در بـيـن مـلائكـه الله ، چهار ملك وجود دارند كه در پيشگاه قرب خاصى دارند و در لسان حكما و فلاسفه الهى از آنها تعبير به رووس ملائكه مى شود، آنها عبارت اند از: جـبـرئيـل ، مـيـكـائيـل ، اسـرافـيـل و عـزرائيـل.

در روايـات و اخـبـار بـا ايـن چـهار ملك مقرب معروف ، به صراحت اشاره شده است . از جمله روايـتـى از رسـول گـرامـى اسـلام (صلى الله عليه وآله ) وارد است كه فرمودان الله تـبـارك و تـعـالى اخـتـار مـن كـل شـى ء اربـعـه ، و اخـتـار مـن المـلائكـه جـبـرئيـل و مـيـكـائيـل اسـرافـيـل و مـلك المـوت (187) خـداونـد مـتـعـال از هـر چـيـزى چـهـار تـا را اخـتـيـار و انـتـخـاب فـرمـوده و از فـرشـتـگـان نـيـز جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل و ملك الموت (عزرائيل ) را اختيار كرده است .

جـبـرئيـل فـرشـتـه عـلم و مـتـوجـه سـازنـده مـجـردات ، كـه بـه فـهـم و تـعـقـل ادراك مـى كـنـنـد. مـيـكـائيـل فـرشـتـه ارزاق اسـت . اسـرافـيـل فـرشته زنده گردانيدن است و عزرائيل فرشته ميراندن و ترقى دهنده مواد از صور پايين تر به كامل تر است . ساير فرشتگان تحت رياست اين چهار فرشته اند.

در ايـن جـا اشـاره بـه مـطلبى شايسته و بايسته مى نمايد كه : آيا بين اين چهار ملك نام بـرده ، جـامـعى و رئيسى وجود دارد كه به اينها الهام كند و اينان هر كدام در تحت اوامر او باشند؟

هـر چـنـد بـه طـور يـقين نمى توان گفت كه بين چهار ملك معروف ، جامع و رئيسى هست ، اما شـايـد تـا ايـن مـقـدار بـتـوان گـفـت كـه اگـر رئيـس بـيـن ايـشـان بـاشـد، جـبـرئيـل اسـت و حـديـثـى وارد اسـت كـه امـيـر المـومـنـيـن (عـليـه السـلام ) از رسـول خـدا (صـلى الله عـليـه وآله ) سـوال كـرد: انـت افـضـل ام جـبـرئيـل (188) ؟ شـمـا بـرتـريـد يـا جبرئيل . آن گاه حضرت تفصيلا سر برترى خويش و اولياى الهى را بيان مى دارد. حـضـرت امـام خـمـيـنـى (ره ) در تـوضـيـح ايـن حـديـث شـريـف مـى فـرمـايـد: ايـن كـه سـوال شـد كـه : آيـا آن حـضـرت بـرتـر اسـت يـا جـبـرئيـل ؟ ايـن سـوال نـه تـنـهـا دربـاره جـبـرئيـل اسـت ، بـلكـه مـورد سـوال ، هـمـه سـاكـنـان عـالم جـبـروت هـسـتـنـد و امـام ايـن كـه جـبـرئيـل را بـه خـصـوص ذكـر كرده ، با به واسطه عظمت مقامى است كه او را در ميان فرشتگان ديگر است و يا به خاطر آن است كه در چنين مورد ذهن ها متوجه او مى شوند نه به ديگر فرشتگان (189) .

صـدر المـتـالهـيـن بـعـد از ايـن كـه بـه بـزرگـان و رووس مـلائكـه اشـاره مـى كـنـد، جـبـرئيـل را بـه لحـاظ اين كه خداوند در قرآن كريم به صفات كمالى او اشاره فـرمـوده اسـت و بـر سـايـر بـزرگـان فـرشـتـگـان بـه شـش دليل ترجيح مى دهد:

1- جبرئيل صاحب وحى است : نزل به الروح الامين على قلبك (190) .

2- نام او را پيش از فرشتگان ديگر در قرآن بيان نموده است :من كان عدوا لله و ملائكه و رسـله و جـبـرئيـل و مـيـكـال (191) زيـرا جـبـرئيـل صـاحـب عـلم و وحـى و مـيـكائيل صاحب روز و غذاست . و علمى كه آن غذاى روحانى است ، برتر و بالاتر از غذاى جسمانى است ، پس بايد جبرئيل برتر از ميكائيل باشد.

3- خـداونـد نـام او را پـس از خـود قـرار داده اسـت :فـان الله هـو مـولاه و جبرئيل و صالح المومنين (192)

4- او را روح القـدس نـامـيـده اسـت و دربـاره عـيـسـى (عـليه السلام ) فرمود: اذ ايدتك بروح القدس (193) .

5- خـداوند دوستانش را يارى مى دهد و دشمنانش را سر كوب مى گرداند با هزار فرشته صف بسته (194)

6- خـداونـد او را بـه صـفـات شـش گانه در قرآن ستوده است كه عبارتند از: رسالت او، ارجـمـنـدى او، نيرومندى او، منزلت و مقام او، فرماندهى او بر فرشتگان و امين وحى بودن او: مطاع ثم امين (195) .

www.takfal.com