حـضرت على(ع) فرمود: سواعلموا ان يسير الرياء شرك و مجالسه اهل الهوى منساه للايمان; بدانيد كه رياى كم, شرك به خدا و هم نشينى بـا هـواپـرسـتـان, فراموش خانه ايمان است. تعبير بسيار رسا و كـامـل همين است كه على(ع) فرمود: فراموش خانه است; يعنى انسان آن قدر تحت تاثير دوستان و معاشران بد هست كه تا وقتى كه با آن هـا هست, مثل اين است كه او را در فراموش خانه برده اند, افكار و عـقـايـد پاك خود را موقتا از ياد مى برد, مثل اين است كه در آن وقت هم چو افكار و عقايدى نداشته است.)6

شعرى است منسوب به عدى بن زيد كه مى گويد:

عن المرء لاتسئل و سل عن قرينه

فكل قرين بالمقارن يقتدى

اذا كنت فى قوم فصاحب خيارهم

ولاتصحب الاردى فتردى مع الردى7;

درباره خود فرد سوال نكن و از هم نشين او بپرس, چرا كه هركس در خـلـق و خـوى خـود از هـم نـشين پيروى كند. وقتى ميان گروهى از انـسـان هـا بـودى بـا خوبان آن ها همراه باش و با آدم هاى پست مباش كه همانند آنان پست شوى.)

امام على(ع) در نامه اى به حارث همدانى مى نويسد: (از رفاقت با كـسـانـى كه افكارشان خطا و اعمالشان ناپسند است پرهيز كن, چرا كـه آدمـى بـه رويه و روش دوستش خو
مى گيرد و به افكار و اعمال وى معتاد مى شود.)8

سعدى در گلستان مى گويد:

پسر نوح با بدان بنشست

خاندان نبوتش گم شد

سگ اصحاب كهف روزى چند

پى نيكان گرفت و مردم شد

و نيز مى گويد:

گلى خوش بوى در حمام روزى

رسيد از دست محبوبى به دستم

بدو گفتم كه مشكى يا عبيرى

كه از بوى دل آويز تو مستم

بگفتا من گلى ناچيز بودم

وليكن مدتى با گل نشستم

كمال هم نشين در من اثر كرد

وگرنه من همان خاكم كه هستم

بـى جـهـت نيست كه گفته اند: آب اگر از كنار باغ ها و شكوفه ها عبور كند خوش بو و اگر از كنار لجن زار بگذرد بدبو است.

قـرآن كـريم در زمينه نقش مثبت و منفى دوست در سرنوشت انسان از قـول انـسـان هـاى ستم كار در روز قيامت به هنگام روبرو شدن با آثـار و نـتايج اعمالشان مى فرمايد: (ويوم يعض الظالم على يديه يـقـول يـا لـيتنى اتخذت مع الرسول سبيلا يا ويلتى لم اتخذ فلانا خـلـيـلا9; و روزى[ خـواهد آمد] كه ستم كار, دستان خود را گزد و گـويـد: اى كاش راه رسول را در پيش گرفته بودم! واى بر من, كاش فلانى را دوست نمى گرفتم.)

بـديـن جـهت است كه امام رضا(ع) از پدر بزرگوارش نقل مى كند كه لـقـمـان حـكـيم به فرزندش فرمود: (يا بنى اتخذ الف صديق والالف قـلـيـل ولا تتخذ عدوا واحدا والواحد كثير10; اى پسر! هزار دوست بـگير در حالى كه هزار دوست كم است و يك دشمن مگير كه يك دشمن, بسيار است.)

تـاثـير دوست در زندگى و سرنوشت انسان و اهميت آن چيزى نيست كه بـتـوان آن را انـكـار كـرد. مجموع توصيه ها و هشدارهاى اولياى گـرامـى اسلام در زمينه انتخاب دوست و پرهيز از معاشرت با افراد نـاشـايست, با توجه به همين موضوع ارائه شده است كه در بخش هاى بعد به برخى از آن ها اشاره خواهيم كرد.

پی نوشت:

6 ـ شهيد مطهرى, حكمت ها و اندرزها, ص281ـ280.

7ـ روش زندگى, ص160.

8 ـ نهج البلاغه شهيدى, نامه 69.

9ـ فرقان (25) آيه 28.

10ـ وسائل الشيعه, ج5, ص407.