مسجد و مدرسه مروى

مسجد و مدرسه مروى

مسجد و مدرسه مروى

 

كتابخانه‌ مدرسة مروى

تاریخ تأسیس كتابخانة مدرسه واقع در ضلع شمال غربى، با تاریخ بنای مدرسه یكی است. بانی مدرسه از روز اول به فكر كتابخانه و تهیة كتابهای لازم برای علما و طلبا بود، و تعداد زیادی از كتابهای این كتابخانه توسط او خریداری و تهیه شد.

براسا وقفنامه، كسی نمی‌تواند كتابی از كتابهای موقوفه را بدون اجازة متولی و ناظر یا بی‌اطلاع مدرس یا جمعی از ثقات طلبه بیورن ببرد، خواه از طلاب این مدرسه یا مدرسة دیگر باشد. در صورت داشتن اجازه، بیش از یك شبانه روز نمی‌توان كتاب را در خارج نگاه داشت، مگر متولی كه بنابر مصلحت شرعیه مجاز است. در وقفنامه تصریح شده است كه اگر كتابی تلف یا معیوب شود، متولی بایستی ـ در صورت امكان ـ قیمت آن را از شخصی كه كتاب را معیوب كرده است بگیرد، و در اصلاح عیب یا خرید همان كتاب صرف كند. همچنین طبق وقفنامه، متولی بایستی هر سال بخشی از درآمد مدرسه را صرف خرید كتابهای روایی و فقهی نماید، و بر طالبان مدرسه وقف نماید. واقف استفادة طلاب متدین تهران را از كتابخانة مدرسه مروى، مجاز دانسته است.

بجز حاجی محمد حسین خان مروی ـ كه تعداد زیادی از نسخه‌های خطی قدیمی مدرسه یادگار او می‌باشد و سیاه‌های از ان در وقفنامه آمده است ـ ، افراد دیگری هم كتاب وقف كتابخانة مدرسه كرده‌اند. سید حسین قمی یكی از این واقفان است كه در سال 1320 هـ . ق ، دهها كتاب به كتابخانة مدرسة مروی وقف كرده است. وی ابتدا در قم تحصیل كرد، و پس از فوت پدر به تهران آمد، و در مدرسة مروی حجره گرفت. او در سال 1332 هـ . ق در تهران درگذشت و در قم مدفون گشت. 52

رضا دامغانی یكی دیگر از وقف كننده‌های كتاب است كه در سال 1285 هـ . ق برخی از كتابها را وقف كتابخانه كرده است. شیخ عبدالحسین نامی هم در سال 1287 هـ . ق، تعدادی كتاب وقف بر مدرسه كرده است كه البته نباید او را با متولی و بانی مدرسه و مسجد، شیخ عبدالحسین اشتباه گرفت. 53

این كتابخانه كلاً دارای 1050 نسخه كتابخانه خطی و 8000 نسخة چاپ است كه بیشتر آنها در زمینه‌های مختلف علوم اسلامی است. فهرست مجموعة‌نسخ خطی كتابخنه توسط آیت الله رضا استادی از استادان محترم حوزة علمیه قم و مدیر حوزة علمیة قم تهیه ، و در سال 1371 به وسیلة مدرسة مروی چاپ شد. ظاهراً ، سالیانه یك بار كتابهای كتابخانه را با فهرست كتابها مطابقه می‌كردند. 54

 

مسجد و مدرسة مروی و رویدادهای تاریخ

1ـ وقایع سال 1323 : پس از آنكه در روز 15 شوال 1323، دولت عین الدوله 2 تن از بازاریان سرشناس را به خاطر گرانی قند چوب زد، تجار و كسبه فردای آن روز بازارها را بستند و در مسجد شاه تجمع كردند. در این تجمع كه علما نیز حضور داشتند، سیدجمال واعظ به وعظ پرداخت. در حین وعظ میرزا ابوالقاسم امام جمعه و اطرافیانش با توطئه‌ای از پیش طراحی شده، سید جمال را از منبر پایین كشیدند و شروع به كتك زدن جمعیت داخل مسجد كردند. علمای حاضر در مسجد همچون بهبهانى، طباطبائى، صدرالعلما و شیخ مرتضی آشتیانى، به مدرسة مروی رفتند و تا ساعت 3 بامداد در آنجا پناه گرفتند. 55

2ـ واگذاری تولیت مدرسه به میرزا ابوالقاسم امام جمعه: همان‌طور كه در پیش گذشت، در جریان مهاجرت صغرای علما، دولت وقت برخی از مساجد و مدارس را از افراد مشروطه‌خواه و طرفدار مشروطه گرفت و به دولتیان سپرد. از جملة این مدارس و مساجد، مدرسة مروی بود. این حركت دولتیان در انظار مردم خیلی ناپسند واقع شد، به نحوی كه در نماز جماعت میرزا ابوالقاسم امام جمعه در مسجد شاه كه شبها قریب 500 نفر می‌ایستادند، پس از این جریان، ناگهان به قریب 20 نفر رسید كه آنان هم از اجزاء و ابتاع خود امام جمعه بودند، مردم نیز با ارسال نامه‌ها و اعلامیه‌هایی به علمای اعلام، این اقدام دولت را محكوم كردند. 56

3ـ مدرسة مروی و درخواست مهاجران از دولت عین الدوله: از میان هشت مورد درخواست مهاجران از دولت عین الدوله، یكی هم از بازگرداندن مدرسة مروی به متولی آن مرحوم شیخ مرتضی آشتیانبی بود كه در بند سوم درخواستها گنجانده شده بود. 57

4ـ وقایع سال 1325 هـ . ق: در سال 1325 هـ .ق و دورة كابینة ناصرالملك، با دسایس سعدالدوله عده‌ای مستبدان به طرفداری از محمدعلی شاه و مخالفت با مشروطیت در میدان توپخانه جمع شدند، و برخی از رهبران آنان همچون سید محمد یزدی و سیداكبر شاه از مشروطه انتقاد می‌كردند. سرانجام پس از چند روز گفتگو از طرف دربار، به متحصنان میدان اطلاع دادند كه چادرها را بركنند و پراكنده شوند. 58 بعد از آنكه جمعیت میدان متفرق شدند حاجی شیخ فضل الله و حاجی سید علی یزدی در حوالی ارك خانه گرفتند. سپس در روز پنجشنبه 4 دی آنان به همراه شماری از طلاب، غلامهای كشیك خانه و حدود 300 تا 500 نفر به مدرسة مروی رفتند و متحصن شدند. آنها شعار می‌دادند كه :

«ما دین نبی خواهیم مشروطه نمی‌خواهیم » . 59 در ایامی كه آنان در مدرسه متحصن بودند همه روزه سید علی آقا یزدی و سید محمد یزدی به منبر می‌رفتند و در سخنرانیهای خود مشروطه‌طلبها را كافر وبابی می‌خواندند و مشروطیت را مخالف دین و برخلاف شرع اسلام اعلام داشتند و خود را حامی اسلام و مظلوم قلمداد می‌كردند. آنها برای جمع‌آوری كمك و اعانه، اعلامیه‌ای در مدرسه نصب كردند كه : «هر كس در راه خدا به این مشت مردم كه محض حمایت شرع در اینجا گرسنه نشسته‌اند، می‌تواند از صد دینار تا یك تومان اعانه بدهد كه عندالله ضایع نخواهد شد». این در حالی بود كه ظاهراً خود متحصنان ار دربار پول دریافت می‌كردند. چون شنیده شد كه متحصنان در مدرسه درصدد هستند با همان جمعیت به سفارت روس روند تا در آنجا بست نشینند، برخی از وزیران به دیدن حاج شیخ فضل الله نوری رفتند و از آنان خواستند كه از این كار خودداری كنند. وزیران از بابت اینكه در انظار مردم مظلومیت متحصنان مدرسه را معین كنند، 200 سرباز در اطراف مدرسه گذاردند تا كی با آنان مراوده نكند. سرانجام در شب چهارشنبه 10 دى، سران متحصنان تقاضای وزیران دولت را پذیرفتند و همان شب مردم را پراكندند و خود نیز به خانه‌هاشان رفتند. 60

5ـ قتل مرحوم سید عبدالله بهبهانی : پس از آنكه مرم از قتل آیت الله سید عبدالله بهبهانی ـ كه در شب شنبه 9 رجب 1328 هـ .ق اتفاق افتاده بود ـ آگاه شدند، فداری آن روز برای اعتراض در مدرسة مروی و خانة آن مرحوم اجتماع كردند. 61

6ـ واقعة 15 سرطان 1302 هـ . ش: در جریان انتخابات مجلس عراق، عده‌ای از علمای اعلام كه با انجام انتخابات مخالف بودند، به سفارش دولت انگلیس و توسط دولت وقت عراق تبعید شدند. عدة علمای تبعیدی متجاوز از 35 نفر بود كه در بین ایشان علمایی همچون حاج سید ابوالحسن اصفهانى، حاج میرزا حسین نائینی و حاج شیخ عبدالكریم یزدی به چشم می‌خوردند. پس از انتشار خبر تبعید علما در تهران، از طرف علمای مركز نیز اقدامهایی به عمل آمد، و صبح و عصر جلساتی به عنوان اعتراض در مساجد تشكیل شد. از آن جمله، در روز 15 سرطان 1302 هـ . ش عموم علما در مسجد مروی جمع شدند، و خطابه‌های مهمی علیه اقدامهای حكومت عراق و انگلیس گفته شد. 62

 

مراسم محرم در مدرسه و مسجد مروى

بنا به نظر واقف مدرسه، مراسم روضه‌خوانی در ماه محرم از قدیم الایام با شكوه خاصی برگزار می‌شد. حتی كسان دیگری كه املاك و رقباتی بر این مدرسه و مسجد وقف كرده‌اند بخشی از درآمد موقوفات خود را بدین امر اختصاص داده بودند. اعتمادالسلطنه در خاطراتش اشاره می‌كند كه طبق نظر واقف مدرسه و مسجد، طلاب مدرسه ایام عاشورا نباید مهمان شوند و به خارج از مدرسه بروند. همچنین طبق نظر واقف، باید هر شب در مدرسه مجلس روضه‌خانی باشد و شام داده شود. او در خاطراتش به حضور خود در یكی از شبهای محرم در مدرسه اشاره دارد و می‌نویسد: «… نماز جماعت خوانده شد، بعد از نماز روضه‌خوانی بسیار خوبی شد، خیلی منظم، خدمتكارهای مجلس تمام معمم بودند، تمام پیشخدمتها آخوند بودند، شام خیلی مفصل خوبی بود …» . 63 در حال حاضر نیز در ایام محرم و در دهة اول، نزدیك به 2 هزار نفر در مدرسه شام داده می‌شوند. 64

از ائمة جماعات قدیم این مسجد اطلاع دقیقی در دست نیست. ظاهراً ، در قدیم خود متولیان، امام جماعت مسجد نیز بودند. یكی از امامان جماعتی كه فقط برای یك بار در این مسجد پیشنماز شد، مرحوم حاج شیخ جعفر مجتهد شوشتری است. او یكی از علمای طراز اول زمان خود بود، كه در 20 رمضان سال 1302 هـ . ق از عتبات برای زیارت مشهد به ایران آمد. حاج ملا علی كنی پس از آنكه از حضور او در تهران آگاه شد، مقدم او را گرامی داشت و از او تجلیل بسیار كرد. یك روز نیز تمام طلاب مقدسان و حتی خود حاج ملا علی كنى، در نماز بر او اقتدا كردند. 65

 

استادان مدرسة مروى

از محسنات این مدرسه از بدو تأسیس، حضور استادان مبرز و برجسته در آن است، كه در این بخش به معرفی ایشان می‌پردازیم.

از مدرسان بنام و معروف این مدرسه، ملا عبدالله مدرس زنوزى، پدر آقا علی مدرس زنوزى، حكیم معروف بوده است. او در زنوز متولد شد و در بدایت سن از زنوز به خوی رفت و در آنجا به تحصیل علوم عربی و ادبی پرداخت. از آنجا كه در خوی صرف و نحو عربی را خوب تدریس می‌كرد، در ان شهر به ملا عبدالله نحوی معروف شد. او بعدها جهت تكمیل تحصیلات خویش به عراق رفت و در كربلا در حوزة درس سیدعلی طباطبائى اصفهانی صاحب كتاب ریاض المسائل فی بیان احكام الشرع بالدلایل، ب تحصیل اصول فقه مشغول شد. سپس، وی به قم آمد و چندی در نزد میرزا ابوالقاسم قمی صاحب كتاب قوانین الاصول ادامة تحصیل داد. سپس، ملا 1292 هـ . ق درگذشت. جنازة او به حضرت عبدالعظیم برده، و در پشت بقعة متبركة حمزهًْ بن موسی به خاك سپرده شد. از آثار او می‌توان به رساله در صحیح و اعم، رساله در اجزاء، رساله در مقدمة واجب و امر بشیء، و رساله در مسائل تخصیص مجمل و مبین و مطلق و مقید اشاره كرد. 73 از دیگر مدرسان كه در مدرسه مشغول به تدریس بود، حاج مولا هادی مدرس طهرانی است. اعتمادالسلطنه دربارة وی می‌نویسد: «اكثر عبدالله به اصفهان رفت، و در نزد ملاعلی نوری به تحصیل علوم حكمیه و در نزد سید محمد مجاهد و سید محمد باقر شفتی به تحصیل علم اصول و فقه پرداخت. وی در سال 1237 هـ . ق بنا به معرفی ملاعلی نوری برای تدریس طلاب مدرسة مروی به تهران آمد، و مدت 20 سال در این مدرسه تدریس كرد. او در سال 1257 هـ . ق در تهران درگذشت. 69

میرزا عبدالرحیم مجتهد نهاوندى، از دیگر مدرسان مدرسة مروی بود. وی در تهرانسكونت داشت و در فقه و اصول از بزرگان این رشته به حساب می‌آمد، و در تقوا و عدالت احدی را مجال و تأمل با وی نبود. 70  بعد از فوت او برحسب انتخاب حاج ملاعلی كنى، مرحوم آقا سیدعبدالكریم به جای او بر مسند تدریس نشست. 71

از دیگر مدرسان این مدرسه، می‌توان به ملا محمد تقی اردكانی اشاره كرد. او فرزند ابی‌طالب یزدی اردكانی و خواهرزادة آخوند ملااسماعیل عقدایی پسر عبدالملك (د. 1230) بود. ملا محمد تقی اردكانی ـ در مزان صدراعظمی حاج میرزا آقاسی ـ از علمای طرفدار حاج سید محمد باقر حجت الاسلام بود. از این رو، دولت او را به تهران آورد و چندی در زندان بود، كه در یكی از تألیفاتش بدان اشاره دراد. پس از آزادی از زندان، از سال 1257 هـ . ق در مدرسة مروی مشغول به تحصیل شد. او در سال 1267 هـ . ق ، در تهران فوت كرد. 72

مدرس دیگر این مدرسه، حاج میرزا ابوالقاسم كلانتری است. او در 3 ربیع الثانی 1236 هـ . ق، درتهران متولد شد، و در 10 سالگی مقدمات را فرا گرفت. بعد از چندى، به اصفهان رفت، و مدت 3 سال در آنجا به تحصیل پرداخت. او سپس به تهران بازگشت، ولی مجدداً بعد از 2 سال به عتبات رفت، و پس از 2 سال اقامت در عراق به ایران بازگشت. وی ابتدا در مدرسة خان مروی در محضر درس ملا عبدالله زنوزی به تحصیل معقول مشغول شد، و در نزد علمای دیگر فقه و اصول را فراگرفت. در سن بیست سالگی مجدداً به عتبات رفت و از محضر استادان آنجا از جمله آقا سید ابراهیم قزوینى، شیخ مرتضی و شیخ رفع الله استفاده كرد تا به درجة اجتهاد رسید. او در سال 1277 هـ . ق از نجف اشرف به تهران بازگشت، و مرجع عام و خاص شد. پس از واگذاری تولیت مدرسه به حاج ملا علی كنى، او نیز به تدریس در مدرسة مروی دعوت شد و به مدت 7 سال در آن مدرسه به تدریس علم فقه و اصول مشغول بود. او در اواخر عمر نابینا شد، و سرانجام در 3 ربیع الثانی افاضل دارالخلافه شاگرد او بودند؛ غالباً فصول را در علم اصول عنوان قرار می‌داد و ریاض را در فقه … . در مزان وی تحصیل علوم شرعی به بهترین وجه بود، و بعد از فوت او دیگر آن رونق قبل را نداشت». از آنجایی كه او در اواسط عمر خود به تدریس در مدرسة مروی پرداخت به «مدرس» مشهور شد. او در سال 1295 هـ . ق وفات كرد. 74 ملامهدی حجار از دیگر استادن این مدرسه است. از آثار او ظاهراً تعلیقه‌ها و حاشیه‌هایی بر جلد 10 بحارالانوار است. 75

از استادان دیگر مدرسه، حاج میرزا حسن آشتیانی بود كه علاوه بر منصب تولیت مسجد و مدرسه، درس نیز می‌داد. وی یكی از علمای برجستة تهران بود كه احاطة فوق‌العاده‌ای به علم اصول فقه داشت. مرحوم محمد قزوینی در توصیف استادش می‌نویسد: «در قرون اخیر بعد از مرحوم شیخ مرتضی انصارى، هیچ یك از علمای شیعه در این فن به پای او نمی‌رسیدند». او در این مدرسه درس فرائد الاصول را برعهده داشت. به همین منظور، حاشیه بسیار مبسوط و مفصلی نیز بر فرائد الاصول شیخ مرتضی نوشته بود. 76 از دیگر استادانی كه در اوایل قرن 14 هـ . ق در این مدرسه تدریس داشتند. می‌توان به زنده یادان آیات و حجج اسلام : شیخ علی نوری مدرس علوم معقول، آقا شیخ محمد شاه عبدالعظیمی مدرس ادبیات، نحو و صرف، شیخ حسین خراسانی مدرس مطول، شیخ محمد باقر معزالدوله مدرس مطول، شیخ محمد تقی نهاوندی پسر حاج شیخ عباس نهاوندی مدرس درس معالم، اقا میرزا محمود قمی مدرس مدرسة بزرگ؛ آقا میرزا كوچك ساوجی مدرس درس قوانین و سید محمد تقی تنكابنی مدرس درس قوانین كه هر دو از مدرسان مدرسه كوچك خان مروی بودند، سید عبدالكریم لاهیجی مدرس رسمی مدرسة مروی و مدرس دروس قوانین، فصول و مكاسب. 77

برخی از استادان دیگر این مدره كه در چند دهة قبل در این مدرسه تدریس می‌كردند. عبارتند از : شیخ محمد باقر گلپایگانی متبحر در ریاضیات، محمد علی ادیب تهرانى، شیخ غلامحسین خیری دامغانى، سید هادی ورامینى، حاج سید عباس آیت الله زاده، 78 میرزا احمد آشتیانی ، سید صدرالدین رضوی قمی مدرس معالم الاصول و برخی درسهای دیگر، مرحوم سیدصدر الدین شوشتری جزائری مدرس كفایهًْ الاصول، حاج شیخ اسماعیل جاپلقى، حاج میرزا ابوالحسن شعرانى، عماد رشتی نوة میرزا حبیب الله رشتى، شیخ علی خان شفتی معروف به رشتی كه رقبات زیادی بر مدرسه وقف كرده است، حاج شیخ عبدالرزاق قائینى، زیارتى، سیدنورالدین طالقانى، حاج میرزا باقر آشتیانى، آقا جمال نورى، شیخ محمد رضا نورى، حاج شیخ رضا طهرانی مؤلف دورة فقه، حاج میرزا علی حصه‌ای اصفهانی واعظ، شیخ باقر قمى، شیخ رضا محقق قمی مدرس قوانین، سیدرضی شیرازى، سیدابوالقاسم كاشانى، سید محمد بهبهانى، شیخ حسین كنی (د. حدود 1373 هـ . ش) مدرس شرح لمعه، مرحوم طباطبائى نوة مرحوم فشاركى، آقا سید ابوالحسن قزوینی رفیعی (گاهی تدریس داشتند)، آیت الله حسن زادة آملى، آیت الله جوادی آملى، شهید مرتضی مطهری و دكتر ابوالقاسم گرجى.

شهید مطهری قریب به 7 سال در این مدرسه تدریس داشت. كتاب شرح عربی منظومه یادگار تدریس این 7 سال می‌باشد. استاد مطهری همچنین اسفار، شرح اشارات و دانشنامة علائی را نیز مورد بحث قرار می‌داد. این درس توسط یكی از شاگردان فاضل استاد به عربی تحریر شد و پس از اتمام درس این مجموعه مورد تصحیح و تحشیة استاد قرار گرفت، و بعدها منتشر شد. 79

 

 

نظام آموزشی مدرسه در حال حاضر

در این مدرسه و 5 مدرسة تابعة آن كه عبارتند از: مدرسة سپهسالار قدیم (شهید بهشتی)، مدرسة مسجد، مدرسة قنبر علیخان (ولی عصر(عج))، مدرسة رضائیه و مدرسة حاج ابوالحسن معمارباشى، علوم دینی در 2 سطح تدریس می‌شود. سطح اول، كه حدود 4 سال به طول می‌انجامد، و شامل درسهای مقدماتی مانند ادبیات عرب و منطق است. و سطح دوم، كه از سال پنجم شروع می‌شود، و شامل دروس عالی مانند شرح لمعه، رسائل، مكاسب، كافیه، اسفار، منظومه و بالاخره درس خاجر فقه و اصول است. لازم به ذكر است كه دروس مقدماتی در مدارس تحت پوشش مدرسة مروى، و دروس عالی در خود مدرسه برگزار می‌شود.

این مدرسه زیر نظر نظام هماهنگ پذیرشی مركز مدیریت حوزة علمیة قم، اقدام به پذیرش طلبه می‌كند، و نمایندة این مركز در تهران و حومه است.

مدتی است كه در امر آموزش و كتابهای درسی مدرسه، تحولاتی انجام گرفته است؛ به این ترتیب كه مدرسه اقدام به انتشار سلسله كتابهایی براساس تلفیق مطالب كتب قدیم با روشهای جدید آموزشی كرده است. این كتابها حاوی متنی روان، مثالهایی متناسب بحث، تمرین، جدول است و در پایان هر درس منتخبی از كتابهای قدیم به عنوان بخش تحقیقی قرار دارد. این تحول در آموزش سطوح مقدماتی انجام شده است، و مسئولان مدرسه در تلاشند كه این تحول را در سطوح عالی نیز اعمال كنند.

در مدرسة مروی ـ همان‌طور كه گفته شد ـ تنها دروس عالی تدریس می‌شود كه این دروس و استادان آنها عبارتند از:

درس خارج : آیت الله مهدوی كنی (فقه). آیت الله آقا مجتبی تهرانی (فقه و اصول) و آیت الله اراكی (فقه و اصول)

درس كفایه: آیت الله موسوی تبریزى، جعفری اراكی و شریعتمدارى

درس مكاسب: آیت الله جعفری اراكى، عمید زنجانى، اصطهباناتی و موسوی تبریزى

درس رسائل: حجج اسلام : فلاح و تقوایى

شرح لمعه: حجج اسلام: پاكتچى، حبیب اللهی و رجائی

درس اسفار: آیت الله محمدی گیلانی و خسروشاهی كه ایشان منظومه و نهایه نیز تدریس می‌كنند.

اخلاق: آیت الله مهدوی كنى

تفسیر برای سطوح عالى: آیت الله خزعلى

علاوه بر این دروس، مدرسه اقدام به تدریس برخی از درسهای حوزوی غیررسمی نموده است از قبیل : تفسیر، علم حدیث (درایه و روایه)، علوم قرآن، تاریخ اسلام و ادبیات فارسى.

برای فوق برنامة طلاب نیز درسهایی مانند زبان انگلیسی و آموزش كامپیوتر در نظر گرفته شده است.

قابل ذكر است كه مدرسه مروی به عنوان شعبة مركز تحقیقات كامپیوتری حوزة علمیه قم و نیز شعبة مركز خدمات درمانی این حوزه در تهران است. 80

طبق نظر واقف، انتخاب استاد برای مدرسه بعد از واقف، به اختیار متولی و ناظر مدرسه موكول است. 81

در مدرسة مروی از قدیم الایام فقها در كنار فلاسفه مشغول تدریس بودند، و همچنین ریاضی و نجوم نیز تدریس می‌شد. 82

 

وظایف طلاب مدرسه در قبال واقف، محصلان برجستة مدرسه و حقوق و مقرری طلاب

واقف مدرسه برای محصلان و طلابی كه در مدرسه تحصیل می‌كنند، شروط شرعی گذاشته است كه رعایت آن بر طلاب واجب است:

1.محصلان علوم شرعیه در تحصیل علم بایستی ساعی باشند، كسانی كه تحصیل نمی‌كنند، در تدریس و تألیف كوتاهی ننمایند.

2.هر یك از طلاب موظفند بدون عذر شرعى. هر روزه حداقل یك حزب كلام الله مجید تلاوت كنند.

3.طلاب مدرسه می‌بایست در دادن كتاب به یكدیگر مضایقه نكنند و كتاب را بیش از اندازه نگاه ندارند.

آنان باید در حفظ كتابها، فرشها و ظرفهای مدرسه كوشا باشند. 83

این مدرسه محصلان و طلاب برجسته‌ای را در آغوش خود پرورش داده است كه از آن جمله می‌توان به حاج میرزا ابوالقاسم كلانترى، سید محمد حسین طهرانى، سید محمد بهبهانى، مرحوم محمد قزوینى مصحح تاریخ جهانگشای جوینى، میرزا مهدى آشتیانی صاحب كتابهای حاشیه بر شرح منظومة سبزواری در 2 جلد به عربى، شیخ آقا بزرگ تهرانى، حسن زادة آملى، جوادی آملى، محی الدین انوارى، رضا استادى، احمد مولایى، رضی شیرازى، آقا مهدى حائری تهرانى، محمد باقر حجتى، مهدی محقق، ابوالقاسم گرجى. و سیدجعفر سجادی اشاره كرد. 84 ظاهراً، برای ورود طلاب به مدرسه، از آنان امتحان به عمل می‌آمد. طلاب موظف بودند تا دروس فراگرفته شده را با یكدیگر مباحثه كنند. از محسنات آموزشی این مدرسه بویژه در قدیم، آن بود كه طلاب در دروس و سطوح مختلف از استادان مبرز استفاده می‌كردند، حال آنكه در زمانهای قدیم(حدود سالهای 1330 تا 1342)، در قم طلاب سطوح بالاتر به محصلان سطوح پایین درس می‌دادند. 85

حجره‌های مدرسه در زمان حاج ملاعلی كنی در ماه، حدوداً 6 تا 7 تومان مخارج داشت. 86 در سالهای بین 1330 تا 1342 طلاب مدرسه ماهیانه 50 تومان دریافت می‌كردند. 87 در حال حاضر طلاب رسمى، مجرد 7 هزار تومان و متأهل 14 هزار تومان دریافت می‌كنند. علاوه بر آن از شهریة مقام معظم رهبری به متأهلان 4 هزار تومان و به مجردها 2 هزار تومان و از شهریة آیت الله سیستانی به مجردها 800 تومان و به متأهلان 1600 تومان پرداخت می‌شود. 88

 

وضعیت فعلی مدرسه و مسجد و ادارة موقوفات

پس از منصوب شدن آیت الله مهدوی كنى به توليت مدرسه مروي، اقدامهایی برای اصلاح و بهبود حجره‌ها، تعمیر كف حیات و تجهیز كتابخانه انجام شد.

ادارة موقوفات مدرسه در زمان مرحوم میرزا احمد آشتیانى، در اختیار فردی به نام خادم باشی بوده است كه پس از فوت وى، سرپرستی اداره به عهده فرزندانش، اكبر و اصغر خادمباشیان (جریدیان)، بود. پس از آنان سید مهدی گلپایگانی بدین شغل منصوب شد. از سال 65 تاكنون نیز سرپرستی آن به عهدة آقای محمد جواد كیانی است. تا قبل از سال 65، پرونده‌های موقوفات مدرسه در اوقاف نگهداری می شد، ولی با مدیریت سرپرست جدید و از دی 1365، پرونده‌ها به مدرسه منتقل، و برای هر موقوفه پرونده‌ای مفتوح شد، كه به طور مستقیم با مستأجران قرار داد بسته می‌شود. این امر موجب شد تا چندین موقوفة فراموش شده یا فروخته شده، مجدداً احیا یا مراحل بازپس‌گیری شان آغاز شود. از آن جمله به عبادتگاه بهایی‌ها در كوچة خادم، باغ سرچشمه شمیران می‌توان اشاره كرد كه در سال 1318 شخصی بنام پریرخ دولتشاهی در طی مراحل قانونی آن زمان، زمین را به عنوان مصلوب المنفعه از ادارة فرهنگ و معارف وقت خریداری و از موقوفه خارج كرده بود؛ و همچنین زمینهای وقفی شیخ علی رشتی در چوبر شفت از قرای رشت. از اقدامهای دیگر ادارة سرپرستی اوقاف، گرفتن سند برای تمامی املاك است.

 

پانوشتها:

1.استادى، رضا، فهرست نسخه‌های خطی مدرسة مروى، نشر كتابخانة مروى، چ1، 1371، ص9

2.بامداد، مهدى، شرح حال رجال ایران، انتشارات زوار، چ4، 1371، ج3، صص 395 ـ 396

3.دیوان بیگی شیرازى، سید احمد، حدیقهًْ الشعراء (ادب و فرهنگ در عصر قاجاریه)، تصحیح عبدالحسین نوایى، چ1، 1366 ج3، ص2091

4.طهرانى، شیخ آقا بزرگ، الذریعهًْ الی تصانیف الشیعهًْ، دارالاضواء، چ2، بی‌تا، بیروت، ج9، قسم الرابع، ص1297؛ حدیقهًْ الشعراء، ج3، صص 2091 ـ 2092

5.تحقیقات میدانى

6.اعتماد السلطنه، محمد حسن خان، تاریخ منتظم ناصرى، تصحیح محمد اسماعیل رضوانى، انتشارات دنیای كتاب، چ1، تهران، 1367، ج3، ص1542؛ فرهاد میرزا، تاریخ زنبیل، انتشارات كلالة خاور، چ2، ص358

7.مصطفوى، سید محمد تقى، آثار تاریخی تهران، به كوشش میرهاشم محدث، انتشارات انجمن آثار ملى، چ1، 1361، ص382

8.فهرست نسخه‌های خطی كتابخانة مروى، ص3

9.بلاغى، حجت، تارخ مركز تهران و مضافات، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا، ص81

10.تحقیقات میدانى

11.تاریخ مركز تهران و مضافات، ص83

12.آثار تاریخی تهران، ص86

13.استادى، رضا، «وقف نامة مدرسة مروی تهران»، مجلة وقف میراث جاویدان، سال چهارم، 1375 شمارة 1، صص56 ـ 57

14.همان، صص 59 ـ 60

15.همان، صص 69 ـ 70

16.همان، صص 60 ـ 61

17.همان، ص62

18.همان، ص61

19.همان، صص 69 ـ 70

20.همان، ص61

21.تحقیقات میدانى؛ فقط رؤیت وقفنامه‌های مورد اشاره برای نگارنده میسر شد.

22.با تشكر از آقای فرزاد زیباپور نگارنده را از وجود این سند آگاه كرد. و با سپاس از خانم زهرا شفیعی جاوید، فرزند حاج مرتضی دشتی شفیعی (شفتی رشتی) و نوة مرحوم شیخ علی شفتی رشتى، كه عكسی از این سند را در اختیار نگارنده قرار داد. این وقفنامه در مجلة وقف میراث جاویدان، بهار 76، چاپ خواهد شد.

23.آمار دارالخلافه، به كوشش سیروس سعدوندیان و منصورة اتحادیه، نشر تاریخ ایران، چ1، 1368، ص112

24.همان، ص 71

25. همان، ص 310

26. همان، ص 391

27. همان، ص 416

28. همان، ص 418

29. همان، ص 575

30.همان، ص 419

31.تاریخ مركزی تهران و مضافات، صص 81 ـ 82

32. همان، ص 83

33.«وقفنامة مدرسة مروی»، ص60

34. همان، ص 61

35.برای اطلاع بیشتر در باب این واقعه در شرح حال حاج میزا مسیح طهرانى، ر. ك: سعید میر محمد صادق و محمد رجبى، «مسجد جامع یا مسجد جمعه»، مجلة مسجد، سال چهارم، بهمن و اسفند 74، شمارة 24، صص 70 ـ 79

36.المآثر و الآثار، ص206

37.شرح حال رجال ایران، ج2، ص350

38.اعتماد السطنه، به كوشش ایرج افشار، چ2، تهران، 1345، صص 145 ـ 146 و 595

39.المآثر و الآثار، ص 142

40.قزوینى، محمد، يادادشتهاي قزوینى، به كوشش ایرج افشار، انتشارات دانشگاه تهران، چ1، 1354، ج8، صص 166 ـ 167 ؛ فهرست نسخه‌های خطی كتابخانة مدرسة مروى. صص 35 ـ 36

41.همان، صص 36 ـ 37

42.كرمانى، ناظم الاسلام، تارخ بیداری ایرانیان، انتشارات آگاه، چ2، 1357، بخش اول، ص 1345؛ كسروى، احمد، تاریخ مشروطة ایران، انتشارات امیركبیر، چ15، تهران، بخش اول، ص 64؛ ملك زاده، مهدى، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، انتشارات علمى، چ3، تهران، 1371، ج2، ص275

43.فهرست نسخه‌های خطی كتابخانة مروى، ص37؛ يادداشتهاي قزوینى، ج8، ص 244

44.برای اطلاعات بیشتر از شرح احوالات وى، ر.ك: استادى، رضا، چهل مقاله (حاج میرزا احمد آشتیانی) كتابخانة عمومی آیت الله العظمی مرعشی نجفى، چ1، قم، 1371، صص 597 ـ 614

45.فهرست نسخه‌های خطی كتابخانة مروى، صص 46 ـ 49

46.مصاحبه با دكتر محمد باقر حجتى

47.صحیفة نور، انتشارات سازمان مدارك فرهنگی انقلاب اسلامى، چ1 ، تهران، 1368، ج19، ص65

48.«وقفنامة مدرسة مروی»، ص65

49.همان، ص61

50.المآثر و الآثار، ص239

51.«وقفنامة مدرسة مروی»، صص 60 ـ 61

52 و 53. فهرست نسخه‌های خطی كتابخانة مدرسة مروى، صص 4 ـ 5

54.تحقیقات میدانى

55.شریف كاشانى، محمد مهدى، واقعات اتفاقیه در روزگار، تصحیح منصورة اتحادیه (نظام مافی)، سیروس سعدوندیان، انتشارات نشر تاریخ ایران، چ1، ج1، ص37؛ تاریخ مشروزة ایران، ص63؛ تاریخ بیداری ایرانیان، بخش اول، ص334

56.واقعات اتفاقیه در روزگار، صص 37 ـ 38، برای اطلاع از محتوای نامه‌های مورد اشاره ر.ك: همان، صص 46، 50 و 94

57.تاریخ بیداری ایرانیان، بخش اول، ص 358؛ تاریخ مشروطة ایران، ج1، ص67

58.نوایى، عبدالحسین، دولتهای ایران از آغاز مشروطیت تا اولتیماتوم، انتشارات بابك، چ1، ص156ژ

59.واقعات اتفاقیه در روزگار، ج1، ص156

60.تاریخ مشروطة ایران، صص 527 ـ 528؛ تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، ج3، ص589؛ واقعات اتفاقیه در روزگار ص156؛ كتاب نارنجی (گزارشهای سیاسی وزارت امور خارجه روسیه دربارة انقلاب مشروطیت) به كوشش احمد بشیرى، نشر نور. چ2، تهران، 1367، ج1، ص84

61.رضازادة ملك. رحیم، حیدرخان عمواوغلى، انتشارات دنیا، بی‌جا، بی‌تا، ص201

62.مكى، حسین، تاریخ بیست سالة ایران، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، چ4، تهران، 1359، ج2، صص 345 ـ 347

63.روزنامة خاطرات اعتمادالسلطنه، صص 145 ـ 146

64.تحقیقات میدانى

65.شرح حال رجال ایران، ج1، ص240

66.تحقیقات میدانى

67.یغمایى، اقبال، شهید راه آزادی (سید جمال واعظ اصفهانی)، انتشارات توس، چ1، 1357، ص251

68.تحقیقات میدانى