لغزش ها و ديگر انواع حرکات توده اي دامنه يکي از مخاطرات محيطي عمده محسوب مي گردند که غالبا در عرصه هاي کوهستاني کشور، سکونتگاه هاي شهري و روستايي و ديگر سازه هاي عمراني را مورد تهديد قرار داده اند. سازوکارهاي وقوع لغزش ها و مکانيزم هاي اصلي آنها علاوه بر اثر فعاليت هاي دروني و بيروني (اقليم) متاثر از فعاليت هاي انساني (عوامل آنتروپوژنيک) نيز مي باشد. اين عامل اخير همراه با ديگر متغيرهاي محيطي از جمله سازند زمين شناسي، توپوگرافي و شيب در تحريک دامنه هاي شمالي زون بينالود نقش مهمي داشته و سالانه خسارات مالي و جاني قابل توجهي را در اين منطقه کوهستاني به بار مي آورد. در اين مقاله سعي گرديده که پهنه بندي خطر وقوع لغزش و ديگر حرکات توده اي مشابه آن در حوضه آبريز کنگ به عنوان يکي از حوضه هاي کوهستاني متراکم به روش هاي تحليل سلسله مراتب زوجي (AHP) و احتمال، مورد سنجش و مقايسه تطبيقي قرار گيرد. نتايج اين پژوهش به صورت نقشه هاي نواحي مستعد لغزش ارايه گرديده است که مي تواند براي برنامه ريزان محلي و منطقه اي قابل استفاده باشد. نتيجه نهايي آشکار نمود که روش AHP در مقايسه با روش احتمال انطباق پذيري مطلوب تري در تطابق با يافته هاي ميداني و برداشت هاي زمين لغزش ها با GPS از حوضه دارد. در بين معيارهاي تاثيرگذار بر وقوع زمين لغزش ها و ديگر حرکات توده اي دامنه اي مشابه، متغيرهاي سازند زمين شناسي، کاربري زمين، توپوگرافي و شيب و تراکم زهکشي، بيش ترين وزن را دارا بوده اند. در مجموع از مساحت کل حوضه 21.9 درصد آن در پهنه خطر لغزش بسيار زياد (شديد) و 31.3 درصد آن در پهنه خطر زمين لغزش زياد واقع شده که با توجه به واقع شدن در قطب گردشگري منطقه غرب مشهد، خطراتي جدي را براي ساکنان به دنبال دارد.

 نسخه قابل چاپ

عوامل تکتونيکي از عوامل ديناميکي محسوب مي شوند که بر تمامي اجزا سيستم هاي زهکشي تاثير مي گذارند. حوضه هاي زهکشي به طور اعم و نيمرخ طولي رودخانه ها به طور اخص، به تغييرات حاصل از فعاليت هاي تکتونيکي عکس العمل نشان مي دهند. نحوه اين عکس العمل ها در نيمرخ طولي رودخانه ها، در تغيير در فرآيندهاي فرسايشي و نهشته گذاري و در الگوي جريان رودخانه ها منعکس مي شود. حوضه قرنقوچاي (با مختصات 46^o/27’ تا 47^o/42’ طول شرقي و 36^o/58’ تا 37^o/44’ عرض شمالي، واقع در شمال غرب کشور) به عنوان بزرگ ترين حوضه کوهستان سهند، در طول تاريخ فعاليت هاي تکتونيکي متعددي را تجربه کرده و اين فعاليت ها در قالب حرکات نئوتکتونيکي هنوز هم ادامه دارد و آثار اين فعاليت ها در تمامي بخش هاي حوضه، بويژه در بستر جريان رودخانه ها قابل پي گيري است. در اين مقاله آثار فعاليت هاي نئوتکتونيکي در نيمرخ طولي رودخانه ها با استفاده از شاخص SL با انطباق با واحدهاي ليتولوژيکي و ويژگي هاي زمين شناسي مورد بررسي قرار گرفته است. نتايج اين بررسي ها نشان مي دهد که در بعضي از بخش هاي حوضه علي رغم يکسان بودن نوع ليتولوژي مقادير SL بسيار بالا است که اين امر حاکي از تحت تاثير قرار گرفتن نيمرخ طولي رودخانه ها از فعاليت هاي تکتونيکي و تغيير در فرآيندهاي نهشته گذاري و فرسايشي است.

 نسخه قابل چاپ

به دليل موقعيت خاص کرمانشاه و ايران و هم چنين ارتباط دما با ساير پارامترهاي اقليمي و افزايش اين عنصر در دو دهه اخير که عملا بازتاب هاي مختلفي را در پي داشته، به طوري که اکثر مطالعات اخير بيانگر افزايش روند دما در سطح جهان مي باشند و همين امر مشکلات فراواني را سبب شده و نسل جديد را مستلزم برنامه ريزي براي آينده گردانيده است. اين مطالعه با بهره گيري از داده هاي سالانه ايستگاه هواشناسي کرمانشاه در خلال سال هاي آماري 2005-1955 و با استفاده از روش مدل هاي سري زماني (ARIMA) و توزيع احتمالاتي به بررسي تغيير اقليم کرمانشاه با تاکيد بر دما پرداخته و سپس دماي سالانه الگوي چند جمله اي مورد آزمون قرار گرفت و بهترين الگو که همان توزيع نرمال باشد بدست آمد. با استفاده از سري هاي زماني به پيش بيني دماي 10 سال آينده شهر کرمانشاه پرداخته شد که انتظار مي رود طي ده سال آينده دماي کرمانشاه رو به فزوني نهد. ميزان افزايش سالانه دما طي ده سال آتي 0.03 درجه سانتي گراد برآورد شده است.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله با روش توصيفي - تحليلي، سلسله مراتب و تحولات شبکه شهري استان آذربايجان غربي بررسي شده است. پژوهش حاضر سعي دارد به بررسي الگوي پراکنش سکونتگاه هاي شهري، نظام يابي استقرار شهرها و نحوه توزيع و استقرار جمعيت در آنها بپردازد. در اين راستا شهرهاي استان بر اساس نتايج سرشماري هاي عمومي نفوس و مسکن در طي سال هاي 1335 تا 1385 و با استفاده از مدل هاي «تحليل نزديک ترين همسايگي»، «مرتبه - اندازه» و «ضريب آنتروپي» مورد بررسي و تحليل قرار گرفته اند. نتايج تحقيق حاکي از آن است که الگوي پراکنش سکونتگاه هاي شهري استان تصادفي و متمايل به منظم بوده است. به علت وجود نخست شهر اروميه، سلسله مراتب شهري استان از قانون مرتبه - اندازه تبعيت نکرده و ناهمخواني و عدم تعادل در سلسله مراتب شهري استان مشخص بوده است. همچنين عدم تعادل در توزيع و استقرار جمعيت و حرکت به سوي نامتعادلي شديد استقرار جمعيت در نقاط شهري استان در طي سال هاي اخير وجود داشته است. جهت رسيدن به سلسله مراتب شهري و فضايي بهينه، رعايت عدالت در توزيع امکانات و خدمات و همچنين ايجاد  فرصت هاي يکسان براي شهرهاي استان ضرورت دارد.

 نسخه قابل چاپ

رشد شتابان جمعيت کشور و در پي آن گسترش چشمگير توسعه شهري، باعث افزايش تراکم جمعيت، آلودگي محيط زيست، توسعه بي رويه کالبدي شهرها و عدم توسعه متوازن گرديده است. همچنين افزايش آگاهي هاي شهروندان بر حجم مطالبات و خواسته هاي آنان در زمينه خدمات شهري افزوده است. از ميان خواسته هاي جمعيت شهرنشين، حل معضل مسکن جايگاه ويژه اي دارد. پاسخ اصولي به اين نياز شالوده توسعه موزون را پي ريزي مي نمايد. قانون گذاري، برنامه ريزي، تهيه طرح و اجراي شهرهاي جديد در ادوار زماني به شکل هاي مختلف در کشور يکي از راهکارهايي است که در پاسخ به اين موضوع طراحي و اجرا گرديده است. هدف اين پژوهش بررسي نقش و ساختار شهري خانه اصفهان و ملک شهر از نمونه شهرهاي جديد پيوسته به شهر اصفهان، در خصوص ساماندهي و هدايت توسعه کالبدي شهر اصفهان مي باشد. روش پژوهش، توصيفي - موردي و پيمايشي است، محقق از طريق اسناد و مدارک موجود و با استفاده از روش ميداني بسياري از اطلاعات حاصله را کارشناسي نموده و مورد تجزيه و تحليل قرار داده است. از يافته هاي اين تحقيق مي توان به موفقيت نسبي در دستيابي به اهداف اوليه شهرهاي جديد پيوسته خانه اصفهان و ملک شهر اشاره کرد. اين موفقيت در برنامه ريزي، طراحي، اقبال عمومي و رسيدن به جمعيت افق طرح و در کنار اينها تخريب اراضي مستعد حومه شمالي شهر اصفهان و همين طور استقرار صنايع آلاينده و اثر شديد آلودگي آنها بر اين دو نو شهر مي باشد. همچنين نقد و بررسي مقايسه اي طرح شهرهاي جديد پيوسته با شهرهاي جديد اقماري در زمينه اندازه شهر، فاصله از شهرمادر، هزينه ها، جذب جمعيت، تحقق پذيري و دستيابي به اهداف از يافته هاي اين تحقيق است.

 نسخه قابل چاپ

برخورداري از خدمات مختلف رفاهي و تسهيلات اجتماعي، فرهنگي و بهداشتي، از اساسي ترين شاخص هاي توسعه در هر واحد برنامه ريزي و بويژه مناطق روستايي است. هدف از انجام اين پژوهش بررسي و مطالعه وضعيت شاخص هاي اجتماعي، فرهنگي، بهداشتي و زيربنايي دهستان هاي بخش مركزي شهرستان اردبيل و رتبه بندي اين دهستان ها ازنظر برخورداري از شاخص هاي توسعه و تعيين محروم ترين و برخوردارترين آنها و نشان دادن اولويت هاي توسعه در منطقه است. در اين پژوهش با استفاده از مطالعات ميداني و تهيه پرسشنامه از دهستان ها اطلاعات و داده هاي موردنياز جمع آوري شده، شاخص هاي ارزيابي سطوح توسعه مشخص و با روش تاكسونومي عددي دهستان هاي منطقه رتبه بندي شده است، سپس درجه توسعه يافتگي آنها تعيين و مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است. نتايج تحقيق نشان مي دهد كه دهستان سردابه به علت توسعه يافتگي بيشتر نسبت به ديگر دهستان ها ناهمگن مي باشد، دهستان كلخوران در رتبه حد متوسط توسعه و بقيه دهستان ها در رتبه محروم و خيلي محروم قرار دارند. بديهي است با مشخص شدن تفاوت و اختلاف درجه توسعه يافتگي اين دهستان ها، برنامه ريزان و متوليان توسعه روستايي بهتر مي توانند نسبت به اولويت برنامه هاي توسعه روستايي ازنظر شاخص هاي توسعه مورد مطالعه اين مناطق اقدام نمايند.

 نسخه قابل چاپ

در دهه آغازين قرن بيست و يكم، تقاضا براي گاز طبيعي داراي بالاترين رشد مي باشد. رشد فزاينده اقتصادي هند، نيازمندي اين كشور به انرژي بويژه گاز طبيعي را افزايش داده است. از ميان انتخاب هاي متعدد براي واردات گاز طبيعي، گزينه خط لوله زميني ايران - هند مورد توجه مسوولان اين کشور قرار گرفته است كه با اين روش انتقال خط لوله از سرزمين پاکستان در اين پروژه ضرورتي انکارناپذير است. اما مساله اين است كه آيا همكاري هاي اقتصادي ايران، هند و پاكستان در قالب پروژه خط لوله گاز مي تواند چالش هاي ژئوپوليتيكي ميان سه دولت را به نفع منافع اقتصادي حل و يا تضعيف كند؟ براي پاسخ به اين مساله از روش توصيفي - تحليلي استفاده شده است. نتايج تحقيق بيانگر آن است كه دستاوردهاي ژئوپوليتيکي و ژئواکونوميكي هند، ايران و پاکستان در احداث پروژه خط لوله زميني يکسان نيست و همكاري هاي اقتصادي به تنهايي نمي تواند بازدارنده چالش هاي ژئوپوليتيکي ميان سه دولت باشد. بنابراين ناامني، بزرگ ترين چالش پيش روي خط لوله گاز در سرزمين پاكستان است.

 نسخه قابل چاپ

پهنه بندي لغزش يکي از روش هايي است که مي توان به کمک آن مناطق بحراني را تعيين کرده و از نقشه هاي پهنه بندي به دست آمده در برنامه ريزي ها استفاده کرد. کلمه پهنه بندي زمين لغزش در راستاي دستيابي به اهداف برنامه ريزي ها و يا تقليل خسارات ناشي از لغزش زمين تاکنون به طور منطقي در ايران کمتر درنظر قرار گرفته است، از اين رو در مقاله حاضر، روش AHP به عنوان يکي ازروش هاي قابل استفاده و کاربردي به طور موردي در حوضه آبريز اهر چاي در استان آذربايجان شرقي مورد استفاده قرار گرفته است. در اين روش عوامل موثر در زمين لغزش به اجزايي تجزيه شده اند و سپس با دادن وزن به هر کدام، ميزان نقش آنها در وقوع زمين لغزه تعيين شده است.
نتايج به دست آمده از تحقيق حاضر نشان داده که عوامل زمين شناسي بيشترين وزن (نقش) و عوامل انساني کمترين وزن را داشته اند. عواملي نظير سنگ شناسي، شيب، گسل، جهت دامنه ها، ارتفاع، فاصله از رود، نوع کاربري و فاصله از جاده ها به ترتيب اولويت به عنوان مهم ترين عوامل موثر در لغزش به منظور پهنه بندي مورد مطالعه قرار گرفتند. سپس نقشه خطر زمين لغزش در سه گروه زياد، متوسط و کم تهيه شد.

 نسخه قابل چاپ

محاسبه تابش خورشيدي رسيده به يك سطح افقي كاربرد هاي زيادي در محاسبات مصرف انرژي دارد. روش هاي زيادي براي پيش بيني تابش خورشيدي رسيده به يك سطح افقي در سطح زمين ارايه شده كه اين روش ها براي اقليم ها و شرايط خاص مقدار تابش خورشيدي را صحيح پيش بيني مي كنند و يا بر اساس داده هاي اندازه گيري شده در آن منطقه به دست آمده اند. بنابراين ارايه روش مناسب براي پيش بيني صحيح ميزان تابش خورشيدي براي اقليم هاي مختلف ايران ضروري به نظر مي رسد. در اين تحقيق با استفاده از داده هاي اندازه گيري شده ميانگين ماهانه و روزانه تابش كل خورشيدي توسط سازمان هواشناسي كشور براي يك دوره 14 ساله (1992-2005)، روش جديدي براي برآورد ميزان تابش كل خورشيدي رسيده به يك سطح افقي ارايه شده است. نتايج نشان مي دهند كه رابطه جديد ارايه شده و همچنين روش واتانابه به شرطي كه ضريب صافي هوا به صورت صحيح برآورد شود، براي شهرهاي مختلف ايران نتايج خوبي به دست مي دهد.

 نسخه قابل چاپ

با توجه به افزايش روز افزون جمعيت، شهر اهر و شهرك هاي موجود در دشت اهر روز به روز به آب نياز بيشتري پيدا مي كنند. منابع آب سطحي نيز كفاف تامين آب مساحت زيادي از زمين هاي كشاورزي اين منطقه را نمي نمايد. به دليل همين محدوديت از ديرباز توجه به سوي منابع آب زيرزميني جلب شده است. پژوهش هاي زمين شناسي و زمين ريخت شناسي به دليل ارايه شاخص هايي براي اكتشافات آب زيرزميني و هدايت سريع پژوهشگران براي كشف نقاط داراي منابع آب زيرزميني از اهميت ويژه اي برخوردار مي باشند. مهم ترين اشكال زمين ريخت شناسي قابل مطالعه از نظر آب هاي زيرزميني، مخروط افكنه ها و پادگانه هاي آبرفتي مي باشند. لذا در اين تحقيق سعي بر اين است كه بين اشكال و فرايندهاي زمين ريخت شناسي دشت اهر و منابع آب زيرزميني آن رابطه اي برقرار شود تا بر اساس آنچه كه در طبيعت ديده مي شود، منابع آب زيرزميني حدس زده شود. نتيجه مطالعه نشان مي دهد دشت سيلابي در امتداد رودخانه اهر چاي از نظر آب زيرزميني غني مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

پس از فروپاشي شوروي (سابق)، ساختار ژئوپليتيكي كشورهاي حوزه درياي خزر متحول شده است. در اين ميان هر يك از كشورهاي اين حوزه، از لحاظ ژئوپليتيكي اهميت خاصي پيدا كرده اند. دو كشور ايران و روسيه به دليل قدمت تاريخي از ثبات ژئوپليتيكي برخوردارند اما سه جمهوري تازه استقلال يافته يعني قزاقستان، تركمنستان و آذربايجان براي استمرار و استقلال، استراتژي برقراري روابط با قدرت هاي فرامنطقه اي را در پيش گرفته اند. بنابراين اين كشورها علي رغم دارا بودن ژئوپليتيك مشترك داراي نگرش هاي متفاوت مي باشند. بر اين اساس سوال اصلي در اين مقاله اين است كه :(عوامل تاثيرگذار بر تحولات ژئوپليتيك كشورهاي حوزه درياي خزر كدامند؟) به نظر مي رسد موقعيت ژئوپليتيكي جديد حوزه درياي خزر ناشي از عواملي چون مليت، جمعيت، اقتصاد و غيره بوده است. هدف از ارايه مقاله، بررسي ساختار ژئوپليتيكي كشورهاي حوزه درياي خزر بخصوص جمهوري اسلامي ايران مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

يكي از مخاطرات اقليمي مهم در محيط طبيعي و انساني، پديده تگرگ است. ميزان خسارت تگرگ بسته به اندازه تگرگ و شدت رگبار آن، متفاوت است. شناخت روش هاي مقابله با اين پديده، مستلزم بررسي ماهيت وقوع و توزيع زماني و مكاني آن در مناطق مهم مي باشد. براي اين منظور در اين مطالعه از داده هاي 14 مورد بارش تگرگ مربوط به ايستگاه هواشناسي تبريز در طي دوره آماري بين سال هاي 2005-1987 استفاده شده است. روش هاي مورد استفاده در اين مطالعه شاخص هاي ناپايداري در تشكيل تگرگ نظير شاخص هاي LCL، CCL و K مي باشد. نتايج نشان مي دهد كه در ايستگاه تبريز هر اندازه سطح يخبندان كمتر از 3000 متر باشد، احتمال وقوع تگرگ كمتر و هر چقدر فاصله سطح يخبندان تا قله ابر زياد باشد، احتمال وقوع تگرگ بيشتر خواهد شد.

 نسخه قابل چاپ

موقعيت جغرافيايي ويژه و تنوع پديده هاي طبيعي باعث شده تا ايران به عنوان پنجمين کشور داراي تنوع طبيعي جهان شناخته شود. اين در حالي است که علي رغم برخورداري از  جاذبه هاي طبيعي فراوان، اکوتوريسم کشور با مشکلات و موانع گوناگوني در جذب طبيعت گرد مواجه بوده که مانع از گسترش آن شده است. بر اين اساس، هدف اين پژوهش «شناخت موانع موثر در جذب طبيعت گرد و ارايه راهکارهاي مناسب براي توسعه اکوتوريسم» است. نوع پژوهش «کيفي» و روش آن «توصيفي - تحليلي» است که با بررسي منابع اسنادي و کتابخانه اي انجام شده است. يافته هاي پژوهش بيانگر وجود چالش هاي فراوان در صنعت اکوتوريسم کشور است؛ به گونه اي که سالانه در حدود 90 دلار از سهم توليد ملي هر خانوار ايراني براي رونق توريسم و اکوتوريسم به بازار جهاني توريست پرداخت مي شود، در حالي که از اين بازار سهم اندکي به ايران اختصاص مي يابد.

 نسخه قابل چاپ

ايران به عنوان يكي از بازيگران عرصه بين المللي با توجه به ويژگي هاي خاص كه برخي ناشي از وقوع انقلاب اسلامي در اين كشور بوده و برخي ديگر حاصل وقوع تحولاتي خاص (نظير جنگ ايران و عراق) در تعامل با بازيگران بين المللي و كشورهاي ديگر فراز و نشيب هاي مختلفي را پشت سر گذاشته، برخي ديگر از اين تحولات در روابط از ماهيت ايدئولوژيك نظام جمهوري اسلامي ايران برمي خيزد كه همانند تمام نظام هاي ايدئولوژيك چهارچوب خاص و رفتارهاي مشخص را در عرصه بين الملل به بار آورده است. در اين ميان نوع روابط ايران با كشورهاي قدرتمندي چون انگلستان حائز اهميت مي باشد. از آنجا كه انگلستان يكي از قدرت هاي مهم تاثير گذار در مسايل داخلي و نيز روابط خارجي كشورهاي منطقه بوده و همواره در طول تاريخ خود روابط ويژه اي با ايران داشته، رقابت سنتي آن كشور با روسيه در ايران و تاثير گذاري هاي فراوان آن كشور در اغلب وقايع تاريخي در ايران و وضعيت خاص آن كشور درآستانه پيروزي انقلاب اسلامي در ايران همگي دست به دست هم دادند تا روابط ويژه اي ميان آن كشور و جمهوري اسلامي از 22 بهمن 1357 به وجود آيد. در اين مقاله روابط ايران و انگلستان از منظر ژئوپليتيك بررسي گرديده كه در صورت تدوين چهارچوب استقرار رابطه پايدار دو جانبه و ارايه پيشنهاد علمي و عملي با كشور انگلستان مي تواند به ارتقا سطح علمي و تكنولوژي كشورمان و همراهي با سياست هاي خارجي در ابعاد بين المللي منجر گردد.

 نسخه قابل چاپ