حسين باقري کارشناس ارشد زراعت
بابونه در درمان و تسكين دردها مؤثر بوده و آرام بخش عضلات است. شهرت بابونه به عنوان مسكن و آرام بخش نيز مبناي علمي دارد و تحقيقات جديدي كه در اين مورد انجام شده است نشان ميدهد كه بابونه سيستم اعصاب مركزي را تحت تاثير قرار داده و اثرآرام بخشي دارد. خاصيت ضد اسپاسم بابونه شهرت كهن اين گياه در آرام كردن گرفتگيهاي عادت ماهيانه دردناك و كاهش احتمال زايمان نارس ميباشد و جالب اين است كه در عين حال بابونه براي تحريك و افزايش عادات ماهيانه به كار ميرود. عامل مؤثري در تحريك گلبولهاي سفيد بوده و باعث تقويت سيستم دفاعي بدن در برابر بيماريها ميباشد. در چين و ژاپن، گلهاي خشك آن را با چاي دم كرده و به عنوان بادشكن مصرف ميكنند. در آلمان گل بابونه به عنوان يك چاي دارويي استاندارد( به صورت دم كرده) براي مصرف خوراكي و شوينده غرغره، كرم يا پماد، بخور و افزودني در حمام و سونا پذيرفته شده است.
يكي از فرآرودههاي استاندارد گل بابونه با نام تجاري كاميلوزان توليد ميشود و كاربرد فراواني دارد. فلاونوئيدهاي گل بابونه، اثر مرطوب و لطيف كنندگي دارند و از اين مواد در صنايع آرايشي و بهداشتي استفاده فراواني ميشود. توليد حولههاي مرطوب بهداشتي براي مداواي تورم اطراف چشم، كرم محافظ پوست بدن، انواع عصارههاي گياهي شامپو براي تقويت موي سر به كار ميرود.
عوارض جانبي:
مصرف در اندازههاي بالا استفراغ آور است و معمولا به تنهايي مصرف ميشود و با گياهان قابضي چون برگ گردو و گنه گنه نبايد مصرف شود. در ناراحتي قلبي مصرف آن توصيه نميشود. استفاده بيش از حد گياه براي زنان باردار مضراست چون محرك انقباض رحم ميباشد. مصرف زياد اين گياه باعث سردرد شديد ميشود. كساني كه به بيماريهاي فشار خون، قند، فلج عضلات مبتلا هستند نبايد از اين گياه به مقدار زياد استفاده كنند. در تهيه دم كرده از بابونه بايد از ظروفي استفاده شود كه چيني يا شيشهاي هستند چون مواد موثره گياه با بقيه مواد قابل تركيب هستند.
گياه بابونه
همزمان با پيدايش انسانها، استفاده از گياهان دارويي، نيز آغاز شد. مقايسه مواد شيميايي ساخته دست بشر با مواد شيميايي موجود در گياهان، قطرهاي در مقابل اقيانوس ميباشد وشايد جواب اين سوال كه چرا كبد انسان توانايي تبديل مولكولهاي جديد به مواد قابل دفع را دارد اين است كه كبد انسان از هزاران سال پيش به خاطر استفاده از گياهان مختلف به عنوان دارو يا غذا با طيف وسيعي از تركيبات شيميايي موجود در آنها آشنا شده است. پس از مواجه شدن با مشكلاتي نظير آلودگي آب و هوا و خاك كه توسط كارخانجات مواد شيميايي ايجاد شده بود و عوارض جانبي داروهاي شيميايي كه بعضا بعد از چند نسل ظاهر ميشوند به فكر استفاده از مواد طبيعي و فناوريهاي غير مخرب افتادند. به طوريكه در كشورهاي صنعتي مصرف گياهان دارويي از مرز 7درصد گذشت. به طور كلي گياه دارويي به گياهي اطلاق ميشود كه در يك يا چند اندام خود حاوي مواد مؤثره بوده و كاشت، داشت و برداشت آنها صرفا به منظور استفاده از اين مواد انجام ميگيرد.
بابونه گياهي از تيره كاسني (مركبان) است. ارتفاع گياه بين 30 تا 70 سانتي متر متغير بوده و ساقه آن داراي انشعاب، افراشته و مستقيم هستند. برگها به صورت منقسم و داراي بريدگيهاي عميق هستند. گل آذين از نوع كاپيتول است. گلهاي كناري به رنگ سفيد و گلچههاي مياني نهنج لولهاي به رنگ زرد ديده ميشود. ريشه آن نيز به صورت مخروطي شكل و كم و بيش سطحي است.
ماده مؤثره اين گياه اسانس بوده كه عمدتا در قسمتهاي تحتاني لولهاي ساخته شده و كاپيتول، گلهاي خشك شده، غنچه و سرشاخههاي داراي گل، اندامهايي هستند كه مقدار زيادي ماده مؤثره دارند. مهمترين تركيبات موجود در گلهاي بابونه شامل اسانس ( شامل كامازولن، بيسابولول، پسابولول اكسيد A و B، فارنسن)، فلاونوئيدها شامل
( اپي ژنين، آپي ژترين، آپي ژنين گليكوزيد) و ساير مواد هستند.
محل مناسب رويش بابونه
اطراف مزارع، كنار جادهها، مكانهاي باير، دامنهكوهها، و زمينهاي سنگلاخي و آهكي است كه به صورت خودرو ميتوان مشاهده كرد.
در تابستان بعد از جمع آوري بهتر است اين اندامها در سايه خشك شوند تا رنگ و بوي خود را براي مدتها حفظ كنند. بهترين ماده مؤثره گياه در برداشتهاي ظهر هنگام به دست ميآيد چون در اين موقع از روز آب گياه كاهش يافته و درصد روغنها در حداكثر خواهد بود.
موارد مصرف بابونه
بابونه يكي از پر ارزشترين گياهان دارويي بوده و مصرف آن در جهان از سابقه طولاني برخوردار است. در گذشته صرفا از گلهاي بابونه به صورت سنتي استفاده ميشد ولي در حال حاضر از اسانس اين گياه در صنايع داروسازي، آرايشي، بهداشتي و غذايي به طور وسيعي استفاده ميشود. در كشور ما نيز مصارف داروهاي تهيه شده از بابونه در حال افزايش بوده و داروهاي متعددي در داروخانههاي كشور به فروش ميرسند كه از مواد مؤثره در تهيه آنها استفاده شده است.
خواص دارويي و درماني
معرق، مقوي معده، بادشكن، هضمكننده غذا، صفرا بر، قاعده آور و التيام دهنده است. اثر ضدعفونيكننده ضعيف اما قاطع دارد، مسكن درد و ضد تشنج است. از بابونه در موارد سوءهاضمه، آبريزش بيني، آسم، درمان قولنج، ميگرن، انسداد كبدي و ورم پلكها و خستگي چشم استفاده ميشود. در استعمال خارجي ضماد، لوسيون و حمام فرآوردههاي اين گياه اثر قاطع در رفع بيماريها دارد. به طوريكه از آن براي محفوظ نگه داشتن زخمها از آلودگي و بهبود زخمهاي عميق، زخم انگشتان، رفع التهاب، مخاط دهان، حلق و لثهها ميتوان استفاده كرد. حمام فرآوردههاي گياه اثر معالج در زخمهاي واريسي، اگزماهاي كهنه و خارش اشخاص مسن دارد. روغن گياه ضد تشنج، آرام بخش و ضد التهاب ميباشد و مرهم گلهاي آن در درمان زخم، خارش و گزيدگي به كار ميرود.
