١
حج
حج چیست؟
یکی از مهمترین ارکان دین اسلام حج می باشد. مسلمانان با داشتن شرایطی وظیفه دارند در دهه اول ماه ذي الحجه
به مسجد الحرام در شهر مکه در عربستان سعودي رفته و مجموعهاي از اعمال نیایشی را به جا آورند
.
حج نخستین بار در دین حضرت ابراهیم انجام شد و آیین هاي حج و عمره، احرام، لثم و لمس حجرالاسود، سعی
بین صفا و مروه، وقفه در عرفات و رمی جمره، همگی پیشاز اسلام رایج بود و تنها برخی تعدیلات در حج اسلامی
نسبت به پیش از اسلام روي دادهاست
.
میگفتند و هر قومی بت « لبیک یا منات » و « لبیک یا عزي » ،« لبیک یا لات » اعراب پیش از اسلام هنگام طواف
»
عربها صید را در ماه حج حرام میدانستند. پیامبر اسلام حرمت صید را ویژه ایام حج و هنگام احرام مقرر کرد.
عربها گاهی لخت به پیرامونگردي (طواف) کعبه میپرداختند. اسلام آن را منع کرد و پوشیدن لباس دوختهنشده را
مقرر کرد. عرب از خوردن گوشت قربانی اکراه داشت و پیامبر اسلام آن را مجاز دانست
لبیک اللهم لبیک » : جاي بتها را گرفت و آن عبارت بدین شکل تغییر کرد « اللهم » ، خود را میخواند و در اسلام.
مسلمانان پس از فتح مکه و برانداختن بتهاي قریش از سعی میان صفا و مروه اکراه داشتند؛ زیرا پیش از اسلام بر
این دو کوه دو بت سنگی قرار داشت که حاجیان و زائران آن دوره سعی بین صفا و مروه را براي نزدیک شدن به
٢
آنها و دستکشیدن و بوسیدن آنها انجام میدادند. ولی محمد سعی بین صفا و مروه را مجاز کرد و بنا بر متن قرآن
این کار از شعائر الله دانسته میشود
.
حاجی کیست؟
حاجی کسی است که با تمرین وافی در وادي زدودن آفات رشد و استیلا بر کششهاي نفسانی و محركهاي
اجتماعی و تجربه برادري و برابري، صفا و پاکی، مروت و ایثار، زندگی هدفمند و خدا محور، ستیز با شیاطین
سرکش نفس و دشمن معنویت، انزجار و تبرّي جستن از مشرکان و ظالمان و طاغیان عصر، آماده قربانی کردن
عزیزترین هستی خویش میگردد.
فلسفه حج در اسلام
وأَذِّنفیالنَّاسِبِالْحج یأْتُوك رِجالاوعلَیکُلِّضَامرٍیأْتینَمنکُلِّفَج عمیقٍ دیناسلامدینوحدانیتخالصویکتاپرستیاست دینیاستکهاعتقاديبهوساطتدرارتباطبینبندگانباخدایشانندارد مومنانومسلمانان،خداییراعبادتمیکنندکهازدایرهادراكوابصاربالاتراست خدايیگانهمومناننهتصویراستونهبت،نهمجسمهاستونهجسم تنهاکسانیمیتوانندبهاینمعبودیکتابرسندکهدارايتفکريبلند،نیتوارادهايقوي،اخلاصدرعملوانقطاعازاغیارباشند
٣
تربیتیافتگاندیناسلامبهدرجهايازبلندنظريوعقیدهشفافوخالصمیرسندکهدیگرادیانونظریاتفلسفیازتربیتچنینافراديعاجزند.
دیناسلامبرايتربیتواصلاحپیروانخویش،دارايبرخیاحکاموقوانیناستکهبرخیازایناحکامبهعنوانشعائرومظاهرتجلیقدرتوعظمتاسلامایندینآسمانیتلقیمیشوند بهعنوانمثالحجبیتاللهالحرامنمونهايازشعائراسلاماستکهخوددارايمناسکوافعالوایامیاستکههرکدامازآنهابهنوعخودجزوشعائراللهمحسوبمیشوند،همانشعائريکهتعظیموبزرگداشتآنهانشانهتقوايقلبومایۀخیرمعرفیشدهونیزمیفرماید ومنیعظِّم «ومنیعظِّم شَعائرَاللَّه فَإِنَّهامنتَقْويالْقُلُوبِ»: است چنانکهخداوندمتعالمیفرمایندحرُمات اللَّه فَهو خَیرٌلَّه عند ربه.
آري حجباتماممناسکوافعالخودنمونهايازارتباطعمیقوبیتکلفیدرمیانبندهومولایشاست خداوندمتعالقسمتیازکرهخاکیراموردرحماتخاصخویشقراردادهاست،اینبخشازکرهخاکیچنانبارحماتخدايیکتااحاطهشدهوجلالیتذاتقادرومقتدرآنراپوشاندهاستکهمظهريازمظاهربارزالهیقرارگرفتهوارتباطیبسیارنزدیکباخالقلایزالداردبهطوريکهانسانهايمومنبادیدنآنبلافاصلهبهیادخداوندرحیمومهربانمیافتندودرعینحالبهمحضرویتآنبدنهایشانبهلرزهافتادهوجلالیتخداوندتماموجودشانرافرامیگیرد
.
براستیچراچنینمکانیبهاینمقاموعظمتنرسددرحالیکهروزگاريامامالمخلصینواسوهموحدینبههمراهخانوادهکوچکومبارکشکهآنهانیزنمادکاملیازاخلاص،وفا،ایثاروجانفدائیبودنددراینمکانجانفشانیها
٤کردهونمونهبارزيازمحبتودوستیخالصانهواخلاصشگفتانگیزراازخودبهنمایشگذاشتندوانبیاوپیامبرانموحدومخلصونیزمحبانوجانفدایاندرهرعصروزمانیهماناعمالوافعالراتکرارکردهودقیقاًبرنقشقدمآنانقدمگذاشتند،ازطوافبیتاللهتاسعیبینصفاومروه،ازوقوفدرعرفاتگرفتهتامیدانمزدلفهوازرمیجمراتگرفتهتاقربانیدرمنیهمهوهمهبیانگراخلاص،ایمان،جانفدائیوازخودگذشتگیبزرگترینموحدتاریخابراهیمخلیل،هاجرواسماعیلمعصوماست.
بهراستیآنانمحبانومحبوبانواقعیپروردگاربودندواینحبوجانفداییآنانچنانتاثیريرادرجهانبشريبرجايمیگذاردکهخداوندمتعالعلاوهازاجروپاداشاخروي،تمامهجرتهاوتحملمشقتهايآنانرااثريجهانیبخشیدهوندايابراهیمراازآنسرزمینبیآبوعلفولمیزرعبهگوشتماممسلماناندنیاتاقیامتمیوإِذْبوأْنَالإِبرَاهیم »: رساندواعمالوافعالهاجرآنبانويفداکارومخلصرابرايهمیشهماندگارمیگرداندمکَانَالْبیت أَنلّاتُشْرِك بِیشَیئًاوطَهرْبیتی للطَّائفینَوالْقَائمینَوالرُّکَّعِالسجود وأَذِّنفیالنَّاسِبِالْحج یأْتُوك رِجالاوعلَیکُلِّضَامرٍیأْتینَمنکُلِّفَج عمیقٍلیشْهدوامنَافع لَهم ویذْکُرُوااسم اللَّه فیأَیامٍمعلُومات علَیمارزقَهممن
.«ِبهِیمۀِالأَنْعامِفَکُلُوامنْهاوأَطْعمواالْبائس الْفَقیرَثُم لْیقْضُواتَفَثَهم ولْیوفُوانُذُورهم ولْیطَّوفُوابِالْبیت الْعتیقحجباتمامیمناسک،ارکانواعمالمربوطبهخود،نمونهبارزياستازاطاعتمطلقوامتثالبدونچونوچراازفرامینخداوندمتعال درمراسمحج،حاجیازخودشهیچگونهاختیاروارادهايندارد،اوهموارهدربینمکهومنیوعرفاتومزدلفهدرحالرفتوآمداست،جاییتوقفمیکندوجائیحرکتمیکند زمانیکهدرمنی٥قرارمیگیردبدوناینکهدرمزدلفهتوقفیداشتهباشدبلافاصلهبهطرفعرفاتبهراهمیافتدودرمیدانعرفاتبهدعاوتضرعمشغولمیشودوبههمینترتیبتماممناسکرایکیبعدازدیگريانجاممیدهد.
بارزتریننکتهايکهبیانگرعبدیتمحضمیباشدتركنمودننمازمغربدرمیدانعرفاتواقامهآنهمراهبانمازعشاءدرمزدلفهاستزیراخداوندحاکمومقتدرایندستوررادادهاستوحاجیبندهومطیعخدايخودشاستنهمطیعنمازخودش
.
یکیدیگرازمظاهربسیارجذابحجاجتماعباشکوهومیلیونیخیلعظیمیازمسلمانانومومنانصادقیاستکهباقلوبیصافونیاتیصادقانهومخلصانهدرمکانیباهمجمعمیشوندکهایناجتماعآنهانمونۀکوچکیازروزرستاخیزرابهنمایشمیگذارد
.
حضرتاماماحمدبنعبدالرحیمدهلويمعروفبهشاهولیاللهدهلويدرمورداجتماعباشکوهحجمیفرمایند
حقیقتحجتجمعباشکوهگروهیازصالحینامتاسلامیدرزمانواحدودرمکانمشخصیاستکهآنمکانیادآوربندگانمخلصومقربالهیاعمازانبیا،صدیقین،شهداوصالحیناستکهآناننیزبهمنظورتعظیموتکریمشعائرالهیدراینمکانحضوریافتهوبهامیددستیافتنبهرحماتبیکرانهخداونديوکسبرضایتالهیبهدعا،زاريوتضرعپرداختهاند حالبعیداستکهچنیناجتماعیبااینکیفیتدرمقابلپروردگارخویشاظهارعجزوانکسارينمایدوموردلطفمرحمتومغفرتالهیقرارنگیرد
٦
مناسکحج●
مناسکحجطوافکعبۀمعظمه،سعیبینصفاومروه،وقوفعرفات،توقفدرمزدلفه،رمیجمره،تراشیدنیاکوتاهنمودنمويسر،قربانیوشبگزاريدرمنیکههمهاینامورازخودزمانمعین،مکانمعین،ترتیبمعینومقدارمعینیدارند
.
حجباتمامارکانوافعالخودچنانعظمتوابهتیرابهنمایشمیگذاردکهبیانکیفیتآنهادرقالبالفاظوکلماتنمیگنجدبلکهبرايدركواقعیآنهابایددرآنمکانهاينورانیوعرفانیحاضرشدوپیشانیبندگیرادرهرکدامازآناماکنبرزمیننهادواشکدیدگانرانثارآنمکانهايمقدسنمود
.
مراسمروحانیوعرفانیحجنمونهايبسیاربارزازصحرايمحشروایستادندرمقابلخداوندیکتارابهتصویرمیکشد،دراینمراسمپادشاهوگدا،حاکمورعیت،پیروجوان،سواروپیاده،سیاهپوستوسفیدپوست،عربوعجم،بادوپارچۀنخی،سرعریانوچشمگریانزیریکآسماندریکصحراهمهدستبهسويآسمانبلندکردهودرحالدعاوگریهوزاريباخالقومالکحقیقیخویشبهنیایشپرداختهوازذاتمهربانوبخشندهاشطلببخششوآمرزشگناهانرامینمایند... یکیدرسجدهویکیدررکوعودیگريدرحالقیاموقرائتسورههايطولانیدرنماز یکیباتلاوتقرآنسعیدرزدودنزنگارگناهوغفلتازدلوجانخویشداردودیگريبانمازوکثرتسجدهقصدتقربهرچهبیشتربهبارگاهالهی
.
٧
برخیازحکمتهاوفلسفههايحج●
مناسکحجباپوشیدنلباساحرامآغازمیگردد،لباساحرامخودبزرگتریندرسوحکمتحجرابرايهمگانمشخصمینماید؛تمامانسانهاازشاهگرفتهتاگدا،ازحاکمگرفتهتارعیت،ازباسوادوروشنفکروسیاستمدارگرفتهتابیسوادوازعالمگرفتهتاعامی،همهوهمهدریکلباسظاهرمیشوند،اینجادیگرهیچکسنمیتواندبالباسفاخرانهخوددرمقابلکسانیکهلباسکهنهدارندفخرفروشینماید،اینجاهمهبرابرند،هیچنشانیازبرتريوفضیلتظاهريمشخصنیست،اینجانمایشگاهیازدرجهایمان،تقواوشوروعشقخداییاستکهدرقلبهرشخصموجوداست،هرکسبههرمیزانکهازدرجهایمانوتقوايبالاتريبرخوردارباشدبههمانمیزانبیشترازحجوانجاممناسکحجلذتبردهوبهدرجاتبالاتريازعرفانومعرفتالهیدستمییابد همهاینعلائموخصوصیاتبزرگترینفلسفهحجکههمانروزقیامتاست،رابهتصویرمیکشد میدانعرفاتوکیفیتدعاوتجمعدراینروزودراینمکانکههرکسمشغولدعاوگریهوزارياستوبامشغولشدنبهدعاویادآوريگناهانوطلبعفووبخششازبارگاهایزدي،متوجهاطرافنبودهودردنیايخودشبسرمیبرد،تصویريبسیارزندهوگویاازمیدانمحشروایستادندرمقابلمحکمهعدلالهیاست،درآنروز(میدانمحشر نیزهرکسسردادهوهیچفکروپریشانیايبهجزکیفیتحسابوکتابوخاتمهايکهدرانتظارش«نفسینفسی»فریادهسترادرسرنمیپروراند درروزرستاخیزقیامتنیزهمهانسانهابدونلباسوبدونهیچگونهداراییودراخنیارداشتناشیايدنیويدرمقابلپروردگارحاضرمیشوندودرآنروزنیزتنهاچیزيکهباعثبرتريویوملاینفعمالولابنونإلامن»؛فضیلتمحسوبمیشود،قلبپاكوسالمازهرگونهشركوگناهاستوبس
٨هرکسازقلبپاکتروسالمتريبرخوردارباشدبههماناندازهموردتکریمپروردگارقرار،«أتیاللهبقلبسلیمگرفتهوبهدرجاتبالاتريازبهشتبریننائلمیگردد.
یکیدیگرازدرسهاییکهحجبرايمسلماناندرپیدارد،درسزندگیواستفادهازاوقاتولحظاتزندگیاست
حجبهطورخلاصهعبارتاستازاعمالیمخصوصدرایامیمخصوصکههرعملیبایددروقتومحلخودشانجامگرفتهوتاقبلازپایانیافتنایامحجبایدتمامیاعمالومناسکآنانجامگیرد،زندگیانسانهانیزبههمینترتیباست،خداوندمتعالوقتمحدودومختصريرابهانسانهاارزانیداشتهواینوقتمختصر،فرصتیاستکهبایدهرانسانازآنبهنحومطلوبودرجهتدستیافتنبهخوشبختیوکامیابیزندگیجاودانیاخرويخویشبهرهبردارينماید
.
یکیازظرافتهاولطایفمهموقابلتوجهدرحج،ایناستکهبهطورخلاصههمهارکانوعبادتهاياسلامرادرخودجايدادهاست،حجنمادهايبارزيازتوحید،نماز،روزه،زکات،جهاد،ذکروتسبیحو.. رادربردارد؛حرکاتجسمانیوروحانیبهعنواننماديازفریضهمهم
"نماز"،خرجکردنمالبهعنواننمادياز"زکات"،تحملگرسنگیوتشنگیواجتنابازدیگرخواهشاتنفسانیوشهوانینمادياز"روزه" است،"هروله" وسعیوتلاشنمودنازعلائم"جهاد" بشمارمیروند خلاصهاینکههیچعبادتینیستکهحجگوشهايازآنرادربرنداشتهباشد.
تمثیلهمهعباداتدرحجبذاتخودیکدرساستوهمانطورکهقبلاذکرشدحجمشابهتبسیارزیاديبازندگیداردوهمانطورکهدرحجبایدتماماوامرومناسکحجبدونچونوچراانجامگیرد،زندگیانساننیز
٩بایدمطابقاوامرخداوندورهنمودهايرسولاکرمصلیاللهعلیهوسلمسپريگردد،همانگونهکهدرحجهرازترنممیشودکهخودبیانگرتوحیدوفرمانبرداريکاملاز«... لبیکاللهملبیک»گاهیندايزیباوملکوتیپروردگارجهانیاناستزندگیهرمسلماننیزدرطولعمربایدگویايعملیروشنیازنداي"لبیکاللهملبیک"
باشد
"
.رمیجمرات" یکیدیگرازاحکامومناسکحجاست دراینقسمتازمناسکحجاگرچههدفسنگریزههايپرتابشدهیکستونسنگیبیشنیست،امادراینحکمنیزفلسفهوحکمتهايبسیارزیادينهفتهاست؛اولاًخوداینعملبیانگراتباعبدونچونوچرايمسلمانازفرامینالهیوروشسیدالمرسلیناستوثانیاًاینستونودیواریادآورلحظاتیاستکهحضرتابراهیمعلیهالسلامبرايانجامدستوراتالهیعازممیعادگاهبودکهشیطانبرسرراهشسبزشدهوباایجادوسوسهقصدمنصرفنمودایشانراداشتهاست،اماحضرتابراهیمباپرتابسنگوپناهبردنازشراوبهخداوندقويومقتدر،اوراازخوددفعنمودکهاینواقعهبیانگراینمطلباستکهشیطاندرطولزندگیسعیدراغواوگمراهنمودنانسانهاداردکههرانسانیبایدبههرطریقممکناوراازخوددورکردهوفریبوسوسههایشرانخورد،ونکتهدیگراینکه"رمیجمرات" بیشترازدیگراعمالومناسکحجانجاممیگیردبهطوريکهحاجیتاسهروزمتوالیاینعملراانجاممیدهدکهایننیزبیانگراهمیتموضوعاستکهحفاظتازکیدومکرهايشیاطین(جنیوانسی درطولزنگیبسیارمهموحیاتیاستکهانسانهاهرگزنبایدازآنغافلباشند.
١٠
خلاصهاینکههرحکمازاحکامحجدنیاییازفلسفهوحکمترادرخودجايدادهاندکهبیانهمهآنهاکاربسیارمشکلیاست امادرمجموعمیتوانگفتکهمراسمحجهمراهبامناسکواحکامواعمالخود،چکیدهاياززندگانیدنیا،عالمبرزخویادآورحشرونشروحسابوکتابوصحنهقیامتاست.
انواعحج
امامصادق(ع: حجبردوگونهاستحجبراىخداوحجبراىمردمکسىکهبراىخداحجگزاردخداوندبهشترابهاوپاداشدهدوهرکهبراىمردمحجرودپاداشوثوابشدرروزقیامتبهعهدههمانمردماست.
دربارهنشانههاىظهورمهدى(عج فرمود وحجرفتنوجهادکردنبراىغیرخدارادیدىدرآنزمانبههوشباشوازخدانجات(وفرج رابطلب
.
هرکسبراىخداحجگزاردوقصدشریاکارىوشهرتطلبىنباشد بهیقینخداونداورابیامرزد
اسرارحج
عبادت،فلسفهآفرینشانساناستواگرباشرایطوآدابشانجامشود،رابطهایمانیوعبودیتانسانباخدارااستکهروحوقلبعبادتاستوعبادتبیتقوا،پیکريبی«تقوا»تحکیممیبخشد نتیجهمثبتعبادتهمانجاناست همهعبادتهاازجملهحج،ازهمینرمزورازبرخوردارندوباتامینروحیهتعبدوتسلیم،سیرانسان١١راهماهنگبامجموعههستیدرمسیرهدفخلقتوکمالوجود،تنظیممیکنند برايروشنشدناینهدفوبهرهنهفتهدرحج،بایددربرابریکایکبرنامههايحجدرنگوتاملداشت؛اخلاص●
اخلاصدرهمهعبادتهاشرطنخستیناست
.
طواف،علاوهبرچرخشاختیاريبرگردکعبه،هماهنگیباچرخشتکوینیهمهموجوداتبرگردمحورومرکزياستکهخداوندقراردادهاستوازسهجزءاتم(پروتون،الکترونونوترون پروتون،محوراستوآندوجزءدیگربرگردآنمیچرخند انساننیزجزئیازاینهستیاستوجسماوازاجزايماديترکیبشدهکهحرکتیطوافگونهبرگردمرکزخویشدارند آنچهزمینهسازفراهمآوردناینعنصراساسیاست،اهمیتدادنبهنقشآندردرستیعبادتوبرخورداريانسانازثواباست بایدکمیبهخودنگریستوانگیزههايدرونیراارزیابیکردوآنراازهرانگیزهغیرالهیپیراستهساختوهمانگونهکهآلودگیجامه،مانعصحتنمازاست،بایدآلودگینیتراهممانعصحتوپذیرشنمازوهرعبادتدیگردانستوبانیتپاك،بهعبادتپرداختوبهرضايالهیرسید
.
١٢
پاکیمال●
گامدیگرپسازپاكسازيدرونازریاوعواملعملسوز،پاكسازيمالازحقوقشرعیاستوبدونآننمازوعباداتوحجانسانتباهمیشود
.
همسفرخوب
●
حج،علاوهبرآنکهعبادتاست،یکسفروکوچهممحسوبمیشود نقشهمسفروهمراهدرموفقیتآمیزبودنسفررانمیتوانانکارکرد،بهخصوصاگراینهمسفر،عهدهدارکارهايکاروانومدیریتحجزائرانباشد
همسفرخوبکسیاستکهاینویژگیهاراداشتهباشد؛دینشناسیوآگاهیازمسائلشرعی،راستگوودرستکرداروامینبودن،صبوريوداشتنسعهصدروظرفیتوتحمل
.
حج،کوچفکريوروحی
●
عبادت،برايرساندنانسانبهارزشهايبرترمعنويوگسستنازوابستگیهايمادياست روح،کششیبهسويبالاوافقهايمتعالیداردوعبادت،زمینهسازاینارتقايروحیاستوسبکبالیروح،درسایهپرستشفراهممیآید نمازهايروزانه،مثلشستشويپنجنوبتدرآبکهبدنراپاكمیکند،پاكسازروحازآلایش
١٣هايگناهاناست حجنیزباآنکهدرسراسرعمریکبارواجباست،همیننقشراایفامیکندوویژگیهاوکیفیتیکهدراینعبادتنهفته،آنراامتیازمیبخشدورنجهايسفروتنگناهايانجاماعمال،پالایندهروحوبیدارگرفکراست.
حکمتاحرام
●
حکمتاحرامآناستکهزائردرذهنخویشصورتاقدامبرايورودبهحرمالهیومراعاتمحرماتوحرمتنهادنبهاوامرخداراترسیمکندوهمهاعمالراباهمیننیتوذهنیتانجامدهد براياینکهاحساسدرجانزائراثرعمیقبگذارد،خواستهشدهکهوضعظاهريخویشراتغییردهدولباسآخرتبپوشدوشبیهآنانگرددنشانه،«لبیک»کهبامرگ،بهآخرتقدممیگذارندوازجامههايدنیويعریانمیشوند برزبانآوردنذکرآمادگیروحیبرايپذیرشهرنداوفرمانیاست. فریضههاییچونروزه،نماز،خمس،زکاتوجهاد،نیزبهنحويدردلحجنهفتهاستواحرام،آغازپایبنديبهانجامفرماننسبتبهاعمالیکهدرطولحجخواهدداشت
.
احرام،محرمرابادیگرانهمسانمیسازدوامتیازاتومرزهايتشخصونمودهايبرتريراازمیانبرمیداردوهمگانرایکساندرپیشگاهخدابهتکرارشعارواحدمیکشاند لبیکاللهملبیک
١٤حجودرستواضع●
نقشحج،تربیتبراساستواضعوخاکساريولغوامتیازاتاجتماعیاست خداخواستهازنظرامکاناتماديظاهري،همهدرپایینترینسطحباشندتاتنظیمامورجامعه،آسانترشود حجبهراحتیایناثرروحیرادرکههدفبعثتپیامبراسلاماستنزدیکترمیسازد
. «مکارماخلاق»انسانپدیدمیآوردواورابهحجوپارسایی●
دلبستهنبودنبهدنیاوزهدورزیدن،ازمکارماخلاقاستویکیازدرسهايتربیتیحجهمیناست ازنخستینلحظاتتصمیمگرفتنبرايحج،مشقتها،رنجهايجانکاهراهواعمالوازدحاممطافوصحنهرمیجمراتوشدایدواديمنابهذهنانسانمیآیدوشبحیازمرگترسیممیشود اینتصورات،یادآورآناستکهويدرایندنیانزدخویشانودوستانمهماناستوجایگاهابديجايدیگرياستکهآنجادستاوردعملدنیويخودرامشاهدهخواهدکردویابهبهشتیادوزخخواهدرفت بهاینسبب،وابستگیبهدنیاکمتروتوجهبهآخرتبیشترمیشود احساسمیکندکهتحتمراقبتالهیودرپیشگاهاوقرارداردوحالتیبینترسوامیددرويپدیدمیآید
.
١٥
حجوامنیت●
ازدرسهايتربیتیحج،ایجادفضايامنوآراموگسترشآننسبتبههمهکسوهمهچیزاست حتیغیرمسلمانازرفتارحاجیدرآرامشاست آزاراوحتیبهحیواناتومرکبسواريخویشهمنمیرسد
گیاهانودرختانوحشراتهمدرمقطعیازاعمال،احساسامنیتمیکنند
.
حجوپایبنديبهآداب
●
احکامدینوآدابوسننشرع،وقتیدررفتاریکمسلمانجلوهکند،ارزشآنروشنمیشود درسایهحج،تعهدبهاینآداب،درروحورفتارزائررسوخمیکند،ازدروغوناسزاواستهزاوحرامهايزبانیپرهیزمیکند،ازجدالبیهودهچشممیپوشدوزبانرابهخیروذکرودعاعادتمیدهد
.
حکمتطواف
●
انجاماینتکلیفباکیفیتخاصوتعدادمعین،نشاندهندهمراعاتپایبنديبهاحکامالهیوتعبددرپیشگاهخداست
.
میتوانچنینبرداشتکردکههدفازطواف،هماهنگساختنحرکتاختیاريانسانبرگردکعبهیاحرکتاتمبرگردمحورخویشوحرکتفرشتگانبرگردبیتالمعموراست همههستیمثلحرکتتکوینیطوافبرمحور
١٦مشخصشدهانجاممیگیردوحرکتتشریعیهمطوافتمرینیاستاراديبرايهماهنگیبااینحرکتکلیتکوینیونتیجهاشخضوعوتسلیموعبودیتمومنباهمهوجودشدربرابرارادهالهیاست.
حکمتنمازطواف
●
خواند،نکتههايمهمیاست
: «مقامابراهیم»دراینکهپسازطواف،بایدنمازطوافرادرپشتنخستآنکهنمازبهطورکلیبارزتریننمودعبودیتوخضوعدرپیشگاهخداستوپسازطواف،آنعملعباديرابهکمالمیرساند دیگرآنکهپیوندایننمازبهمقامابراهیم(واتخذوامنمقامابراهیممصلی توجهدادننسلهايآیندهايکهبهاینجایگاهمیرسندبهنقشیاستکهحضرتابراهیمبههمراهیپسرشاسماعیلنسبتبهحجداشتندکهتجدیدکنندهبنايکعبهوبرافرازندهپایههايآنبودند ابراهیم،باایمانخالصخویش،آنامتحاناتراباموفقیتپشتسرگذاشت،تابهخواستالهیاسوهمومنانقرارگیردوهمسرشهمسرمشقزنانباایمانیشودکهدرمعرضاینگونهآزمایشهاقرارمیگیرندوبایدباتحملمشقتهايجسمیوروحی،ارادهوفرمانحقرااجراکنند.
١٧
حکمترمیوذبحوحلق●
درقربانیبهپیشگاهخداورمیجمراتدرروزعیدقربان،حکمتهاست رهاوردقربانی،نیکیواحسانبهفقیراندرصبحروزدهم،یادآورطردشیطانونفیوسوسههاياودرعملنکردنبهفرمانخداست «رمیجمره». استحلقوتقصیرپسازرمیوقربانی،رمزيبرايزدودنگناهانوزوالآلودگیخطاهاازروحوجاناست،تافلسفهتحققتقوايالهیکهدرهمهعباداتازجملهدرحجنهفتهاست،ظهوریابد
.
اینگونهاستکهحج،درقلمروآثارونتایجیکهدارد،بهخودشناسیومردمشناسیهمکمکمیکند،تاهرکسمیزانموفقیتخویشرادراینعرصهدریابدوبداندکهآیاحج،تحولودگرگونیدروضعاوپدیدآوردهاستیانه؟مثلدانشآموزيکهدرامتحانمردودمیشودودرهمانکلاسقبلیمیماند،یابیماريکهپسازمداوابازهمتندرستیخویشرابازنمییابد،ایننشانهبیخاصیتیآندرسوایندرماناست حجنیزمیتواندآزمونیبرايموفقیتانساندرامتحانخودسازيبهشمارآید،چوندرمدرسهدینومکتبایمانهمبعضیبهموفقیتمیرسندوبرخیمردودمیشوند میزانپایبنديبهاحکامالهی،شاخصقبولیدراینکلاسومدرسهاست
.
حجدرقرآن
درآیاتزیاديازقرآندربارهحجواهمیتآنسخنگفتهشدهاست بهصورتخلاصهمیتوانگفتدرقرآنآمدهاست خداوندمتعال،کعبهوخانهخودرانهفقطبرايعبادتقراردادهاست،بلکهاولینخانهاياستکه١٨برايبرکتوهدایتمردم،برايمحوریتومرکزیتاجتماعمسلمینوامنیتآنانو…ومحلقیامقراردادهاستوحقخدابرمردماستکههرکسمیتواندحجآنرابهجاآورد مردمازهرسوقصدوآهنگآنکنندتاشاهدمنافعخودباشندوبرآنچهخداروزیشانکردهنامخدارایادکنندوبهدرماندگانمستمندبخورانندوآلودگیهاراازخوددورکنندوطوافخانۀعتیقرابهجايآورند بههرحالهرکسمقرراتخداراارجنهدبراياونزدپروردگارشبهتراست حجنمایشیعظیمازوحدتجامعهاسلامیاست،هرمسلمانیموظفاستبارهاشدنازهمهقیدوبندهاوپیوندهايزندگیوپرهیزازتمامکارهايروزانهدرایننمایشعظیمشرکتکند.
أَذِّنفیالنَّاسِبِالْحج یأْتُوك رِجالاًوعلَىکُلِّضَامرٍیأْتینَمنکُلِّفَج عمیقٍ
ومردمرادعوتعمومىبهحجکن؛تاپیادهوسوارهبرمرکبهاىلاغرازهرراهدورىبسوىتوبیایند
.
حجوزیارتوطوافبیتاللهیکیازشیوههايعبادتاستکهموردنظرخداوندمتعالاست قرآنمجیددراینوبراىخدابرمردماستکهآهنگخانه(او کنند،آنهاکهتوانایىرفتنبهسوىآندارند
5
7
…»: زمینهمیفرماید.«وهرکسکفرورزد(وحجراتركکند،بهخودزیانرسانده،خداوندازهمهجهانیان،بىنیازاستآدابباطنیحج1 . اخلاصدرنیت2 .توبهحقیقی١٩3 .تعظیمخانهخدا4 .تخلیهدل( ازناپاکیهاودلمشغولیدنیا.انفاقدرراهخدا6 .اخلاقنیکو(حسنخلقباهمراهانوزائران.سادگیوپرهیزازتجملات8 .خودسازيدرمراحلمختلفسفر-باپوشیدنلباساحرامبهیادمرگوپوشیدنکفنولباسآخرتبیفتد،- بااحرامبستنولبیکگفتنبهیادآوردکهندايخداوندراپاسخمیدهدواینندااورابهیادندايروزقیامتبیندازد
-
باورودبهمکهبداندکهواردحرمامنالهیشدهوهرکهدرآنداخلشودازعذابوسخطالهیدراماناست،-امیدشتنهابهصاحبآنخانهباشدوبداندصاحبخانهنسبتبههرکسیکهبراوامیدبستهباشد،کریموبزرگوارودرهايرحمتشبسويخلقگشودهاست،- هنگامطوافقلبشآکندهازتعظیم،محبتوترسازخداباشدوخودراهمچونفرشتگانالهیکهبراطرافعرشالهیطوافمیکنند،حسکند،٢٠- بداندکهغرضازطوافتوجهکاملقلببهصاحبخانهاستونهاینکهتنهابرگردخانهبچرخد،- بالمسودستزدنبهخانهخدا،ازخداوندمحبتوعلاقهبهاینمکانمقدسوصاحبخانهرابخواهد،- باتوسلبهپردهخانهخدا،خواستارعفووامنیتالهیباشدوبهکسیپناهببردکهجزاوپناهگاهینیست،- درسعیبینصفاومروهمانندعبديباشدکهبارهابهخانهمالکشرفتوآمدمیکندتااخلاصخودرادرخدمتگزاريابرازکندوامیدواربهتوجهاوبهدیدهرحمتباشد.
وتوجهبهایناموررمزقبولیحجوتأثیرآندرزندگیفرداست؛تاپسازانجامحج،اعمالورفتارشبهترازگذشتهشودونورالهیقلبشرابیشازپیشروشنترکند
نشانهقبولیحجامامان علیهمالسلام ازرسولخدا صلیاللهعلیهوآله نقلکردهاندکهفرمود اگرکسیبهزیارتخانهخداوحج موفقشدوبازگشتوانسانصالحیشدودستوپاياوبهسويگناهنرفت،ایننشانهقبولیحجاواست وامااگربعداززیارتخانهخدا،بازتنبهتباهیوگناهداد،نشانهآناستکهحج اومردوداست.
ایننکتهمیتواندبهنوبهخودبیانگرسرّحج باشد
رسولخدا(صلیاللهعلیهوآله فرمود اگرکسیخواستبداندحج اوقبولشدهیانه،ببیندبعدازبازگشتازبیتالله،دستبهگناهدرازمیکندیانه،اگرگناهنکرد،بداندکهحجشموردپذیرشخداونداستواگربازگناهانجاممیدهد،نشانهآناستکهحجاومردوداست اینمعنادرسایرعبادتهانیزهست
; زیرااسرارعبادتهايمادرقیامتظهورمیکندکهروزظهورباطناستودرآنروزهرانسانیمیفهمدکهعملاومقبولاستیامردود نهتنهانتیجهرا،کهدلیلوسرّرد یاقبولراهممشاهدهمیکند درقیامتهمقبولوهمنکولمشهوداست همچنینسرّقبولونکولنیزمعلوممی٢١اگرکسیدردنیاتوانستبه«یومتُبلیالسرائر»; شودچونقیامتروزظهورحقوفاشگردیدناسراراستمرحلهايبرسدکهنظیرقیامتبفهمدحجشموردقبولواقعشدهیانکول،اوبهگوشهايازاسرارحج رسیدهاست وقهراًسببقبولیارد راهمبررسیمیکند; مثلاقرآنکریمدربارهنمازنمازیکحقیقتیداردکهجلوارادههايزشترامیگیرد،; «انّالصلوةتنهیعنالفحشاءوالمنکر»: فرمودهاستگرچهخود نمازیکامراعتبارياست لیکنحقیقتآنیکامرتکوینیاست اگرکسیبخواهدکاريراانجامدهد،مبادينفسانیدارد،تصوروتصدیقوشوقوعزموارادهومانندآنپیدامیشود،همهاینهاجزءامورتکوینیهستند.
نمازبراينمازگزاریکنقشتکوینیدارد انگیزهها،ارادهها،شوقها،تصمیمهاوعزمهاياوراتعدیلمیکندکهنسبتبهخیرمصممباشدونسبتبهشرّتصمیمنگیرد چیزيکهدرمحورتصمیمگیريانسانسهمتکوینیدارد،حقیقتنمازاست آنچهکهدرانسانشوقبهشرفوشرعوفضیلتایجادمیکند،حقیقتنمازاست همینمعنادرحجنیزهست اینروححج استکهامرتکوینیاستوجلويتصمیمهاوارادههايزشترامیگیرد
٢٢
رسولخداواهلبیتاست اگرکعبهبههمهاینشرافتهامزیناست،روحعملومناسکشولایتوامامتوشناختاماموخضوعدربرابراماماستخداوندمتعالبهمکّهايسوگندیادمیکندکهپیغمبردرآنباشد مکّه«لااقسمبهذاالبلدوأنتحلٌّبهذاالبلد»
روحوجانکعبهولایتاستبایدبگوییمکهکعبهوحرمتش،زمزموشرافتش،صفاومروهوصفایش،قربانگاهوتقوايقربانیاش،رمیجمراتوطردشیطانش،عرفاتونیایشخالصانهاش،وسرزمینحرمباتمامبرکاتش،درپرتوولایتوامامت; ايکهپیامبردرآننباشد،جزسنگوگلنیستآرياگرخداوندبهمکهسوگندیادمیکند،بهپاساحتراممعصوماست اگرکعبهومسجدالحرامرابهعظمتستودوفرمود:
هرکسنسبتبهکعبهوحرمارادهوقصدسوءوالحادکندمااورا«ومنیردفیهبإلحادبِظُلْمنُذقه منعذابألیم»بهعذابدردناكگرفتارمیکنیمألمتَرَکیف فعلَربکبأصحابالفیلألَمیجعلکیدهمفیتضلیلفأرسلعلَیهمطیراًأبابیل»: واگرمیفرماید«تَرمیهمبحجارةمنسجیلفجعلهمکعصفمأکولومن»: اگرابرههباهمهفیلهایش،بهوسیلهطیرابابیلذلیلمیشودوفرارمیکند،اینهمانخشمخدااستکهافراديچونابنزبیرکهحسینبنعلیوعلیبنالحسین علیهماالسلام« یردفیهبالحادبظلمنذقهمنعذابألیم
٢٣ راتنهاگذاشتوبهیاريشاننشتافتاگربهدرونکعبههمپناهببرد،کعبهباهمهقداستیکهدارددیگرحرمِامنخدانیستوبامنجنیقحجاجبنیوسفویرانمیشود.
خداییکهروزيباطیرابابیلجلوابرههراگرفت،اینبارمهلتدادتاحجاجازبالايکوهابوقبیس،بانصبمنجنیقوسنگهايآنکوه،کعبهراویرانکند
.
آري،حرمت کعبهبهاحترامامامت اماماست جانکعبهولایتاست روحکعبهامامتاست اگرکسیامامرامنماتولمیعرفامامزمانهماتمیتۀًجاهلیۀ( 7) خواهدبودواواگرحتّیبهدرونکعبهپناه»نشناختمصداقببردازامنالهبرخوردارنیست چراکه
:
بهامیدآنکهحجباتمامابعادشوزیارتکعبهباشیوهايکهابراهیم سلاماللهعلیه ازخدامسألتکردوأرِنامناسکناوتُبعلیناانّکأنتالتوابالرّحیمنصیبهمهزائرانبیتاللهالحرامبشودوطوافکنندوهمانند» کهفرشتهازآندیاربازگردندوحاملنورباشند
تفاوتحجبادیگرعبادات
زائرانبیتاللهالحرامهرعبادتىراکهانجاممىدهندرازورمزبسیارىازآنهابرایشانروشناست نمازکارهایىدارد روزهدستوراتىدارد زکاتوجهاددستوراتىدارندکهپىبردنبهمنافعوفوایدایندستوراتدشوارنیست
٢٤
نمازذکرهایىداردکهمعناىآنروشناست؛رکوعوسجودىداردکهتعظیمراتفهیممىکندوتشهدىداردکهاعترافرابههمراهداردو. ...
روزهداراىپرهیزازمشتهیاتاست همدلىوهمدردىوهماهنگىبامستمندانویادآورفشارگرسنگىوتشنگىبعدازمرگاست روزهگرفتنمنافعفراوانداردکههممنافعطبىودنیایىاشمعلوماستوهممنافعتهذیبروحومعنوىآن
.
زکات،انفاقوتعدیلثروتورسیدگىبهحالمستمندانوضعیفاناستکهمنفعتومصلحتآنهممشخّصاست
.
جهادومرزدارىودفاعمقدسعلیهتهاجمبیگانگاننیزمنافعفراوانىداردکهپىبردنبهآنهادشوارنیست
لیکنحج،یکسلسلهدستوراتومراسمومناسکداردکهپىبردنبهرازورمزآنبسیارسختودشواراست
فهمیدنمعناىبیتوتهدرمشعرالحرام،سرتراشیدن،بینصفاومروههفتباررفتنوبازگشتنودربخشىازاینمسافتهرولهکردنو... دشواراست،چراکهاینرازورمزىداردپیچیده لذاجریانتعبددرحج بیشازسایردستوراتدینىاست
.
ازرسولخدا(صلّىاللهعلیهوآلهوسلم نقلشدهاستکهآنحضرتبههنگاملبیکگفتن،بهخداعرضکرد
:
لبیک بِحجۀحقّاًتَعبداًورِقّاً؛خدایا منبارقّیتوعبودیتمحضلبیکمىگویمومناسکحج راانجاممىدهم
.
٢٥
ازآنجاکهروحتعبددرحجبیشتراست،سرّبسیارىازمناسکباعقلعادىقابلتبییننیست لذابههنگامگفتننظیرذکرىکهدرسجدهتلاوتگفتهمىشود. «تعبداًورقّاً»: لبیک،عرضکردپسحجیکسلسلهدستوراتىداردکهبابندگىمحضورقّیتصرفوعبودیتتام هماهنگتراست،براىاینکهآناسرارومنافعمرموزراتبیینکنند،درروایاتبهصورتمنافعآوردهاندوگاهىهمبهصورتداستاندرسخناناهلمعرفتودلآمدهاست ازیکسوبهعنوانبیاناسراراستوازسوىدیگربهعنوانداستانمىخواهندبخشهاىاساسىحجراخوبتفهیموتبیینکنند
آثارعلمیوفرهنگیحج
دربرخىروایات،ازمنافععلمىوآثارفرهنگىحجونقشآندرنشرمعارفاهلبیت(علیهمالسلام وتفقهدردینیادشدهاست"معمافیهمنالتفقهونقلاخبارالائمۀالىکلصقعوناحیۀ" ؛یعنىدرحجفوائددیگرىاستچونتحصیلفقهدینونقلاخبارامامانبهدیگرسرزمینهاونواحى،واینخودثمرهگرانقدرىبودبراىزائرانبیتاللهوشیفتگاناسلامنبوتوامامتوتشنهکامانزمزمولایتکهبهسرزمینوحى؛یعنىخاستگاهاهلبیتپیامبراکرمومهدنشوونماىآنانبیایندواسلامنابوفقهخالصوبىآلایشاسلاموقرآنرااززبانحاملانآنبشنوندوبااماموقتخودملاقاتکنندواحکاموشرایعدینرااززباناهلشبشنوندوبدعتهاىرایجراازچهرهدینبزدایندودرمراجعتبهدیارخوداخباروآثاروارثانوحىرابهاقصىنقاطجهانببرندوبراىخویشانوآشنایانومردمشهرودیارخودبازگویند.
٢٦
باتوجهبدانچهبهاختصارازنظرگذشت،منافعحجرامىتوانبدینگونهجمعبندىوخلاصهکرد
درسایرعصرهانیزاینبهرهعملى،کمابیشقابلدسترسىاستزیراوجوهمسلمینونمایندگانامتوعالماندینازهرناحیهبهحجمىآیندوفرصتىدستمىدهدکهازتضاربآراءوتبادلافکارشانحقوباطلبازشناختهشودوپیامآنبهگوشجانهابرسد:
1 بعدعبادىومعنوىورسیدنبهمقامقربوجلبرحمتومغفرتالهىکهبزرگتریندستاورداینسفرروحانىاستوباتأسىبهابراهیمخلیلواسماعیلذبیح(علیهماالسلام وهاجر،آنمادرفداکاروموحدودیگرصالحان،کهمشعلدارتوحیدوصبروفداکارىدرعصرتیرگىهابودند،تکمیلشدهوتبلورعینىمىیابد
.
2 دیدارسرزمینوحىومیعادگاهپیامبرانومهدظهوراسلاموحضرتختمالمرسلینوزندهنگهداشتنخاطراتروحانىمکهمکرمهومدینهطیبهکهیادآورنزولوحىآسمانىومسؤولیتسنگینرسالتوصبرومجاهدتپیامبربزرگویارانمخلصآنحضرتومقاومتسیزدهسالهمکّهوآنگاههجرتبهمدینهواعلاءکلمهاسلامدرسایهصبروجهادوشهادتاستولحظهلحظهخاطراتدیگرىکهوجبوجباینسرزمینپاكدرسینهداردوتذکارآنبراىاهلدلواربابمعرفتوشیفتگان،جالبوروحانگیزودرسآموزاست
.
3 بهرهورىازعلموفقاهتوشناختمعارفوآثارمعنوىوفرهنگىکهحجهمراهداردوتبلورکاملآندرعصرهاىنخستین،مکتبنورانىاهلبیتعصمتوطلایهداراناسلامنابمحمدى(صلّىاللهعلیهوآله بودکهپاسداراناسلامحقوعدلدربرابراقطابقدرتوزورمدارانىبودکهدرکسوتخلافتاسلامىتجدیدکنندهجاهلیتوحکومتکسرىوقیصربودند
.
٢٧
5 آثارومنافعاقتصادىبهویژهبراىنیازمندانىکهازکسبوکاروحرفهوتجارتجهتمعاشخودبهرهمىگیرندونیازمسافرانرابرآوردهمىسازندوازاینرهگذردههاهزارخانوارسودمىبرندوفقرونیازمندىخودرابرطرفمىسازندواینبدانمعنانیستکهزائربهمنظورسودتجارىآهنگحجکندوعملشرابىارزشسازدوفریضهحجراازقلهعظیممعنویشبهحضیضمادیاتفرونهد بنابراینتوجهبهایننکتهاساسىدرمنافعمادىحجضرورىاستتامواردمثبتومنفىآنبازشناختهشودوزائرانبیتاللهالحرامازآغازدرفکرسودمادىونفعتجارىنباشندبهویژهآنکهعرضهکالاوخریدوفروشدرسفرحجبسیارىمواردباشؤوناتملتوکشوروروحاسلاموحیثیتزائراندرتضادباشد
4 منافعاجتماعى سیاسىکهدرصحنهجهانىوروابطبینالمللاسلامىبراىمسلمینسرنوشتسازاستوبههمینلحاظفریضهحجدرزمانومکانخاص،تضمینىاستبراىمشارکتسالانهانبوهمسلمینوچهرههاىمؤثروبرجستهکشورهاىاسلامىبراىیکدیدارجمعىورابطهوتفاهموآگاهىازوضعیکدیگروچارهاندیشىبراىمشکلاتوآلاممشتركخودوتأمینوتضمینمصالحجهاناسلامبهویژهدرعصرکنونىکهملتواحدهکفرگستاخانهوبابرنامهاىحسابشدهدربرابراسلامانقلابىصفآرایىکردهوجزباوحدتامتاسلامىوتدبیروایدهوآرمانمشتركبهمقابلهباآننمىتوانپرداخت.
بطورخلاصهحججامعترینعباداتاستجهاتمختلفعبادى،فرهنگى،سیاسى،اجتماعىواقتصادىفردىواجتماعىدرآنملحوظشدهاستامافلسفهنهایىوکلىومحورىآنهماناانسانسازىوتهذیبنفوسودلکندنازمادیاتوتحملرنجسفروبذلمالوریاضتوعبادتوسبکبالشدنروحوتوشهمعنوىگرفتنوبه
٢٨غناىروحىرسیدناستونیزتحکیمقدرتاسلاموامتاسلامىوپابرجاساختنشعائرپایداردینهمانگونهبنابراینسایرآثارومنافع«والحجتشییداللدین»: کهدرخطبهتاریخىحضرتزهرا(سلاماللهعلیها آمدهاسترابایدبهعنوانآثارجانبىنگریست.
اینبودمرورىگذرابهمنافعوآثارحجدریکنگرشالهى هرچندتبیینفلسفهحجدرهرسطروواژهاىازاعمالومناسکوشعائر،نیازبهتأملوتعمقوتشریحوتوضیحفراوانداردوکاوشگرانازآنغفلتنورزیدهاندوهنوزجاىتحقیقباقىاست
احادیثحج
آري،آیابهثوابیعظیمترازاینتوراخبرندهم؟گفتم: آريخبردهیدفرمود: هرکسحاجتیازبرادرمؤمنشبرآوردهکند،بهاندازهدهطوافبهاوثوابمیدهندامامباقر(ع) میفرماید
ازحضرتباقر(ع) پرسیدند: ▪برايچهحجخانهخداراحجنامیدهاند؟امامفرمود: فلانیحجگزارد،یعنیرستگارشدامامعلیبنالحسینزینالعابدین(ع) میفرماید: ▪حجوعمرهبهجايآوریدتابدنهایتانبهصحتوسلامتدرآید،وروزيشماوسیعشود،وخرجعیالتانمکفیگرددحضرتعلیبنالحسینزینالعابدین(ع) میفرماید: ▪٢٩زائربیتاللهآمرزیدهمیشود،بهشتبراوواجبمیگردد،عملراازسرمیگیردومالوعیالشمحفوظاسترسولخدا(ص میفرماید: ▪کسیکهدنیاوآخرتمیخواهد،بهخانهخدابرودعبداللهبنفضلمیگوید: ▪بهحضرتصادق(ع) عرضهداشتم: قرضزیاديبهعهدهدارم،عائلهمندم،قدرتبرحجندارم،مرادعائیبیاموزامامفرمود: بهدنبالهرنمازواجببخوان: اللهمصلعلیمحمدوآلمحمدواقضعنیدینالدنیاودینالاخرة" خداوندا،درودتنثارمحمدوآلمحمدکن،ودیندنیاودینآخرتمراادابنما" گفتم: دیندنیابرایممعلوماست،دینآخرتچیست؟فرمود: دینآخرتحجاسترسولخدا(ص: ▪بهقطاريازشترانکهحاجیانرابرايزیارتخانهخدامیبرد،نظرفرمودندوگفتندقدمیبرنمیدارندمگراینکهبرايآنانحسنهايثبتمیشود،وقدمینمینهندمگراینکهگناهیازآنانمحومیگرددوچونازمناسکحجفارغشدند،بهآناناعلاممیشود،بناییرابناکردهاید،آنراخرابنکنید،گناهانگذشتهشمابخشیدهشد،ازحالابهبعدعملنیکانجامدهیدامامباقر(ع) میفرماید: ▪کسیکهقرآنرادرمکهختمکندازدنیانمیرودمگرآنکهپیامبروهمچنینجایگاهخودرادربهشتببیند٣٠امامصادق(ع) میفرماید: ▪خداوند،بهچیزيبهترازخموشیوراهرفتنبهسويخانهاوعبادتنشدهاستامامباقر(ع) میفرماید: ▪خداوندحجوعمرهايکهمخارجشازمالحرامتأمینشدهنمیپذیردازاسحاقبنعمارروایتشدهکهحضرتصادق(ع) فرمود: ▪اياسحاقکسیکهیکبارخانهخداراطوافکند،خداوندبراياوهزارحسنهثبتمیکند،هزارسیئهمحومینماید،برایشهزاردرجهقرارمیدهد،هزاردرختدربهشتمیکاردوثوابآزادکردنهزاربندهبهاومرحمتمیفرماید،چونبهملتزمبرسدهشتدربهشتبهروياوبازمیشودوبهاومیگویند: ازهردريکهخواستیواردشواسحاقمیگوید: بهحضرتعرضهداشتماینهمهبرايکسیاستکهخانهخداراطوافکند؟فرمود:: ▪یکنمازدرمسجدالحرامبالاترازصدهزارنمازدرمساجددیگراست٣١امامصادق(ع) میفرماید: ▪هیچمکانعبادتینزدخدامحبوبترازمحلسعینیست،چراکهدرآنجاهرمتکبرگردنکشیخاضعمیشودحضرتصادق(ع) بهابنابییغفورفرمودند: ▪درمسجدرسولخدازیادنمازبخوان،کهپیامبرخدافرمودند: نمازدراینمسجدبرابرهزارنمازاستدرمساجددیگرمگرمسجدالحرامکهنمازدرمسجدالحرامبرابرهزارنمازدرمسجدمناستحضرتصادق(ع) میفرماید: ▪کسیکهحاجیراملاقاتکندوبااومصافحهنماید،گویابرحجرالاسوددستکشیدهامامصادق(ع) دربارهرمیجمراتمیفرماید: ▪بههرسنگریزهايکهحاجیبهسويجمرهپرتابمیکند،گناهبزرگهلاكکنندهايازدوشجانشفرومیریزدامامعلیبنالحسین(ع) فرمودند: ▪چونحاجیقربانیکند،قربانیاوبهايآزاديويازآتشقیامتاستامامششم(ع) فرمودند: ▪٣٢زمانیکهیکیازشماحجبهجايآورد،حجخودرابهزیارتمادرمدینهختمکندکهزیارتماازتمامبودنحجاستحضرتسجاد(ع) فرمودند: ▪آنکهدروطنعهدهدارامورخانوادگیومالیحاجیشود،اجرشماننداجراوست،حتیمانندایناستکهخوداوبهزیارترفتهباشدامامصادق(ع) میفرماید: ▪دینبرپاستمادامیکهکعبهبرپاستحضرتباقر(ع) میفرماید: ▪کسانیراکهبهحجرفتهاندوعمرهبهجايآوردهانداحترامنماییداینامربرشماواجباستازپیغمبراکرم(ص روایتشدهاستکهفرمودند: ▪منظورازوجوبنماز،حج،طوافودیگرمناسکبپاداشتنذکرویادخداست،پسوقتیکهذهنتوازهیبتوعظمتخداکهمقصودومطلوباصلیازعبادتاستخالیباشد،ذکرزبانیچهارزشیخواهدداشتامامصادق(ع) فرمود: ▪٣٣حجوعمرهکنندهواردبرخداهستند،اگردرخواستیکنندعطایشانفرماید،واگردعاکننداجابتشاننماید،واگربرايکسیشفاعتکنندشفاعتشانبپذیرد،واگرهمسکوتکنند،خودبهبذلعنایتآغازشانکند،وازايهردرهم،هزارهزاردرهمعوضشانمیدهدامامصادق(ع) میفرماید: ▪حاجیانیکهبازمیگردندسهدستهاند: دستهايازآتشآزادمیشوند،ودستهايازگناهانخودخارجمیگردندمانندروزيکهازمادرمتولدشدهاند،ودستهسومبامصونیتمالوعیالبرمیگردندواینکمترینبهرهاياستکهعایدحاجیمیشودپیامبراکرم(ص میفرماید: ▪درچهارموقعدرهايآسمانگشودهودعاهامستجابمیشود: هنگامتلاقیصفوفمبارزاندرراهخدا،هنگامنزولباران،هنگاماقامهنمازوهنگامدیدنکعبهمعظمهامامصادق(ع) میفرماید: ▪٣٤هرکسبهکعبهنگاهکند،پیوستهحسنهايبراياونوشتهمیشود،وسیئهايازاومحومیشود،تاوقتیکهچشمشراازکعبهبرگرداندامامصادق(ع) میفرماید: ▪سهچیزدرنزدخداوندازاحترامخاصیبرخوردارندکهچیزيهمانندآنهانیست،کتاباوکهفرمانونوراوست،خانهاوکهآنراقبلهمردمقراردادوازهیچکستوجهبهغیرازآنرانمیپذیردوعترتپیامبرانامامصادق(ع) میفرماید: ▪خداونددراطرافکعبهصدوبیستگونهرحمتقراردادهاست،کهشصتتايآنبرايطوافکنندگانوچهلتايآنبراينمازگزارانوبیستتايآنبرايکسانیاستکهبهکعبهنگاهمیکنندامامباقر(ع)،دربارهوقوفدرعرفاتمیفرماید: ▪احديازنیکانوبداننیستکهبراینکوههاوقوفکندمگراینکهخدادعاياورابهاجابتمیرساند،دعاينیکاننسبتبهاموردنیاوآخرتشانمستجابمیشود،ولیدعايبدکاراندربارهدنیایشانمستجابمیشودامامعلیبنالحسین(ع) میفرماید: ▪قبلازاینکهحاجیانوعمرهکنندگانباگناهآلودهشوند،درسلامکردنودستدادنبهآنانمبادرتکنید٣٥ازمحمدبنسناننقلشدهاستکهامامرضا(ع) بهاونوشتند: ▪علتاینکهمنا،منانامیدهشدهاست،آناستکهجبرئیلدرآنجابهابراهیمگفتهرچهمیخواهیازخدایتتمناوخواهشکنامامصادق(ع) میفرماید: ▪حاجیتاهنگامیکهبهگناهآلودهنشدهبهنوروسیمايحجباقیخواهدماندرسولخدا(ص میفرماید: ▪ايمردم،باآگاهیودینکاملحجبگزارید،وازحجبازنگردیدمگرباتوبهوتصمیمبهتركگناهرسولخدا(ص میفرماید: ▪حج،پاداششبهشتاست،وعمرهکفارههرگناهاسترسولخدا(ص میفرماید: ▪گناهانیوجودداردکهدرغیرعرفاتآمرزیدهنمیشوامامصادق(ع) میفرماید: ▪سعیبینصفاومروه،برايخوارکردنجبارانقراردادهشدهاست٣٦حضرتباقر(ع) میفرماید: ▪بهمکهشروعکنیدوبهماختمنماییدحضرتصادق(ع) میفرماید: ▪نگاهکردنبهکعبهعبادتاستحضرتعلی(ع) میفرماید: ▪حجخانهخدایتانراتركنکنیدکههلاكمیشویدرسولخدا(ص خطاببهعلی(ع) میفرماید: ▪ايعلی،کسیکهحجرادرحالیکهقادربهانجامآناستتركکند،کافراسترسولخدا(ص خطاببهعلی(ع) میفرماید: ▪یاعلی،کسیکهحجراازامروزبهفردابیفکندتاازدنیابرود،روزقیامتخداوند،اورایهوديیامسیحیمبعوثگرداندامامصادق(ع) میفرماید: ▪گرمردمحجاینخانهراتركکنند،بیدرنگبرآنهاعذابفرودمیآید٣٧ازپیامبراکرم(ص روایتشدهاستکهفرمودند: ▪جنگجودرراهخداوحجکنندهوعمرهکننده،همهمیهماناندعوتشدهخداوندندازپیامبراکرم(ص روایتشدهاستکهفرمودند: ▪حج،جهاداستازپیامبراکرم(ص روایتشدهاستکهفرمودند: ▪حج،چهنیکوجهادياستامیرالمؤمنینعلی(ع) میفرماید: ▪چهارتاازکاخهايبهشتدردنیاست: مسجدالحرام،مسجدپیامبر،مسجدبیتالمقدسومسجدکوفهپیامبراکرم(ص میفرماید: ▪حجبهجاآوریدتابینیازشویدازحضرتپیامبر(ص روایتشدهاستکهفرمودند: ▪انفاقنمودنمالبرايسفرحجمانندانفاقدرراهخداستکهخداوندصدبرابرآنراپاداشمیدهد٣٨ازپیامبراکرم(ص روایتشدهاستکهفرمودند: ▪کسیکهبهروزهداريافطاردهدیامسلمانیرارهسپارحجکندویاجنگجوییراتجهیزنمایدیاعهدهدارخانوادهاوشود،اجراوماننداجرآنهاستامامصادق(ع) میفرماید: ▪داخلشدندرکعبهواردشدنبهرحمتخداستازرسولاکرم(ص روایتشدهاستکهفرمودند: ▪خداحاجیرامیآمرزد،وهمچنینهرکسیراکهحاجیبراياوطلبآمرزشکندامامصادق(ع) میفرماید: ▪کسیکهبهحجمیرودخداضامناوست،اگراورازندهنگهدارد،بهاهلوعیالشمیرساند،واگراورابمیراندواردبهشتمیکندامامصادق(ع) میفرماید: ▪٣٩وقتیکهحاجیواردمکهمیشود،خدادوفرشتهرابراياومیگماردتاطوافونمازوسعیاوراحفظنمایند،ووقتیکهدرعرفهمیایستددوشراستاورامیزنندومیگویند: نگرانگذشتهنباش،پسبنگردرآیندهچگونهخواهیبودازحضرتپیامبراکرم(ص روایتشدهاستکهفرمودند: ▪اینخانهستونیازستونهاياسلاماست،وهرکسبهحجیاعمرهبرود،خداضامناوست،اگربمیردواردبهشتشمیکند،واگربهخانوادهاشبرگرددبااجروسودبرمیگرددامیرالمؤمنینعلی(ع) میفرماید: ▪کسیکهبهحجیاعمرهمیرودنزدخدامیرود،وبرخدالازماستکهمهمانانخودراگرامیبداردوآنانرابیامرزدازپیامبراکرم(ص روایتشدهاستکهفرمودند: ▪جنگجودرراهخداوکسانیکهحجوعمرهبرگزارمیکنندمیهمانانخداهستند،خداآنانرادعوتکردهوآنهاپذیرفتند،وازاودرخواستکردندوبهآنهاعطانمود٤٠ازپیامبراکرم(ص روایتشدهاستکهفرمودند: ▪سهگروهنزدخدامیروند: جنگجویان،حجکنندگانوعمرهگزارانامامصادق(ع) میفرماید: ▪یکحجبهترازدنیاوهرچهدرآناست،ویکنمازواجبازهزارحجبهتراستامامصادق(ع) میفرماید: ▪هیچکاريبهترازحجنیستمگردرجهادوشهادتدرراهخداامامصادق(ع) میفرماید: ▪چیزيبهترازحجنیستمگرنمازازحضرتپیامبراکرم(ص روایتشدهاستکهفرمودند: ▪حجمقبول،جزاییجزبهشتنداردازپیامبراکرم(ص سؤالشدکهبهترینکارهاکدامند،فرمودند: ▪ایمانبهخدا،جهاددرراهخدا،وحجمقبولحضرتپیامبر(ص میفرمایند: ▪٤١حج،جهادناتواناستامامصادق(ع) میفرماید: ▪یکنمازواجببهتراستازبیستباررفتنبهحج،ویکباررفتنبهحجبهتراستازخانهايپرازطلاکههرچهدرآناستصدقهدادهشودامامصادق(ع) میفرماید: ▪یکحجبهترازآزادکردنهفتادبردهاستامامباقر(ع) میفرماید: ▪حجوعمرهدوبازارازبازارهايآخرتاند،کسیکهزیادحجوعمرهبجاآوردازمیهمانانخداست،اگرخداونداورانگهداردآمرزیدهنگهمیدارد،واگراورابمیراندواردبهشتمیکندامامرضا(ع) میفرماید: ▪حجوعمره،فقروگناهانرامیزدایدچنانکهکورهآهنگريناخالصیهايآهنراامامباقر(ع) میفرماید: ▪سهچیزاستکهثوابشاندرآخرتواثرشاندردنیاهمهست: حجکهفقررامیزداید،صدقهکهبلارادفعمیکندونیکیکهعمررامیافزاید٤٢امامصادق(ع) میفرماید: ▪حاجی،هیچوقتتهیدستنمیشودحضرتپیامبر(ص میفرماید: ▪مسافرتکنیدتابدنتانسالمشود،وجهادنماییدتاغنیمتبهدستآورید،وحجبرویدتابینیازگردیدازرسولخدا(ص روایتشدهاستکهفرمودند: ▪کسی
با گذشت ، شما چیزی را از دست نمی دهید بلکه بدست می آورید .
بخشش میزان فر و شکوه آدمی را نشان می دهد .
راز اندوختن خرد ، یکرنگی است و بخشش .
برای رسیدن به جایگاهی بالاتر ، گذشت را نیز بیاموزیم .
