توصيههاي پزشك
برخلاف آنچه تصور ميشود 2 حس بويايي و چشايي به طور كامل مستقل از هم عمل ميكنند. بنابراين، احتمال دارد فردي در اثر ابتلا به يك عارضه يا بيماري يكي از اين دو حس را از دست بدهد. پايانههاي عصبي ظريفي كه در ميان استخوانهاي باريك قسمت بالاي بيني قرار گرفتهاند درباره عطرها و رايحههايي كه در محيط وجود دارد اطلاعاتي را دريافت و به مغز ارسال ميكنند. اين پايانههاي عصبي در واكنش به عطرهاي مختلف، عكسالعمل متفاوتي از خود نشان ميدهند و اين ويژگي منحصر به فرد آنها از جمله موضوعات جالبي است كه متخصصان فيزيولوژي هنوز موفق نشدهاند به اطلاعات كاملي درباره آن دست يابند.
متناسب با اطلاعات دريافتي از طريق پايانههاي عصبي بيني، پيامهاي عصبي به قسمتي از مغز فرستاده ميشود كه در آنجا متناسب با عطرهايي كه پيش از اين استشمام كردهايم، تفسير ميشوند. در انسانها بخش كوچكي از مغز به حس بويايي اختصاص دارد و چنانچه خونرساني به اين قسمت از مغز يا عصبهاي بويايي به هر علتي كاهش پيدا كند، فرد حس بويايي خود را از دست ميدهد. اغلب افراد، كاهش حس بويايي را در هنگام ابتلا به سرماخوردگي تجربه كردهاند.
انسداد مجراي بيني هنگام سرماخوردگي يا زكام ازجمله عوامل مهمي است كه مانع از رسيدن بو به تارهاي عصبي ظريف بيني ميشود. البته در چنين شرايطي بيمار پس از بهبودي، حس بويايي از دست رفته خويش را به دست ميآورد. گاهي آسيب مركز بويايي يا رشتههاي عصبي انتقالدهنده اطلاعات به ناحيه بويايي موجب كاهش توانايي حس بويايي ميشود.
به طور كلي انسداد بيني، عفونت مجاري تنفسي، ضربه به سر و بيني و همچنين بيماريهاي عصبي و افزايش سن از جمله علل اصلي از دست دادن حس بويايي هستند. بيش از نيمي از جمعيت افراد 65 تا 85 سال به اين عارضه مبتلا ميشوند.
البته بايد اين نكته را نيز مدنظر داشت كه ابتلا به برخي از بيماريهايي با منشا عصبي نظير پاركينسون نيز ميتواند در آسيب وارد شده به حس بويايي افراد تاثيرگذار باشد و در چنين مواردي برخلاف مواردي كه فرد در نتيجه ابتلا به عفونتهاي ويروسي مجاري تنفسي يا انسداد بيني، توانايي حس بويايي را از دست داده باشد، حس بويايي برگشتپذير نيست.
البته در صورت تشخيص به موقع فرآيند، درمان سريعتر و با موفقيت بيشتري انجام ميشود و با تجويز داروهاي مناسب ميتوان تا حدودي عصب آسيبديده بويايي را ترميم كرد. در افراد سيگاري احتمال ابتلا به اين بيماري بيشتر است.
از دست دادن حس بويايي، نخستين علائم باليني بيماري پاركينسون را از چند سال قبل پيشبيني ميكند. بايد توجه داشت كه فقدان حس بويايي ميتواند افراد را در معرض خطر قرار دهد و در اغلب موارد براي فرد رنجآور است. چشيدن طعم و مزه غذاها مستلزم استفاده همزمان از دو حس بويايي و چشايي است در غير اين صورت فرد نميتواند از طعم غذايي كه ميخورد، لذت ببرد.
دكتر نوشين محموديان
