طبيب بزرگ ابوعلي سينا در كتاب القانون خود نوشته انار از ميوههايي است كه تمامي قسمتهاي آن خواص دارويي دارد؛ گل انار خونريزي را بند آورده، لثهها را تقويت ميكند و از پوست درخت انار براي درمان زخمها و آب انار براي كمخوني، سرفه و بيماريهاي التهابي كبد استفاده ميشده است.
85 درصد انار آب و 10 درصد آن را قندهاي ساده تشكيل ميدهد همچنين 5/1 درصد پكتين دارد كه حاوي چند نوع فيتواستروژن و براي دستگاه گوارش مفيد است. انار منبع خوبي از ويتامينهاي B1، B2، B9 و ويتامينهاي C و K ميباشد.
انار منبع غني از آنتياكسيدانهاي قوي است كه نتايج تحقيقات اپيدميولوژيك نشان ميدهد مصرف ميوه انار و انگور قرمز و سبزيجات كه حاوي پليفنوليك هستند به ميزان قابلتوجهي از ميزان مرگ و مير ناشي از بيماريهاي قلبي ـ عروقي، سكتههاي مغزي و سرطانهاي مختلف ميكاهند. مواد آنتياكسيدان از طريق تخريب راديكالهاي آزاد حاصل از متابوليسم در بدن تاثيرات مفيد خود را اعمال ميكنند. در سالهاي اخير مطالعات فراواني در زمينه تاثير بالقوه آنتياكسيدانهاي پليفنوليك در مجامع علمي مختلف انجام شده كه نتايج اين مطالعات مزاياي فراوان مصرف ميوههايي كه داراي رنگدانه قرمز هستند را نشان ميدهد. انار، انگور قرمز و توتفرنگي ازجمله اين ميوهها به شمار ميروند. انار در اين ميان به دليل دارابودن مقادير بالايي از اين تركيبات پليفنوليك بيشتر مورد توجه قرار گرفته است.
فولات يا ويتامين B9 در برگ سبزيجاتي مانند اسفناج يا حبوبات مانند عدس و لوبيا و آب پرتقال وجود دارد. اخيرا انار و آب انار هم به عنوان منبعي غني از فولات شناخته شده است. فولات نام شيميايي اين ويتامين و به شكلهاي شيميايي مختلف وجود دارد. اسيدفوليك شكل Synthetic و پايدارترين شكل فولات است كه به صورت مكمل يا افزودهشده در غذاهاي غنيشده وجود دارد. نقش اين ماده در بدن مهم است. فولات به تكامل طبيعي لولههاي عصبي جنين در ماههاي اول دوران حاملگي كمك ميكند و همچنين به رشد سريع سلولهاي عصبي در دوران كودكي و دوران حاملگي كمك ميكند. همچنين اين ويتامين براي تشكيل تمام سلولهاي بدن ضروري است چون به صورت كوآنزيم در توليد DNA كه ملكول حاوي خصوصيات توارثي است نقش دارد و به جلوگيري از جهش و تغييرات DNA كمك كرده و از بروز سرطان جلوگيري ميكند.
فولات براي تشكيل هموگلوبين و توليد گلبول قرمز خون لازم و ضروري است. كمبود فولات باعث كمخوني و كمبود گلبولهاي قرمز ميشود. فولات براي از بينرفتن غلظت هموسيستين خون مورد نياز است. هموسيستين يك نوع اسيدآمينه است كه در خون وجود دارد و افزايش آن باعث تنگ يا گشادشدن دريچه قلب، سكته قلبي و بيماريهاي قلبي ميشود. كمبود فولات باعث بروز برخي ناراحتيهاي روحي ـ رواني مانند زودرنجي، فراموشي و برخي ناراحتيهاي گوارشي و بياشتهايي ميشود.
همراه با ويتامين B12 و ويتامين C به هضم غذا كمك كرده و قدرت مغز را در سالمندان تقويت ميكند.
طي تحقيقاتي افزايش فولات در رژيم غذايي سالمندان از آلزايمر و پاركينسون جلوگيري ميكند.
تركيبات پليفنوليك انار 30 ـ 15 برابر در از بينبردن و خنثيكردن راديكالهاي آزاد موفقتر عمل ميكند به همين سبب انار در مقايسه با انگور و چاي سبز تا 3 برابر بيشتر موثر است همچنين برخي ميوهها مانند انار حاوي فرم طبيعي آسپيرين و ساليسيلات هستند. به اين ترتيب خطر تشكيل لخته خون، سكته و تصلب شرايين را كاهش ميدهند و براي كاهش حملات قلبي مفيدند.
انار در پيشگيري بيماريهاي قلبي ـ عروقي موثر است. نتايج تحقيقات نشان داده است كه مصرف روزانه انار در افرادي كه به درجاتي از تنگي و گرفتگي شريان كاروتيد يا عروق كرونر دچار بودهاند طي چند سال 30 درصد كاهش در ضخامت چربي عروقي داشتهاند. انار به علت خاصيت ضدالتهابي در كاهش فشار خون نيز مفيد است. در مطالعهاي مصرف انار به كاهش 20 درصد فشارخون منجر شده است. انار به علت وجود مقدار زيادي آنتياكسيدانهاي مختلف روي پيشرفت سرطان و پيشگيري از سرطان نيز موثر است. محققان در يك مطالعه كه در نشريه معتبر سرطان چاپ شده به تعدادي از افراد مبتلا به سرطان پروستات روزانه يك ليوان آب انار دادند. با اندازهگيري P.S.A آنتيژن اختصاصي پروستات نتايج دلگرمكنندهاي به دست آمد. اين افراد از درمان ديگري استفاده نميكردند. دكتر پن توك، اورولوژيست و رئيس تيم تحقيقاتي اظهار اميدواري كرد شايد در آينده وجود آنتياكسيدانها در بدن در مقابل راديكالهاي آزاد از بروز سلولهايي از جمله با اتصال به DNA از ايجاد تاثيرات سرطانيشدن جلوگيري كند.
در بيماران ديابتي احتمال بروز بيماريهاي قلبي و تصلب شرايين بسيار بالا است. نتايج تحقيقات در بيماران ديابتي نشان داد مصرف انار با وجود 10 درصد مواد قندي كه دارد نهتنها باعث افزايش قند خون نميشود بلكه در بهبود وضعيت قلبي ـ عروقي و پيشگيري از صدمات ناشي از قند خون بالا و اكسيداسيون چربي خون عروق نيز مفيد است. افراد ديابتي ميتوانند روزانه يك ليوان آب انار را جزو برنامه غذايي خود داشته باشند.
ايران يكي از كشورهاي توليدكننده انار مرغوب ميباشد. در ايران انار، آب انار و عصاره آن موجود است و در بيماريهاي التهابي و پيشگيري از بيماريهاي قلبي ـ عروقي و بيماريهاي بدخيم مصرف آن براي تمام افراد مفيد خواهد بود.
دكتر اكبر كوشانفر
متخصص كودكان و استاد دانشگاه شهيد بهشتي
