بین انتخاب کنندگان و انتخاب شوندگان تفاوتهای اساسی وجود دارد. چرا که دسته اول فقط بر اساس حق شهروندی، با شرکت در انتخابات، در حکومت مشارکت میکند، در حالی که دسته دوم، باید لزوما از میان انبوه مردم دست چین و برگزیده شوند تا بتوانند گرایشها و خواستهای اراده عام را به بهترین وجهی در عالم خارج تحقق بخشند و همین خصلت زبدگی و برگزیدگی، طبعا شرائط سخت تر و مختصات ویژهای را ایجاب میکند.
برای انتخاب شوندگان به نمایندگی مجلس شورای اسلامی شرایط زیادی پیش بینی شده است. زیرا برای کسانی که در جامعه مسئولیت سنگین و مهمی را کسب میکند باید برای آن مسئولیت شرایط زیادی در نظر گرفته شود تا صالحترین افراد انتخاب شوند. البته این شرایط تقریبا در کشورهای دیگر هم کم و بیش وجود دارد لیکن هر کشوری بر اساس وضعیت و مقتضیات خود شرایطی را مقرر داشته است. در این خصوص میتوان اشاره داشت در بعضی کشورها به خاطر اینکه هر فردی کاندیدای پارلمان نشود کسانی که داوطلب عضویت در مجلس می شوند باید جهت ثبت نام مبلغی پول رابه ودیعه بسپارند و امضای تعدادی از رأی دهندگان مبنی بر تایید خود را برای داوطلبی نمایندگی ارائه نماید.
سپردن ودیعه ممکن است معایبی هم داشته باشد ولی ممانعت از ورود افراد سبک و غیر جدی را از محاسن آن می دانند و برخی نیز آن را مانعی برای احزاب سیاسی جدید که خواهان شرکت در جدال سیاسی هستند تلقی می کنند و از این لحاظ به آن خرده می گیرند. ریشه تاریخی این شرط به قانون نمایندگی 1981انگلستان می رسد بنابراین از شروط جدید قرن بیستم محسوب میگردد. افرادی که دارای شرایط مقرر در قانون انتخابات نباشند نمی توانند کاندیدای مجلس عوام شوند.
متأسفانه در ایران بسیاری از افراد بعلت کم خرج بودن ثبتنام و میل به اشتهار ولو به صرف اعلام اسامی در روزنامهها و لیستها ثبتنام میکنند و باعث دردسر و طویل شدن لیست و مشکلات برای دیگران میشوند. بعضی از طرفداران وجود شرایط برای کاندیدای مجلس در ایران و دیگر کشورها چنین معتقد هستند: نظارت استصوابی به معنی انطباق شرایط نامزدی های پارلمان با آنچه در قانون آمده است و رد صلاحیت کسانی که احتمالا فاقد یک یا چند شرط از شرایط قانونی هستند منحصر در ایران اسلامی نیست و این روال قانونی در همه کشورها وجود دارد و تفاوت تنها در نوع و ماهیت این شرایط است، مثلا در انگلیس، همجنس بازی شرط بازدارنده از نمایندگی مجلس نیست و در فرانسه، مخالفت با رژیم اشغالگر قدس مانع از کاندیدا توری است. و در آمریکا دیوان عالی بی آنکه در برابر هیچ مرجعی پاسخگو باشد نه فقط مانع از کاندیداتوری افرادی که به میل شخصی خود آنان را فاقد صلاحیت تشخیص داده است، می شود بلکه در نتیجه انتخابات نیز مستقیما دخالت میکند که انتخاب بوش کوچک با آراء کمتر از آل گور تنها یک نمونه از آنها است. در همه کشورها شرایط انتخاب شوندگان چه سبلی و چه ایجابی با جدیت هنگام صدور مجوز کاندیداتوری برای داوطلبان ورود به پارلمان رعایت میشود.
جهت حساسیت بالای نمایندگی و نقشی که نماینده مجلس در کلیه مسائل سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و امنیتی دارد و می تواند اظهارنظر نماید باید از شرط اساسی و مهمی برخوردار باشد. در واقع کاندیدای مجلس نباید اشتهار به فساد و نادرستی داشته باشد، بلکه باید انسانهای پاک وخدوم باشند تا در صورت انتخاب مصلحت کشور و موکلین خویش را در درجه اول قرار بدهند وبر مصلحت شخصی خویش ترجیح دهند.کاندیدای نمایندگی مجلس شورای اسلامی باید به نظام جمهوری اسلامی و مبانی آن اعتقاد داشته باشد هر چند که این شرط بنوعی سخن از یک ویژگی درونی فرد می گوید که از طریق ظاهر احرازش مشکل است لیکن سوابق و گفتار و افعال کاندیدا در طول زمان بعنوان بهترین معیار تشخیص این شرط می تواند ملاک قرار گیرد.
بدیهی است کسیکه قرار است به نمایندگی از جانب مردم در جایگاهی قرار گیرد که رسالتش پاسدرای از حریم اسلام و نگاهبانی از دستاوردهای انقلاب اسلامی که ثمره سالها مبارزه مردم است باید معتقد به نظام و اصول آن باشد.
هر چند که کاندیدای نمایندگی مجلس باید دارای مدرک فوق لیسانس باشد اما وجود این شرط بیانگر این است که قانونگذار تعهد و علاقهمندی به نظام و بعبارتی آگاه بودن نماینده نسبت به مشکلات را بر تحصیلات و صلاحیتهای علمی و تخصصی برتر دانسته است . مطمئنا دانستن صلاحیت علمی در کنار سایر شرایط اولی و پسندیده است چرا که وقتی برای استخدام یک کارمند ساده داشتن حداقل دیپلم شرط شده برای نماینده ای که وارد جایگاه بسیار مهم قانونگذاری می شود به طریق اولی باید دارای تحصیلات عالی باشد با شرط داشتن فوق لیسانس افراد زیادی به علت تحصیلات کم نمیتوانند کاندیدای مجلسی شورای اسلامی شوند.
مسئولیت سنگین نمایندگی
مسئولیت نمایندگی وظیفه ای بسن سنگین و مهم می باشد. نماینده ای که از طرف مردم انتخاب می شود دارای تعهداتی است که باید به آن پایبند باشد بهمین خاطر این وظایف مهم و سنگین نمایندگی مجلس شورای اسلامی ایجاب می کند که نمایندگان در اولین جلسه سوگند یاد کنند. انجام این سوگند با توجه به اهمیت مجلس شورای اسلامی در سرنوشت کشور و جامعه می باشد انجام مراسم سوگند در نخستین جلسه یعنی همان جلسه افتتاح صورت می گیرد متن سوگند نامه بوسیله رئیس سنی مجلس قرائت می شود و تمام نمایندگان به حالت اجتماع و در حال قیام آن را تکرار می نمایند و پس از انجام مراسم سوگند نامه را امضاء می کنند، نمایندگان اقلیت های مذهبی سوگند مزبور را با ذکر کتاب آسمانی خود یاد خواهند کرد.
بجا آوردن مراسم سوگند توسط نمایندگان مجلس بیانگر این است که حضور نماینده در مجلس با سوگند شروع می شود چنانچه نمایندگان از عمق جان و با درایت ودرک سوگند را بجا آورند بار سنگینی را بر دوش خود احساس می کنند و متوجه خواهند شد که مسئولیتی را که قبول کرده اند انجام آن از عهده هر کسی بر نمی آید مگر اینکه این نماینده بدرستی و بر اساس اصول صحیح اسلام و راه درست وارد مجلس شده باشد و برای انجام وظیفه سنگین نهایت تلاش را نموده باشد و به تعهدات و وظایف سنگین خود عمل کند. نماینده باید از خود بپرسد آیا وفادار به این سوگند هست؟ آیا به وظایف نمایندگی خویش آگاه است؟
نماینده با انجام این سوگند باید به درون خود مراجعه کند اگر واقعا انتخاب او بر اساس موازین درست نبوده و با تقلب و نیرنگ و زرنگیهای معمول و وعده وعیدهای فریبکارانه و برخلاف تمایل و رای نظر انتخاب کنندگان اعتبار نامه را دریافت کرده و به محیط مجلس راه یافته به ندای وجدان به ادامه این وضع نپردازد نماینده باید جان برکف با اخلاص تمام و نیت پاک خدمت به جامعه را صرفا در جهت رضایت الهی دنبال نماید نه در صدد کسب افتخار باشد نه برای دسته بندی و تفوق بیشتر تلاش نماید و نه بخاطر محبوبیت صرف وقت کند تمام هم و غم او باید در حفظ امانتی باشد که به او سپرده شده، و حفظ این امانت جز با عدالت و تقوی و آگاهی میسر نیست مفاهیم بلند سوگند باید در جسم و جان اداء کننده سوگند فرو رود و باقی بماند و خود را در جریان انجام آن مقید بداند.
شرایط دیگر کاندیداها
مردم به منظور اعمال حاکمیت خویش، نمایندگانی را انتخاب میکنند تا به نمایندگی آنها به اعمال حاکمیت بپردازند و از حقوق حقه آنها دفاع کنند بنابراین آشنایی و اشراف به قانون با هدف تحقق خواسته های مردم از جمله مهارت هایی است که هر نمایندهای باید از آن برخوردار باشد در غیر اینصورت نماینده نمی تواند خواسته های مردم را جامه عمل بپوشاند.
همانطور که در بحث سوگند نماینده ذکر شد وظیفه نمایندگی به قدری سنگین است که کمتر کسی را می توان پیدا کرد که بتواند این وظیفه را به درستی ایفا کند هرچند جا دارد که نمایندگان بعد از این دوره از خود بپرسند که تا چه حد توانسته اند به وظیفه خود عمل نمایند؟ در این مسیر سخنور بودن مهارت ویژه ای است که به نمایندگان در راه تحقق این اهداف کمک زیادی می کند .
کاندیدای نمایندگی مجلس باید اشراف کاملی نسبت به قانون اساسی و اختیارت داده شده به نمایندگان داشته باشند تا ضمن دفاع از حقوق موکلان خود بتواند منافع ملی و محلی را محقق کند.
کاندیدای نمایندگی مجلس بعد از اشراف به قانون اساسی باید به رموز سیاست جهانی آگاهی کافی داشته باشد تا بتواند در مورد مسائل این دنیای پیچیده اظهار نظر کند . این آگاهی موجب می شود تا نماینده اظهارت سنجیده و به موقعی داشته باشد نه اینکه تحت تاثیر جوقراربگیرد. کاندیدای نمایندگی مجلس باید بدون جو زدگی مصلحت مردم را دنبال کند چنین کاندیدای نباید وابسته و وام دار افراد وگروه ها باشد یا به دلیل مشکلات اقتصادی ناچار به سکوت شود. فقدان چنین مشکلاتی موجب خواهد شد تا نماینده بدون ترس و واهمه مسئولان را مورد سوال و استیضاح قرار دهد.
نماینده مجلس باید نسبت به مهارت نظارت خود اهتمام کافی داشته باشد و حاضر به معامله در این مورد نشود. پیگیری نمایندگان در مورد اجرای قانون، بسترهای موجود را برای قانون شکنی و فساد گسترده بانکی از بین می برد . کما اینکه مجلس می توانست با مدیریت بهتر در مورد مشکلات اخیر اقتصادی از دولت توضیح بخواهد که چرا دلارناگهان از 1000 تومان به 2000 تومان رسید یا اینکه سکه قیمتی بالای یک میلیون تومان پیدا کرد. اگر نمایندگان نظارت را جدیتر میگرفتند هیچگاه اختلاس سه هزار میلیارد تومانی رخ نمیداد. نمایندگان نباید از عدم عزل خود در طول نمایندگی سو استفاده کنند زیرا عدم توجه به خواسته های مردم زمینه ای را فراهم خواهد ساخت تا نماینده در دور بعد نتواند اعتمادمردم را جلب کند و رای بیاورد . ودر نهایت نماینده مجلس نباید وظیفه خود را در قیام وقعود ببیند،اگر دیگران بلند شدند او هم بلند شود اگر دیگران نشستند اوهم بنشیند .در یک کلام نماینده باید مدرس گونه باشد.
------------------------
خیرالله پروین، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران
------------------------
انتهای پیام/
