0

مروری بر وضعیت موجود اشتغال و بیکاری کشور

 
hamed_yurdum
hamed_yurdum
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : دی 1390 
تعداد پست ها : 35378
محل سکونت : آذربایجان غربی-سولدوز

مروری بر وضعیت موجود اشتغال و بیکاری کشور

مروری بر وضعیت موجود اشتغال و بیکاری کشور  
 
  بررسی نتایج طرح آمارگیری نیروی کار «مرکز آمار ایران»، حکایت از تحولات غیرقابل انتظار در بازار کشور طی سال های ۸۸ ۱۳۸۴ دارد.  
 
     
 
 
 
 
   
 
 
مروری بر وضعیت موجود اشتغال و بیکاری کشور  
 
 
 
 
     
 
   
 

بررسی نتایج طرح آمارگیری نیروی کار «مرکز آمار ایران»، حکایت از تحولات غیرقابل انتظار در بازار کشور طی سال های ۸۸ ۱۳۸۴ دارد.

این تحولات علاوه بر این که نامتعارف و غیرمنتظره بوده است، نشان می دهد که شناخت عوامل و متغیرهای تاثیرگذار بر بازار کار نیاز به پژوهش های ژرف داشته و صرف مشاهده و اعلام تغییر نرخ های کلی بیکاری و اشتغال نمی تواند پایه و اساس درک صحیح مشکل بیکاری و سیاست گذاری در راستای کاهش آن قرار گیرد.

نتایج طرح آمارگیری و نیروی کار که در جدول شماره ۱ ثبت شده، نشان می دهد که «جمعیت فعال» (شامل مجموع افراد شاغل و نیز افراد جویای کار) از ۲۳ میلیون و ۲۹۰ هزار نفر در سال ۱۳۸۴، به ۲۳ میلیون و ۸۴۰ هزار نفر در سال ۱۳۸۸ رسیده است. به این ترتیب در طی این دوره ۴ ساله، تنها ۵۵۰ هزار نفر و به عبارت دیگر سالانه حدود ۱۴۰ هزار نفر وارد بازار کار شده اند. به بیان دیگر جمعیت فعال کشور در طی سال های ۸۸ ۱۳۸۴ از رشد بسیار کند کمتر از ۱ درصد برخوردار بوده که این رقم به دلایل زیر برای افراد آشنا به داده های جمعیتی و بازار کار بسی تعجب آور است:

الف) کشور ما دارای جمعیت جوان بوده و بالاترین تعداد جمعیت در گروه سنی ۳۰ ۲۰ سال قرار دارند.

ب) میانگین نرخ رشد جمعیت فعال طی سال های ۶۵ ۵۵ و ۷۵ ۶۵ حداقل ۲ درصد و در سال های ۸۵ ۱۳۷۵ سالانه ۴ درصد بوده است.

ج) پیش بینی های برنامه چهارم افزایش سالانه جمعیت فعال را بیش از ۷۰۰ هزار نفر برآورد کرده است.

اکنون سوال اینجا است که چرا به جای ۷۰۰ هزار نفر مورد انتظار در سال فقط ۱۴۰ هزار نفر وارد بازار کار کشور شده اند و بقیه این افراد بالقوه فعال کجا هستند؟

 

 

● بررسی تغییرات جمعیت فعال

برخی از کارشناسان یکی از دلایل کاهش نرخ رشد «جمعیت فعال» را گسترش کمی آموزش عالی در سال های اخیر به ویژه گسترش دانشگاه پیام نور می دانند. اگر چه این موضوع تا حدودی در پایین آوردن وارد شوندگان به بازار کار نقش داشته است، لیکن نمی تواند به تنهایی کل تفاوت ۵۶۰ هزار نفری (۵۶۰ =۱۴۰ ۷۰۰) را توضیح دهد.

دلیل مهم دیگری که برای این کاهش وجود دارد و با مطالعات نظری و تجربی در سایر کشورها نیز همخوانی دارد وجود نرخ بالای بیکاری در کشور است. در شرایطی که نرخ بیکاری در سطح بالایی قرار داشته باشد، انتظار می رود که «نرخ فعالیت» (نسبت جمعیت فعال به کل جمعیت کشور) کاهش یابد. این پدیده که به «اثر مایوس کنندگی» معروف است افراد را از جست وجوی کار مایوس می کند، زیرا آنان به هر دری که می زنند نمی توانند شغلی به دست آورند و از جمعیت فعال خارج می شوند. مطالعات طرح آمارگیری نیز این عامل را یکی از عوامل کاهش «نرخ فعالیت» بیان می کند.

علاوه بر این برخی افراد اگر چه بیکار و در جست وجوی کار هستند، لیکن نمی دانند برای کاریابی به کجا مراجعه کنند و به دلیل عدم اطلاع رسانی کامل در بازار کار، نه فقط بیکار که غیرفعال باقی می مانند. مطالعات طرح آمارگیری همچنین این عامل را در کاهش «نرخ فعالیت» دخیل می داند. به این ترتیب برخی افراد یا به دلیل ناآگاهی یا به دلیل یاس از یافتن شغل از جمعیت فعال حذف می شوند. این استدلال همچنین تا حدودی در ارتباط با گسترش کمی آموزش عالی نیز صادق است. تقاضای بیش از حد آموزش عالی تا حدود زیادی ناشی از بیکاری جوانان به ویژه بیکاری بالای فارغ التحصیلان دبیرستانی است که مشغول شدن در نهادهای آموزش عالی جایگزین مناسبی برای فعالیت و اشتغال است.

مجموعه این عوامل موجب شده است که به جای سالانه ۷۰۰ هزار نفر، فقط ۱۴۰ هزار نفر در سال وارد بازار کار کشور شوند و در نتیجه نسبت جمعیت فعال به کل جمعیت کشور، برخلاف تمام پیش بینی های قبلی، به جای افزایش، از روند کاهشی برخوردار شده و از ۴۱ درصد در سال ۱۳۸۴ به ۳۹ درصد در سال ۱۳۸۸ برسد.

نکته مهم دیگری که ذکر آن ضروری به نظر می رسد، آن است که جمعیت فعال در طی سال های ۸۸ ۱۳۸۴ با نوسانات بسیار زیادی همراه بوده است به گونه ای که در دوره ۸۶ ۱۳۸۴ از روند نسبتا فزاینده، ولی کند (با رشد سالانه کمتر از ۱ درصد) برخوردار بوده است و در سال ۱۳۸۷ با ۳ درصد کاهش از ۲۳,۵۷۸,۰۰۰ نفر به ۲۲,۸۹۲,۰۰۰ نفر می رسد و مجددا در سال ۱۳۸۸ مشمول ۴ درصد افزایش می شود. معلوم نیست دلیل این نوسانات زیاد در جمعیت فعال چیست و نهادهای آماری چه پاسخ قانع کننده ای برای آن دارند.

 

 

● بررسی تغییرات جمعیت شاغل

روند تغییرات جمعیت شاغل در دوره ۸۸ ۱۳۸۴ حکایت از افزایش ۳۸۵ هزار نفر در جمعیت شاغل در طی ۴ سال ۸۸ ۱۳۸۴ دارد. به بیان دیگر آمار نمونه گیری مرکز آمار ایران نشان می دهد که در طی سال های ۸۸ ۱۳۸۴ سالانه به طور متوسط تنها ۹۷ هزار نفر به جمعیت شاغل کشور اضافه شده و به عبارت دیگر سالانه ۹۷ هزار شغل جدید به طور خالص در کشور ایجاد شده است. همچنین آخرین آمار موجود در سایت مرکز آمار ایران مربوط به بهار ۱۳۸۹ می باشد که تعداد شاغلان را در بهار ۸۹، معادل ۲۰ میلیون و ۶۷۷ هزار نفر اعلام می کند که در مقایسه با میانگین سال ۱۳۸۸ حدود ۳۰۰ هزار نفر کاهش یافته است.

 

 

● بررسی تغییرات جمعیت بیکار

تعداد بیکاران از ۲ میلیون و ۶۷۵ هزار نفر در سال ۸۴، به ۲ میلیون و ۸۴۰ هزار نفر در سال ۸۸ رسیده است و به این ترتیب نرخ بیکاری از ۵/۱۱ درصد به ۹/۱۱ درصد افزایش یافته است. همچنین آمار بهار ۸۹ حاکی از وجود ۳ میلیون و ۵۲۹ هزار نفر بیکار در کشور حکایت دارد که نرخ بیکاری ۵/۱۴ درصدی را به دنبال داشته است.

همان گونه که قبلا توضیح داده شد جمعیت فعال در طی دوره فوق با کم شماری قابل توجهی روبه رو شده و همین روند کاهنده در «نرخ فعالیت»، خود توضیح می دهد که چرا نرخ بیکاری کم و بیش در سطح بین ۱۱ تا ۱۲ درصد باقی مانده و افزایش نیافته است.

توجه به این نکته ضروری است که اگر جمعیت بالقوه فعال که در جست وجوی کارند کمتر از واقعیت برآورد شود، بر پایه رابطه (جمعیت شاغل جمعیت فعال= جمعیت بیکار)، شکاف بین جمعیت فعال و جمعیت شاغل کمتر شده و نرخ بیکاری کاهش می یابد و در نتیجه سیاستگذاران چنین برداشت خواهند کرد که ضرورت کمتری برای ایجاد اشتغال وجود دارد.

 

 

● جمع بندی

در تحلیل نهایی دو نکته زیر قابل توجه است:

الف) به دلیل وجود کم شماری در جمعیت فعال، انتظار می رود که جمعیت فعال در آینده نزدیک از رشد فزاینده تری برخوردار شده و اقتصاد کشور در سال های آینده با بیکاری بالاتری در مقایسه با امروز رو به رو شود.

ب) اگر چه نرخ بیکاری و تغییرات آن به طور کلی شاخص مهمی در سیاست گذاری به حساب می آید، ولی تاکید صرف بر نرخ بیکاری بدون توجه به سایر متغیرها مانند تغییرات جمعیت فعال و شاغل می تواند بسیار گمراه کننده باشد. در شرایط موجود که داده های آماری «جمعیت فعال» محل تردید است، مناسب ترین شاخص برای ارزیابی وضعیت اشتغال و بیکاری در کشور، می تواند بررسی تغییرات سالانه «جمعیت شاغل» باشد.

 

 

● برخی اصطلاحات کلیدی در تحلیل بازار کار

▪ شاغل: افرادی که شغل ثابت دارند یا حداقل هفت روز قبل از سرشماری، دست کم یک ساعت کار موقتی و دارای دستمزد انجام داده اند.

▪ بیکار: افرادی که شغل (اعم از شغل ثابت یا کار موقت) ندارند و در عین حال به طور فعال دنبال شغل هستند. ضمنا افراد دارای درآمد بدون کار (مانند بازنشستگان و نیز افرادی که تنها راه کسب درآمدشان اجاره دادن املاک و مستغلات است) و نیز زنان خانه دار، نه «شاغل» محسوب می شوند و نه «بیکار».

▪ جمعیت فعال: مجموع افراد «شاغل» و «بیکار» را «جمعیت فعال» یا «جمعیت فعال اقتصادی» می نامند. در فرآیند توسعه اقتصادی، معمولا میزان جمعیت فعال جامعه با رشد مواجه می شود.

▪ نرخ مشارکت اقتصادی: نسبت «جمعیت فعال» بخش بر جمعیت کل افراد بالای ۱۵ سال را «نرخ مشارکت اقتصادی» می نامند. طبیعتا فرآیندهایی مانند افزایش تقاضای اشتغال از سوی زنان، به افزایش نرخ مشارکت اقتصادی می انجامد.

▪ نرخ بیکاری: نسبت جمعیت «بیکار» بخش بر «جمعیت فعال» را نرخ بیکاری می گویند.

 

 

● در حاشیه

براساس داده های آماری مرکز آمار ایران، تعداد کل شاغلین در طول یک دوره ۵ساله (از سال ۱۳۸۴ تا بهار ۱۳۸۹)، فقط در حدود ۵۰ هزار نفر افزایش یافته است!

با وجود آنکه به طور خالص فقط ۵۰ هزار شغل جدید در این دوره ۵ ساله ایجاد شده، اما نرخ بیکاری اعلام شده از سوی مرکز آمار ایران، فقط حدود ۳ درصد افزایش نرخ بیکاری را در این فاصله زمانی نشان می دهد!

از طرف دیگر جمعیت فعال کشور (شامل افراد شاغل و نیز بیکاران جویای کار)، در همین فاصله ۵ساله، فقط در حدود یک میلیون نفر افزایش داشته است، یعنی به طور میانگین سالانه ۲۰۰ هزار نفر!

با توجه به رشد محسوس تمایل زنان به حضور در بازار کار و نیز فشار تقاضای جوانان برای اشتغال، این پرسش مطرح می شود که چرا این افزایش شدید تقاضا برای موقعیت های شغلی، در آمارهای مرکز آمار ایران انعکاس ندارد؟ آیا این داده های آماری کم دقت هستند؟ یا اینکه بخش قابل توجهی از زنان و جوانان در دوره های کارشناسی و کارشناسی ارشد دانشگاه ها جذب شده اند و در نتیجه ورود خود به بازار کار را به تعویق انداخته اند؟ یا بخش قابل توجهی از متقاضیان اشتغال به دلیل ناامیدی از یافتن شغل، به طور موقت از جمع جویندگان کار خارج شده اند؟

هم اکنون آمار رسمی تعداد دانشجویان کشور، تقریبا با جمعیت کل بیکاران برابر است (هر دو در حدود ۳ و نیم میلیون نفر). به عبارت دیگر اگر کل دانشجویان موجود به طور ناگهانی وارد بازار کار شوند، جمعیت بیکاران ۲ برابر خواهد شد!

با این حساب در صورتی که گسترش شدید ظرفیت دانشگاه ها در سال های اخیر، عامل اصلی جذب بخش قابل توجهی از زنان و جوانان و تعویق ورود آنها به بازار کار باشد، آیا در آینده نزدیک با هجوم سنگین این افراد به بازار کار مواجه خواهیم شد؟

   
   
 
 
      روزنامه دنیای اقتصاد ( www.donya e eqtesad.com )


پل ارتباطی :  daniz_0443@yahoo.com

دوشنبه 29 اسفند 1390  1:53 PM
تشکرات از این پست
دسترسی سریع به انجمن ها