مدتی بود که صحبت از آلوده بودن آب تهران در محافل علمی و سیاسی کشور بر زبانها افتاده بود تا اینکه وزیر محترم بهداشت به وجود آلودگی در آب مناطقی از تهران اذعان کرد. هشدار وزیر بهداشت درحالی عنوان می شود که آب شهر تهران همیشه بعنوان یکی از بهترین آبها در سطح کشور مطرح بوده است. اما آلودگی آب تهران از چه منشائی است و آیا این مسئله مشکلی جدید است؟
همانطور که می دانید در تهران به دلیل فقدان شبکه فاضل آب، فضولات انسانی وارد چاه های زیر زمینی شده و به مرور به سفره های آب زیرزمینی می پیوندد.از سوی دیگر به دلیل رشد سرسام آور جمعیت شهر و ناکافی بودن آب سدها، بیش از نیمی از آب شرب شهر از این سفره های زیر زمینی تأمین می گردد. در نتیجه نیترات موجود در فضولات انسانی وارد آب شرب شهری گردیده و طی بررسی های انجام شده میزان نیترات موجود در آن را بیش از حد استاندارد برآورد کرده اند. اما این نیترات چیست؟
نیترات از ترکیباتی که در تمام آبها وجود داشته و حتی بعنوان ترکیبی میکروب کش در صنعت استفاده می شود. نیتراتها در صنعت آبکاری، قلمزنی و ریخته گری فلزات ، و در کشاورزی در ساخت کودهای شیمیایی بکار میروند. باکتریهای درون دستگاه گوارش که بعنوان ساکنین دائمی آن می باشند نیترات را به نیتریت بدل کرده که عامل اکسید کننده قوی می باشد. در واقع هم نیترات و هم نیتریت میتواند آسیب رسان باشد. نیترات چه آسیبی به بدن می رساند؟
گلبولهای قرمز حاوی پروتئینی هستند بنام "هموگلوبین" که دارای 4 مولکول آهن است. آهن موجود در این پروتئین دارای ظرفیت 2 می باشند. زمانیکه نیترات و نیتریت با این آهنها تماس پیدا می کند آنها را به آهن سه ظرفیتی بدل می کند که توانایی خود را برای انتقال اکسیژن از دست داده و بنام "مت هموگلوبین" نامیده میشود. در حالت عادی افراد دارای 1-2 درصد "مت هموگلوبین" هستند. در اثر تماس با آب آلوده به نیترات درصد این نوع از هموگلوبین غیرطبیعی افزایش یافته و با افزایش آن علائمی برای فرد ایجاد می شود.
تشکیل "مت هموگلوبین" میتواند در هر سنی رخ دهد ولیکن بدلیل آنکه مکانیسم کاهش و مقابله با آن در سنین نوزادی و در جنین در اواخر دوران بارداری تکامل نیافته است بنابراین این محدوده ها بیشتر در معرض آسیب هستند؛ بهمین دلیل سبزیجات حاوی نیتروژن همچون اسفناج یا آب چاه که محتوی سطح بالایی از نیترات باشد نباید در این افراد استفاده گردد. همچنین در مادران باردار بدلیل خطر موجود برای جنین باید از مصرف آب یا غذاهای حاوی نیترات بالا باید اجتناب کرد.
در افرادی که کم خونی ندارند سطوح "مت هموگلوبین" کمتر از 20 درصد ایجاد سیانوزمیکند با اینحال معمولأ بیماران بی علامت هستند. سطوح بیش از 20 درصد با سردرد، اضطراب، تنگی نفس و تاکیکاردی همراه است. با سطوح 40-50 درصد علائم مغزی مانند کنفوریون، لتارژی و اسیدوز بروز میکنند. در سطوح بالای 70 درصد کوما، تشنج، هیپوتانسیون، دیس ریتمی و مرگ رخ میدهد
