وابستگي به واردات روغن خام

اهميت اين مساله از آن‌روست كه گاهي اوقات طرح مباحثي مانند تحريم ، برخي مردم را به خريد روغن مازاد برنياز خود از فروشگاه‌ها با انتظار افزايش قيمت‌ها در آينده و احتمال كمبود اين كالا ترغيب مي‌كند.

آنچه مسلم است، در شرايطي كه حدود 95درصد وابستگي به واردات روغن خام وجود دارد، هرگونه اتفاقي در بازار‌هاي جهاني قيمت اين محصول را در بازار داخلي با نوسان روبه‌رو مي‌كند. اين در حالي است كه طرح مبحث تحريم نيز مي‌تواند وضعيت روغن را در كشور هر چند به صورت غيرواقعي نامتعادل سازد.

رييس شوراي اصناف كشور براي فرونشاندن برخي شايعات از جمله تاثير‌گذاري تحريم‌ها بر ورود روغن خام و احتمال كمبود اين كالا در بازاربا اشاره به برنامه ريزي​هاي انجام شده براي عرضه روغن در مراكز عرضه مستقيم كالا در پيش از آغاز سال جديد،​ گفت: كمبودي در بازار داخلي روغن نداريم و افزايش قيمت جهاني روغن خام باعث بالا رفتن قيمت مواد اوليه و بهاي تمام شده توليد روغن در داخل شده كه اين مساله طي ماه‌هاي اخير تعديل قيمت را در پي داشته است.

اما چرا هنوز كشور با وجود گذشت سال‌ها به ورود روغن خام وابسته است آن هم با وجود طرح‌هايي كه براي خودكفايي در توليد اين محصول در سال‌ها قبل ارائه شد؟طرح جامع توسعه سطح زير كشت و توليد دانه‌هاي روغني در سال 82 از سوي وزارت جهاد كشاورزي تهيه و به سازمان مديريت و برنامه‌ريزي وقت تقديم شد.

براساس اين طرح، ظرف يك برنامه ۱۰ساله تا سال ۹۳ سطح زيركشت دانه‌هاي روغني بايد به ۷۵۰ هزار هكتار و ميزان توليد آن به 2.1 ميليون تن افزايش مي‌يافت، اما اين طرح به دلايلي به نتيجه نرسيد.

در سال ۸۴ اسكندري، وزير جهاد كشاورزي دولت نهم اعلام كرد طرح خودكفايي توليد دانه‌هاي روغني را كه طي هفت سال بي‌نتيجه مانده است، ظرف چهار سال به اتمام مي‌رساند و خودكفايي كشور در تامين منابع روغن نباتي (دانه‌هاي روغني) را به ۷۵ درصد ارتقا مي‌دهد. اين خبر بار ديگر روزنه‌هاي اميد را به سوي خودكفايي كشور در توليد دانه‌هاي روغني باز كرد.

در اين خصوص طرح خودكفايي توليد دانه‌هاي روغني در سال ۸۴ به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد، اما اين طرح نيز پس از چندي به سرنوشت طرح‌هاي قبلي دچار شد و اكنون با گذشت پنج سال از زمان تصويب آن، نه تنها هيچ نشانه‌اي از خودكفايي آشكار نيست، بلكه ميزان وابستگي كشور به واردات روغن خام، دانه‌هاي روغني و كنجاله افزايش داشته است.

آمار منتشر شده از سوي وزارت جهاد كشاورزي نشان مي‌دهد روند كشت دانه‌هاي روغني طي 5 سال گذشته نزولي بوده است.

براساس اين آمار در سال زراعي 86 ـ85 حدود 557 هزار تن، سال 87 ـ86 حدود 410 هزار تن، سال 88 ـ87 حدود 379 هزار تن، سال 89 ـ 88 حدود 363 هزار تن و در سال زراعي 90ـ 89 حدود 347 هزار تن دانه‌هاي روغني توليد شده است.

اسماعيلي‌فر، كارشناس بخش كشاورزي، يكي از دلايل كاهش كشت دانه‌هاي روغني را عدم‌استقبال كشاورزان دانست و گفت: كاهش كيفي نهاده‌هاي كشاورزي براي كشت كلزا يعني كود، سم و بذر به عنوان نهاده‌هاي اصلي توليد، يكي از دلايل اين عدم استقبال است. همچنين از آنجا كه مدت زمان اشغال زمين براي كشت اين محصول طولاني است، به‌نظر مي‌رسد براي كشاورزان چندان اقتصادي و مقرون به صرفه نباشد، زيرا با توجه به هزينه نهاده‌ها براي نگه‌داري، كاشت، داشت و برداشت و از سوي ديگر قيمت تضميني، كشاورزان نمي‌توانند زمين زراعي رابه مدت طولاني زيركشت كلزا ببرند.

ابوالحسن خليلي، دبير انجمن صنايع روغن‌نباتي درخصوص ميزان وابستگي كشور به واردات روغن خام به «جام‌جم» گفت: نياز كشور به روغن خام 1.5 ميليون تن است كه 95 درصد وارد مي‌شود.از كل ميزان واردات 1.2 ميليون تن آن به صورت روغن خام و حدود 200 هزار تن از محل ورود دانه‌هاي روغني تامين مي‌شود.

وي در پاسخ به اين سوال كه چرا طرح خودكفايي توليد دانه‌هاي روغني به سرانجام نرسيد، گفت: عدم‌برنامه‌ريزي درست و اهميت ندادن به موضوع توسعه كشت دانه‌هاي روغني به عنوان يك محصول استراتژيك و همچنين حذف تعرفه كنجاله در جهت تسهيل واردات آن باعث شد كشت دانه‌هاي روغني توسعه پيدا نكند.

وي افزود: اگر كشت دانه‌هاي روغني جدي گرفته مي‌شد مي‌توانستيم توليد دانه‌هاي روغني را از حدود 550 هزارتن به حداقل يك ميليون تن در زمان فعلي برسانيم، يعني با يك رشد 20 درصدي در توليد هر سال به 100 درصد رشد نسبت به سال 85 برسيم، درحالي كه اعداد و ارقام نشان‌دهنده 50 درصد كاهش توليد است.

دبير انجمن صنايع روغن‌نباتي در پاسخ به اين سوال كه آيا در محصولات روغن نباتي افزايش قيمت داشتيم، گفت: دولت بر قيمت روغن نباتي نظارت مي‌كند تا افزايش قيمت نداشته باشيم. در واقع قيمت روغن نباتي به نوعي تثبيتي است.

وي با اشاره به افزايش 10 درصدي نرخ ارز مرجع از سوي دولت گفت: ارز واردات كالاهاي اساسي كه روغن نيز جزو آن است با نرخ ارز مرجع تامين مي‌شود، اما در حال حاضر نرخ ارز مرجع نيز از سوي دولت10 درصد افزايش قيمت يافته كه با در نظر گرفتن هزينه انتقال پول كه به دليل تحريم‌ها سه تا روغن درصد با افزايش روبه‌رو بوده خود به خود 15 درصد قيمت تمام شده مواد اوليه افزايش يافته است.

دبير انجمن صنايع روغن‌نباتي با بيان اين‌كه مشكلي در توليد و توزيع روغن در بازار وجود ندارد، گفت: با توجه به گشايش اعتبار و ثبت سفارش انجام شده براي واردات روغن خام، مشكلي در تامين روغن مورد نياز كشور وجود نخواهد داشت.

ابوالحسن خليلي با بيان اين‌كه كارخانه‌هاي روغن نباتي معمولا براي واردات مواد اوليه مورد نياز خود به صورت سه ماهه ثبت سفارش انجام مي‌دهند، اظهار كرد: با توجه به ثبت سفارش انجام شده براي واردات روغن خام تا چهار ماه آينده و واردات صورت گرفته، مشكلي از نظر تأمين روغن خام مورد نياز كارخانه‌ها وجود نخواهد داشت.

اكنون با گذشت حدود هشت سال از طرح خودكفايي در توليد دانه‌هاي روغني توليد آن نه‌تنها افزايشي نداشته بلكه نسبت به سال 83 حدود 50 هزار تن نيز كاهش دارد، در حالي كه اگر كشت دانه‌هاي روغني جدي گرفته مي‌شد شايد با هدفگذاري كه پيش‌بيني شده بود توليد دانه‌هاي روغني امسال به مرز يك ميليون تن مي‌رسيد و ديگر افزايش نرخ ارز و بحث تحريم‌ها نمي‌توانست در بازار اين محصول استراتژيك چالشي حتي به صورت رواني ايجاد كند.