آخرين بررسيهاي انجام شده نشان ميدهد كه از هر 10 نفر در جهان بين يك تا سه نفر دچار نارسايي كليه هستند كه برخي ريسك فاكتورها مانند ابتلا به فشارخون بالا، ديابت، استعمال دخانيات و استرس در ابتلا به بيماريهاي كليوي موثر هستند.
متاسفانه هيچگونه آماري از بيماران كليوي در كشور وجود ندارد و سالانه 15 تا 17 درصد به شمار اين بيماران افزوده ميشود.
آمار رسمي كشور نشان ميدهد سالانه نزديك به 2300 مورد پيوند كليه انجام ميشود كه از اين تعداد فقط 595 مـــورد، از طريق بيماران مرگ مغزي انجام ميشود.
اكنون در بازار آزاد، كليههاي گروه خوني كمياب، تا 20 ميليون تومان هم خريد و فروش ميشود كه بيشتر به جيب دلالان واريز ميشود و فرد اهدا كننده، فقط بخش اندكي از آن(بين 5 تا 7 ميليون تومان) را دريافت ميكند. فرا رسيدن 23 آبان، آغاز هفته حمايت از بيماران كليوي ما را بر آن داشت تا گفت و گويي داشته باشيم با مسئولان و دستاندركاران كه در پي از نظر خوانندگان ميگذرد:
وضعيت بيماران كليوي
دكتر محمدعقيقي رئيس اداره پيوند و بيماريهاي خاص وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در مورد وضعيت بيماران كليوي به گزارشكر روزنامه اطلاعات ميگويد: در حال حاضر ما بالغ بر 36 هزار بيمار پيوند كليوي داريم كه منظور ما از اين بيماران، بيماراني هستند كه تحت درمان دياليز خوني، صفاقي و پيوند كليه هستند و آنان بيماران مبتلا به نارسايي پيشرفته كليوي هستند.
درحال حاضر نزديك به 19 هزار تن بيمار دياليز خوني، 1300 تن بيمار دياليز صفاقي و بقيه بيماراني هستند كه در صف انتظار پيوند هستند و با كليه پيوندي به زندگيشان ادامه ميدهند.
او در پاسخ به اين پرسش كه آيا آمار بيماران كليوي طي چندسال اخير افزايش يافته يا خير؟ ميافزايد: بله، طبيعي است كه اين آمار افزايش پيدا بكند. معمولاً بيماريهاي كليوي به دليل شيوع بيماريهاي زمينهاي مانند ديابت و فشار خون افزايش يافته است كه باعث نارسايي كليهها و بدنبال آن از كار افتادن كليهها ميشود. در حال حاضر نتيجه بررسيهاي انجام شده نشان ميدهد كه در درجه اول ديابت و بعد از آن فشار خون بالا مهمترين عامل بيماريهاي كليوي هستند و اين در حالي است كه آمار اين دو بيماري در جهان رو به تزايد است كه از علل شيوع اين دو بيماري ميتوان به زندگي شهري و ماشيني، تحرك كم و تغذيه نامناسب اشاره كرد.
افزايش اين دو بيماري در جهان نارسايي كليوي را بدنبال داشته است.
كمبود تختها و دستگاههاي دياليز
دكتر عقيقي در مورد مشكلات بيماران كليوي يادآوري ميكند: با توجه به اينكه بيماران كليوي ما در گروههاي درماني مختلف قرار مي گيرند، مشكلات آنان هم متفاوت است.
مهمترين چالشي كه در حال حاضر وزارت بهداشت و درمان، دانشگاههاي علوم پزشكي و بيمارستانها با آن روبرو هستند، مساله كمبود تختهاي دياليز است. البته كمبود به اين معني نيست كه بيماران دياليزي دياليز نشوند، بلكه به معني عدم تناسب بين شمار بيماران دياليزي و تعداد تختهاي دياليز موجود در كشور است و به همين خاطر دانشگاهها و بيمارستانها مجبور ميشوند شيفتهاي اضافهتري براي دياليز بيماران بگذارندو به جاي اينكه دو شيفت كار كنند، سه شيفت كاركنند، اين در حالي است كه در بعضي از شهرهاي ما چهار شيفته هم دياليز ميكنند.
كمبود تختهاي دياليز، يكي از مهمترين مشكلات ما است كه وزارت بهداشت بصورت مستقيم در اين زمينه دخالت ميكند و مداخلهاش در زمينه تأمين ماشينآلات دياليز و احداث بخشهاي جديد و افزايش تعداد تختهاي دياليز است كه متاسفانه بدليل افزايش شمار بيماران، تأمين و توسعه، متناسب با آن صورت نميگيرد.
او يادآوري ميكند: خوشبختانه با نظر مساعد مقام محترم وزارت بهداشت قرار شد كه در دو سال آينده تعداد قابل توجهي ماشين دياليز خريداري شود كه اميدواريم با تأمين اعتبارات، بتوانيم اين كار را انجام دهيم.
اگر به طور سرانگشتي حساب كنيم، ما سالانه به 500 دستگاه دياليز نياز داريم كه متأسفانه در قانون بودجه، اعتبار متناسب با اين 500 دستگاه در نظر گرفته نميشود، عليرغم اينكه طرحها و مشكلات خود را با سازمان مديريت و برنامهريزي در ميان ميگذاريم، ولي محدوديت منابع در مورد تمامي مسائل وجود دارد؛ از اين رو ما به سختي ميتوانيم منابع لازم را براي اين خريدها تأمين كنيم.
دانشگاههاي علوم پزشكي هم به دليل محدوديتهايي كه دارند، نميتوانند در تأمين ماشينهاي دياليز كمك كنند و به همين دليل اگر بطور روتين محاسبه كنيم، بايد سالي 10 ميليارد تومان براي رديف بودجهاي مستقل كنار ميگذاشتيم.
و اگر اين 10 ميليارد تومان تأمين اعتبار شود، مي توانيم سالانه 500 دستگاه دياليز تهيه كنيم كه اميدواريم اين اتفاق با همكاري و مساعدت مجلس محترم شوراي اسلامي و معاونت راهبردي رياست جمهوري اتفاق بيفتد.
داروهاي بيماري هاي كليوي
رئيس اداره پيوند و بيماري خاص وزارت بهداشت و درمان درخصوص داروهاي عمده بيماريهاي كليوي ميگويد: عمده مصرفكنندگان دارو، بيماران پيوند كليه هستند و بحث دارو درماني بعداز عمل جراحي پيوند، بسيار جدي است و ادامه حيات عضو پيوندي در بدن شخص گيرنده با مصرف داروهاي تأمين كننده ايمني ممكن ميشود و اين داروها است كه مانع از پس زدن عضو خواهد شد.
خوشبختانه با توجه به فعاليتهايي كه در اين زمينه داشتهايم شاهد توليد داروهاي مورد نياز در كشور هستيم: اين در حالي است كه توان توليد بعضي از داروها هم وجود ندارد، ولي با كمك معاونت غذا و داروي وزارت بهداشت و درمان و اختصاص يارانه به داروها و حمايت سازمانهاي بيمهگر، بيماران پيوندي از لحاظ تأمين داروهاي موجود در سطح كشور دچار مشكل نميشوند. اما شماري از بيماران پيوندي نيازمند داروهايي هستند كه قيمتشان گران است و متاسفانه مجبورند براي تهيه آنها مبلغ زيادي بپردازند و به همين دليل دچار مشكلات تأمين دارو ميشوند. بعضي داروها هستند كه بيماران مجبور ميشوند براي تهيه آنها ماهانه مبلغي حدود 150 هزار تومان هزينه كنند و بعضي از داروهاي نادرتر هم هستند كه مبالغ بيشتري بايد براي تهيه آنها پرداخت كرد.
چون دارو و درمان اصل كلي در بهبود بيماران پيوندي است، از اين رو حمايت و پوشش بيمهاي داروهاي پيوند، بايد در اولويت تعهدات سازمانهاي بيمهگر قرار بگيرد.
پيوند كليه
دكتر عقيقي در مورد وضعيت پيوند كليه در ايران ميگويد: ما در حال حاضر براي پيوند كليه در ايران دو روش داريم كه روش اول اهداي كليه از فرد زنده و روش ديگر اهداي كليه از فرد دچار مرگ مغزي است.
درحال حاضر در كشور ما بالغ بر 2200 پيوند كليه در سال انجام ميشود و در زمينه پيوند، جزو كشورهاي پيشرو در منطقه خاورميانه شرقي هستيم. به لحاظ زيرساخت هم داراي بخشهاي پيوند خوبي هستيم، پزشكان بسيار متبحري داريم، به لحاظ منابع انساني و فيزيكي هم مشكل چنداني نداريم. اما به لحاظ هزينه، دو مدل كار صورت ميگيرد. در پيوند از مرگ مغزي كه حدود 25 درصد از پيوندها را در سال به خود اختصاص ميدهد؛ بيمار هيچ هزينهاي پرداخت نميكند و تمامي هزينهها توسط وزارت بهداشت و درمان و سيستمهاي بيمهگر پرداخت ميشوند.
در مورد پيوند از شخص زنده، باز هم عمل جراحي براي بيمار رايگان است، اما يكسري هزينههاي اوليه براي آزمايشها و ديگر مقدمات قبل از عمل وجود دارد كه معمولاً اين خدمات تحت شمول بيمهها هستند و بيمهها فرانشيزي براي آن پرداخت ميكنند. خود عمل پيوند كليه براي بيماران صددرصد رايگان است و در حال حاضر سازمانهاي بيمهگر و هيأت امناي بيمارستان ها هزينههاي مربوطه را تقبل ميكنند.
آنچه كه گاه در مورد اهداكننده از شخصي زنده به عنوان مشكل مطرح ميشود، بحثهاي بيرون از وزارت بهداشت است كه متأسفانه فضاي مناسبي هم ندارد. اينها مشكلات ناشي از تعامل مالي بين اهداء كنندگان و دريافتكنندگان كليه است كه وزارتخانه هم اين قضايا را ميداند، اما آن را به رسميت نميشناسند، قبول هم ندارد و ما هيچگاه توصيه نميكنيم كه كار به اين شكل ادامه پيدا كند.
ما بارها توصيه كردهايم كه بيماران بيايند و در ليست پيوند از جسد قرار بگيرند و اميدواريم با توسعهاي كه در زمينه عضودهندگان از مرگ مغزي داريم، بتوانيم شاهد اين باشيم كه نياز به كليه پيوندي براي افراد متقاضي به گونهاي تأمين شود كه اين گونه فعاليتهاي غيرقانوني، متوقف شود.
اهداي عضو
مسعود ياوري، معاون درمان دانشگاه علـــوم پزشكي شهيد بهشتي چندي قبل در مصاحبه با فارس گفته بود: اهداي عضو از طريق مرگ مغزي در اسپانيا، يك ميليـــون به 35 است و اين در حـــالي است كه اهداي عضو از طريق مرگ مغزي در ايران يك ميليون به چهار است.
او اظهار داشت: افراد زيادي در كشورمان در انتظار دريافت پيوند هستند و در حال حاضر نيز 350 نفر براي پيوند ريه، 300 نفر براي پيوند قلب و 900 نفر براي پيوند كبد در ليست انتظار قرار دارند.
معاون درمان دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي يادآوري كرد: سالانه 2000 نفر در كشورمان پيوند كليه انجام ميدهند كه از اين تعداد، 26 درصد پيوندها از افراد مرگ مغزي است.
به گفته او، ما در حال حاضر سالانه 3 تا 6000 مورد مرگ مغزي داريم، اما هنوز اهداي عضو از فرد مرگ مغزي در كشورمان به عنوان يك فرهنگ عمومي تبيين نشده است. ايران كشوري محسوب ميشود كه از فرهنگ غني اسلامي و ديني برخوردار است و بايد در اين زمينه نيز با آموزش و آگاهي دهي از طريق رسانهها و صدا و سيما، فرهنگ اهداي عضو را ارتقا داد. او با اشاره به اينكه در سوره مائده، خداوند فرمودهاند كه هر كسي جان انساني را نجات دهد، جان جامعه را نجات داده است، افزود: در اين راستا حضرت امام خميني (ره) نيز در پاسخ به يك استفتاء فرمودهاند كه اهداي عضو جايز است.
فروش كليه و دلالان
مصطفي قاسمي رئيس هيأت مديره انجمن حمايت از بيماران كليوي چندي قبل در مصاحبه با رسانههاي گروهي افزود: در وضعيت فعلي، پيوند كليه به دست دلالان افتاده و اين به ضرر بيماران كليوي است.
بيماران كليوي علاوه بر مشكلات ناشي از بيماري خود، با مشكل ديگري هم دست و پنجه نرم ميكنند كه اگر جلوي دلالان گرفته نشود، كليه به بيماران نيازمند نخواهد رسيد.
او اظهار داشت: مراكز تصميمگيري در زمينه پيوند كليه در كشور افزايش يافته است، اين امر راه نفوذ دلالان كليه را ميگشايد و دلال بازي موجب ترويج خريد و فروش كليه ميشود.
رئيس انجمن حمايت از بيماران كليوي گفت: انجمن خيريه حمايت از بيماران كليوي باني پيوند اعضا از بيماران مرگ مغزي است و بايد اهداي عضو از مرگ مغزي در جامعه نهادينه شود تا بتوان راههاي نفوذ دلالان را بست.
قاسمي افزود: شرايط بيماران كليوي يك فاجعه است، اما در كشور اين موضوع جدي گرفته نميشود، اين در حــــالي است كه رشد بيماريهـــاي كليوي در كشور 15 تا 20 درصد را نشان ميدهد.
مشكلات بيماران
بسياري از استانهاي كشور با كمبود دستگاههاي دياليز مواجه هستند و در حال حاضر با كمبود يك هزار دستگاه دياليزر در كشور رو به رو هستيم كه اين موجب افزايش ميزان فوت بيماران ميشود.
او توضيح داد: اعمال سليقه بحث داروهاي بيماران كليوي در كشور شايع شده است.
ارزاني داروها ملاك خريد دارو شده و بعضي از داروهــــاي بيماران كليوي كه سالها مورد استفاده قرار گرفته، به طور ناگهاني قطع و داروي ديگري جايگزين ميشوند.
رئيس انجمن حمايت از بيماران كليوي گفت: شمار بيماران كليوي در جامعه يك به 10 است و 9 نفر ديگر هم از وضع كليههاي خود اطلاعي ندارند. بيش از 7 ميليون بيمار كليوي در كشور وجود دارد.
پيشگيري از بيماريهاي كليوي
قاسمي در مورد پيشگيري از بيماريهاي كليوي افزود: پيشگيري از بيماريهاي كليوي در حد شعار باقيمانده است و مبتلايان به نارسايي كليه به دليل دريافت نكردن حمايتهاي مناسب، خيلي زود وارد چرخه دياليز ميشوند. شيوع بيماريهاي قلبي در بيماران كليوي 30 برابر ساير افراد است و اين در حالي است كه با حفاظت از كليهها، زمينه سلامت قلب هم فراهم ميشود. بيماريهاي كليوي در اكثر مواقع بدون سروصدا و بدون بروز هيچ علائم خاصي در افراد پيدا ميشوند و با گذشت زمان و شدت يافتن بيماري، خود را نشان ميدهند.
اهميت غربالگري گروههاي مختلف، براي تشخيص به موقع بيماريهاي كليوي و آغاز مداخلات درماني است و ارتباط جدي ميان بيماريهاي كليوي با بيماريهايي مانند ديابت و پرفشاري خون وجود دارد؛ بنابراين اجراي طرح غربالگري براي شناسايي افرادي كه داراي مشكلات كليوي هستند، يا با وجود فاكتورهايي، استعداد ابتلا به نارسايي كليوي را دارند، ضروري است؛ چرا كه با تشخيص مشكلات كليوي در سنين پايين، از ابتلا به نارسايي كليه پيشگيري شده و درمان نيز آسانتر ميشود. در غير اين صورت تا پنج سال آينده، شمار بيماران كليوي در كشور دو برابر ميشود. بيش از 500 ميليون نفر در جهان از انواع آسيبهاي كليوي رنج ميبردند و سالانه ميليونها نفر به خاطر حملات قلبي و مغزي ناشي از بيماريهاي مزمن كليوي جان خود را از دست ميدهند. از آنجا كه بيماري كليوي يك بيماري خاموش است، اغلب دير تشخيص داده ميشود.
بسياري از سيستمهاي بهداشتي در كشورهاي مختلف جهان، نسبت به اين بيماري هوشيار شدهاند و به اين نتيجه رسيدهاند كه اگر امروز وارد عمل نشويم، شمار زندگيهايي كه در نتيجه بيماريهاي كليوي از دست خواهيم داد، بيشتر خواهد شد. بنابراين بهترين راه، پيشگيري از ابتلا به اين بيماري است. در ايران نيز بايد به پيشگيري توجه بيشتري شود وبا ساخت پايگاههايي، به افراد در زمينه تشخيص بيماري كليوي و درمان آن كمك كنيم تا به اين وسيله بتوانيم به آمار دقيقي از مبتلايان به بيماريهاي كليوي در كشور دست پيدا كنيم.
بيتا مهدوي
