گويا خيليها از اينكه دوباره بايد به زندگي عادي و پراسترس روزانه برگردند، ناراحت هستند و از آن شكايت دارند، البته اين نارضايتي را ميتوان هم در حالات چهره و صورتشان ديد و هم براحتي و بدون هيچ تعارفي آن را بيان ميكنند.
خيلي تعجب نكنيد، اين حس تا حدي طبيعي است؛ وقتي اين همه روز در كنار خانواده و همراه با آنها بودهايم و بدون نگراني استراحت كردهايم، برگشت به مكاني پر از كار و استرس ، نبايد خيلي هم خوشايند باشد. با اين حال، گروهي هستند كه اين حس را طور ديگري تجربه ميكنند؛ آنهايي كه افسردگي و كسالت پس از تعطيلات به شكلي سروقتشان ميآيد كه كارهايشان را مختل و سلامت روانشان را تهديد ميكند.
دكتر پروين ناظمي، روانشناس و مدرس دانشگاه در گفتوگو با «جامجم» در اينباره توضيح ميدهد: استراحت كردن يكي از راهكارهايي است كه براي دوري از استرس و ارتقاي سطح سلامت روان توصيه شده و مورد استفاده قرار ميگيرد. تعطيلات نيز فرصتي فوقالعاده براي استراحت كردن و بهبود سلامت روان است؛ به طوري كه بودن در جمع خانواده و ايجاد شرايطي كه طي آن فرد بتواند چند روزي به دور از استرسها و مشكلات روزمره زندگي كند، بسياري از آسيبها و مشكلات جسمي و روحي را به حداقل ميرساند.
به گفته وي همه انسانها براي حفظ سلامت جسم و روحشان به تعطيلات نياز دارند و بايد روزهايي را فارغ از كار و مسائل مربوط به آن بگذرانند.
دكتر ناظمي با اشاره به مشكلاتي كه ممكن است پس از تعطيلات ايجاد شود، ميگويد: انسانها خيلي زود به شرايط عادت ميكنند و چون همه دوست دارند در محيطي آرام و بدون استرس و افكار منفي زندگي كنند، طبيعي است كه پس از پايان تعطيلات مشكلاتي ايجاد شود. به همين دليل گاهي ممكن است هنگام بازگشت به كار با حالاتي مانند بيانگيزگي، بيحوصلگي و حتي افسردگي و اضطراب روبهرو شويم.
به گفته وي با افزايش سن، افراد به تجربه ميآموزند كه عقلانيتر با اين احساسات برخورد كنند و به همين دليل اين مشكلات ميان كودكان و دانشآموزان بيشتر مشاهده ميشود.
دانشآموزان بيشتر دچار استرس ميشوند
دكتر ناظمي درباره ايجاد چنين احساساتي ميان دانشآموزان توضيح ميدهد: پس از اينكه تعطيلات به پايان ميرسد، دانشآموزان بيشتر از بزرگسالان دچار اضطراب و استرس ميشوند. با توجه به اينكه در روزهاي تعطيل معمولا برنامهريزي خاصي وجود ندارد و هر كس مطابق سليقه و ميل خود كارهايش را انجام ميدهد، مشخص است كه با شروع دوباره درس و كار، كاهش ساعت خواب و فشردگي برنامهها، استرس و حتي نارضايتي آنها بيشتر از قبل ميشود.
اين روانشناس به فاصله كم ميان زمان تعطيلات و امتحانهاي مدارس، اشاره ميكند و ميگويد: با توجه به اينكه تعطيلات نوروز با پايان سال تحصيلي، فاصله چنداني ندارد گاهي حتي ميبينيم دانشآموزان تا هنگام امتحانات نيز با مشكلاتي روبهرو هستند؛ اين دانشآموزان اغلب حوصله ندارند و در نتيجه نميتوانند بخوبي برنامهريزي كنند و كارهايشان را درست و منظم انجام دهند.
دكتر ناظمي با اشاره به افت تحصيلي دانشآموزان پس از گذراندن تعطيلات، توضيح ميدهد: به همين دليل گاهي پس از پشتسر گذاشتن تعطيلاتي طولاني مدت، شاهد كاهش عملكرد افراد و افت كاري و تحصيلي آنها هستيم.
به گفته وي انسان خيلي زود به شرايط مختلف زندگي عادت ميكند؛ البته اين خصوصيت هم مثبت است و هم منفي. ولي اين عادتهاي رفتاري، ذهني و رواني باعث ميشود هنگامي كه شخص در موقعيت جديدي قرار ميگيرد، با مشكلات و تضادهاي رواني روبهرو شود. اين موارد دست به دست هم ميدهد و باعث بروز حالت افسردگي و اضطراب ميشود.
چه كار بايد كرد؟
دكتر ناظمي با اشاره به اهميت حفظ سلامت يادآور ميشود: همان طور كه گفته شد، تعطيلات نياز انسان است و همه ما براي حفظ سلامت جسمي و روحي به آن نياز داريم، اما آنچه مشخص است اين است كه تعطيلات روزي به پايان ميرسد و بايد دوباره به محل كار و تحصيل برگرديم؛ به طور حتم شرايط موجود در محل كار مانند روزهاي تعطيلات و استراحت نيست و دشوارتر خواهد بود.
به گفته وي برخورد انسانهاي مختلف در چنين شرايطي به ويژگيهاي شخصيتي آنها و نوع تربيت خانوادگيشان بستگي دارد. علاوه بر اين موارد، نحوه برنامهريزي براي تعطيلات نيز مورد مهمي است كه ميتواند از ايجاد اين حالتها پيشگيري كند.
دكتر ناظمي براي برطرف كردن مشكلاتي كه ممكن است پس از تعطيلات ايجاد شود، توصيه ميكند: براي كاهش صدمات ناشي از شروع مجدد كار و تحصيل، بهتر است در روزهاي تعطيل هم برنامهريزي داشته باشيد؛ البته لازم نيست اين برنامهريزيها خيلي دقيق و فشرده باشد كه شما را خسته كند.
همچنين بايد در تعطيلات، درباره روزهاي كار و تحصيل و اتفاقات مربوط به آن نيز در جمع خانواده يا با دوستان صحبت كنيد. البته شايد بچهها اين صحبتها را خيلي دوست نداشته باشند ولي يادآوري وظايف و صحبت درباره كار و درس ميتواند آنها را براي شروع مجدد آماده كند.
به گفته وي پيشگيري از ايجاد چنين احساساتي نكته اساسي و مهم است ولي در صورتي كه چنين شرايطي ايجاد شود نيز نبايد خيلي نگران بود؛ چون معمولا با بازگشت به محل كار و شروع مجدد فعاليتها، علائم برطرف ميشود، اما در صورتي كه نشانههاي استرس و اضطراب بيش از حد باشد، بهتر است از متخصصان كمك بگيريد و با مشورت آنها اين احساسات را كنترل كنيد.
كوچولوهاي مهدكودك گريز
استرس و اضطراب پس از تعطيلات ميان بچهها شايعتر است، اما فراموش نكنيد كودكاني كه پس از پايان تعطيلات بايد دوباره به مهدكودك برگردند و از مادرشان دور شوند هم دچار استرس و ناراحتي خواهند شد.
دكتر ناظمي با اشاره به اين مشكل ميگويد: در چنين شرايطي كودكان استرس و اضطرابشان را با بهانهگيري، اجتناب از رفتن به مهدكودك و جدا شدن از مادر، زياد صحبت كردن درباره حضور مجدد در مهد، گريه و... نشان ميدهند.
اين روانشناس درباره روشهايي كه ميتواند شرايط را براي كودك بهتر كند، توضيح ميدهد: براي اينكه اين بچهها بتوانند راحتتر و با حداقل مشكلات به مهد برگردند، بهتر است در تعطيلات گاهي از مقابل مهدكودك عبور كرده و به صورت بازي (نه خيلي جدي) كارهاي مربوط به مهدكودك را برايش يادآوري كنيد؛ به عنوان مثال ميتوانيد درباره دوستان و مربيهايش، كارهايي كه در مهدكودك انجام ميدهد، شعرهايي كه ميخواند و... صحبت كنيد.
اين روانشناس تاكيد ميكند: با توجه به اينكه همه افراد، چه بزرگ و چه كوچك ممكن است اين استرس و نگرانيها را تجربه كنند، نبايد از كودكان انتظار داشته باشيد بدون كوچكترين مشكلي شرايط را بپذيرند، اما فراموش نكنيد برخورد والدين و مربيان كودك نقش بسيار مهم و موثري در اين زمينه دارد.
به گفته وي پدر و مادر بايد با شناخت علائم استرس مانند بهانهگيري، گريه كردن، زياد حرف زدن يا حتي تمارض كودك، سعي كنند او را آرام كرده و به ياد داشته باشند با آرامش و برخورد مناسب و محبتآميز بهتر ميتوانند اين شرايط را كنترل كنند.
بنابراين حالا كه فقط يك روز از شروع كار و فعاليتهاي عادي گذشته است، سعي كنيد با ايجاد محيطي آرام به كودكان و دانشآموزان كمك كنيد تا زودتر و راحتتر استرسها و اضطراب ناشي از برگشت به فعاليتهاي روزمره را كاهش دهند. البته اين نكته را به خاطر داشته باشيد كه چنين احساساتي ممكن است بعد از تعطيلات كوتاهمدت نيز ايجاد شود و به همين دليل از حالا بايد به فكر پيشگيري از بروز اين مشكلات باشيد.
