خبر بسيار ناگوار و تأثرآور بود. استاد آيت الله عباسعلي عميد زنجاني استاد حوزه و دانشگاه و رئيس اسبق دانشكده حقوق و رئيس سابق دانشگاه تهران دار فاني را وداع گفت.
فقيه تئوري پرداز فقه سياسي اهل بيت (ع) و مدافع جدي نظام امت و امامت ، در عمري بابركت از 1316 تا سحرگاه هشتم آبان 1390 تا قلبش از كار نايستاد يك آن از حركت هدفمند و متعالي بازنايستاد. وي كه شاگرد پركار و يار وفادار امام راحل امت (ره) و همراه جدي و ياور واقعي امام حاضر امت بود، از زنجان و قم و نجف گرفته تا تهران همواره در راه حفظ وتعليم و گسترش علوم اهل بيت (ع) تلاش همه جانبه كرد و نيم قرن يعني پنجاه سال به تدريس و تأليف پرداخت؛ در بيش از 179 همايش داخلي و بين المللي با ارائه مقاله و يا به عنوان سخنران مدّعو شركت كرد؛ بيش از چهل جلد كتاب، هفتاد مقاله علمي، و تدريس دروس مقاطع مختلف تحصيلي (كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري) در عرصه هاي مرتبط با حقوق اسلامي مانند فقه سياسي، حقوق بين الملل اسلا م، فقه تطبيقي و حقوق اساسي(كليات و حقوق اساسي جمهوري اسلامي ايران و حقوق اساسي تطبيقي) و مباني حقوق عمومي در اسلام و قواعد فقه در حوزه هاي مختلف حقوق جزا و عمومي و بين الملل و خصوصي را براي نسل فعلي و آينده به يادگار گذاشت. استاد صاحب نام و پيش كسوت تبيين گر حقوق اساسي جمهوري اسلامي ايران بود و در اين راه گوي تقدم را از ديگران ربود و پيشكسوتي را از آن خود كرد. در واقع او بود كه براي ديگران راه تبيين و تحقيق در اين حوزه را گشود. راهي كه او در حوزه فقه سياسي و حقوق عمومي ايران گشود براي رهروان و پژوهشگران هموار است و چراغ دانشي را كه او برافروخت همچنان پرفروغ و روشنگر است.
او يكپارچه شور و شعور در دفاع از امام راحل امت و ميراث گرانقدرش يعني نظام ولايت امر بود و در دفاع از نظام ولايت فقيه با هيچكس حتي دوستانش نيز تعارف نداشت. از خاطر اين حقير هيچگاه فراموش نمي شود كه يكبار در جلسه در شوراي نگهبان مرحوم استاد در جمع اساتيدي چون دكتر كدخدائي و دكتر الهام و دكتر عزيزي و برخي ديگر از سخن استاد متعهد و روحاني زاده اي آنچنان برآشفت كه گفت: «آقاي ...اين نظام نظام مظلومي است، اگر فلان فقيه مجاهد و به رحمت خدا رفته الان اينجا بود شما را تعزير مي كرد. »
شايد بسياري ندانند كه اين فقيه مجاهد اهل بيت (ع) در دوران مسابقه برخي افراد در بهره بردن چرب و شيرين هاي دنيا، زندگيش را فروخت و پژوهشكده مطالعات و تحقيقات علوم اسلامي را تأسيس نمود تا بتواند به اهداف علمي و پژوهشي اش در دفاع از نظام امت و امامت جامه عمل بپوشاند. با آنكه از صاحب نظران علوم اسلامي و حوزوي به شمار مي آمد و با داشتن سابقه علمي و اخلاقي و تحصيلات حوزوي و درجه اجتهاد ترجيح داد در محيط دانشگاه بماند و عمر گرانمايه خويش را در حوزه علوم انساني و به ويژه فقه سياسي وقف كند.
دليل آن روشن بود. او در يك مقايسه و مطالعه تطبيقي ، فقه را «نماد علمي تشيّع» بر مي شمرد و بر اين اعتقاد بود «اگر فقه شيعه همراه با دولت هاي شيعه به معناي واقعي ، نه مانند قاجاريه ، افشاريه ، صفويه ، حتي ديالمه و آل بويه ، بلكه حكومت هايي مثل جمهوري اسلامي بود هم سرعتش و هم رشد كمّي اش و هم رشد كيفي اش ده ها برابر حالا بود. دليلش هم اين است كه اكنون در بطن جمهوري اسلامي ايران ، جوانه هايي كه در اين فقه زده و شاخه هاي ارزنده اي كه به وجود آمده در گذشته نبوده است . وقتي ما فقه جزا و فقه كيفري را در بطن اين حكومت آزمايش مي كنيم خيلي چيزها را درمي يابيم و فقه توسعه پيدا مي كند».
استاد ما معتقد بود: «اگر درتاريخ تجربه حكومتي داشتيم ، فقهمان بيشتر رشد مي كرد و صاف تر مي شد. اكنون بسياري از بحث ها در خلأ است و آزموده نشده است . خواه ناخواه فرصت جديد چند ساله اي به وجود آمده است كه فقه به عرصهء عمل بيايد تا خود را نشان دهد. بايد با اين فقه جامعه اي ايجاد كرد كه الگو و نمونه باشد. در آن صورت ، مي توانيم در دنيا بگوييم كه فقه شيعه نماد علمي تشيّع است ولي فقهي كه آزموده نشده و فقط نظري صرف است اين كارآيي را ندارد. فقه يعني : قانون . بنابراين ، فقه ما بايد با قانون گذاري هاي دنيا رقابت كند. و خود را نشان بدهد.»
ايشان جايگاه ولايت فقيه و مصلحت را در نظام بسيار والا مي دانستند و در خصوص نسبت توسعه فقه و حكومت اسلامي قائل بودند : «در بطن حكومت ها، فقه خيلي مي تواند توسعه پيدا كند، در حالي كه مسئلهء رؤيت هلال يك مسئله جزئي است ، هيچ طوري هم نمي شد كه بگوييم به طور سنّتي نگاه كنيد و ماه را پيدا كنيد و روزه و افطار كنيد ولي مي بينيم كه فقه در اين زمينه چه رشدي پيدا كرده است ! يا مثلاً فرض كنيد همين مصلحت فقط لفظش در فقه شيعه بود اما ببينيد اكنون چه ابعادي پيدا كرده است ! خود من يكي از مجلّدات فقه سياسي را تحت عنوان مصلحت در 500 صفحه نگاشته ام ، باز هم جا دارد. شما جاي جاي فقه را بگرديد، مي بينيد مصلحت جا دارد، منتها گاه گاهي مصلحت ها، مصلحت هاي منصوص است آنها ديگر بحثي ندارد. اما بعضي جاها مصلحت ها غيرمنصوص است . از مصلحت فتوا متولد نمي شود. مصلحت حكم زا نيست مثل كتاب و سنّت ، مثل برائت عقلي و شرعي حكم زا نيست ، ولي در حوزه اختيارات و ولايتي كه فقيه دارد، مصلحت در آنجا اثر مستقيم دارد. اين مسئله تا حالا خوب بحت نشده بود، ولي اكنون بحث مفصّلي است.»
استاد مرحوم ما جمهوري اسلامي را نظام مظلومي مي دانست و خدمت در آن را عبادت مي دانست و به همين دليل به هيچوجه از زير بار مسئوليت شانه خالي نمي كرد و در برخي موارد بايد گفت خود را قرباني مي كرد. از جمله اين موارد رياست دانشگاه تهران بود كه وقتي عليرغم ميلشان مسئوليت آن بر دوش ايشان قرار داده شد، با وجود كبر سن از بامدادان تا پاسي گذشته از شب بيش از امثال ما كار و فداكاري مي كرد. در گذشته علاوه بر رياست دانشكده حقوق و رياست دانشگاه تهران، سابقه دو دوره قانونگذاري بعنوان نماينده مردم تهران در مجلس شوراي اسلامي و عضويت در هيات بازنگري قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و عضويت در هيأت امناي دانشگاه هاي امام خميني(ره) و علوم پزشكي زنجان و دانشگاه تهران را نيز در كارنامه خويش داشت.
ياد استاد گرامي باد، آنهم در آستانه برگزاري همايش «فقه سياسي و نظام سازي اسلامي» كه آرزو و توصيه ايشان در راستاي حركت در مسير توصيه رهبر معظم انقلاب بود، همايشي كه امروز در دانشگاه تهران برگزار مي شود و ايشان قرار بود افتتاح كننده آن باشند و با سخنان زلال برگرفته از مكتب امام راحل امت شيفتگان علم را سيراب سازند.
رضوان و رحمت الهي بر روح بزرگ اين فقيه گرانقدر و استاد ممتاز دانشگاه تهران باد.
