عمارت خسروآباد سنندج به عنوان يكي از قديميترين بناهاي تاريخي استان كردستان در بلوار «شبلي» سنندج قرار دارد و در نوع خود بينظير است عمارت اين مركز حكومت اردلان بويژه خسروخان اردلان بوده است و باغ خسروآباد نيز از اهميت خاصي برخوردار بوده است. اين باغ كه به وسيله 4 خيابان روبهرو و اطراف عمارت خسروآباد عملا به چهارباغ خسروآباد تبديل و اطراف آن به وسيله 4 خندق در طرفين باغ و كاخ خسروآباد با انواع درختان مختلف احاطه شده، جلوه خاصي را به اين مجموعه داده است.
در حال حاضر تنها درختان 4 باغ و بخشهايي از 4 خيابان آن باقيمانده است. عمارت خسروآباد كتيبهاي دارد كه اسم فتحعلي شاه قاجار و والي كردستان امانالله خان به تاريخ ۱۲۲۳ هجري قمري روي آن حك شده است.
نظريات گوناگوني درخصوص اين بناي عظيم و مقر حكومتي كردستان وجود دارد به طوري كه بعضي صاحبنظران قسمت شرقي بنا را كه قصر ناميده ميشود مربوط به دوران زنديه ميدانند و توسعه و تكميل آن را توسط امانالله خان اردلان ميدانند.
مجموعه عمارت و باغ آن افزون بر 2 بخش اصلي يعني قصر سلطنتي با ورودي ستوندار در بخش غربي و ساختمان شرقي با غلام گردشها و ايوان ستون دار مشرف بر صحن عمارت و فضاي بيروني بنا داراي فضاهاي ديگري چون حمام، اتاق قاپچيان يا قاپوچي يعني حاجب و دربان و خدمتكاران است.
تزئينات معماري اين بنا شامل گچبري، آجركاري، اروسيهاي زيبا و حوض چليپا شكل داخل عمارت است و آنچه كه براساس وضعيت ظاهري و تركيب بناي خسروآباد قابل تامل است هم به نو بودن بافت و تركيب مصالح و سبك مشترك قصر، آشپزخانه، حمام و اصطبل به انضمام ديوارهاي حفاظ شرقي، غربي و جنوبي است كه مربوط به يك دوره بوده است.حوض بسيار بزرگ صليبي شكلي نيز در وسط اين مجموعه بر زيبايي آن افزوده است كه در نوع خود بينظير است.
آب اين مجموعه جاري و شرب و از مجموعه قناتهاي تعبيه شده در روي كوه آبيدر تامين ميشود و از ديگر بخشهاي قابل توجه كاخ خسروآباد وجود حوض و فواره با آب جاري در طبقه سوم قصر است.
عمارت خسروآباد شاخصترين بناي استان كردستان است كه به عنوان مقر حكومت واليان اردلان مورد استفاده قرار ميگرفت. از سال ۱۳۷۳ عمليات مرمت اين بناي تاريخي آغاز شد اگرچه در سال ۱۳۷۹ بيشترين مرمت و بازسازي اين بنا انجام شد ولي همچنان مرمت و بازسازي عمارت خسروآباد ادامه دارد.
مديركل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري كردستان در اين باره گفت: مرمت و بازسازي اين بناي تاريخي از چندين سال قبل آغاز شده و براساس برآوردهاي صورت گرفته براي تكميل آن اعتباري بيش از 5/2 ميليارد تومان مورد نياز است.
امير الهي افزود: در سال جاري اعتباري بيش از 130 ميليون تومان براي بازسازي و مرمت اين بنا هزينه شده است و قرار است كه در نيمه دوم سال و با اختصاص اعتبار مورد نياز كار مرمت آن پيگيري شود.
وي با اشاره به تملك كامل عمارت خسروآباد سنندج گفت: در حال حاضر تنها درصد كمي از اين عمارت در تملك اشخاص و افراد مالك قرار دارد و در جريان سفر سوم هيات دولت، اعتبار مورد نياز براي اين مهم منظور شد و در صورت انجام امورات اداري عمارت خسروآباد سنندج به صورت كامل تملك ميشود.
وي يادآور شد: براساس برنامهريزيهاي صورت گرفته قرار است كه در نيمه دوم سال 91 امكان بازديد براي مردم از بخشهاي محدود عمارت خسروآباد فراهم شود و در صورت تخصيص به موقع اعتبارات و روند مناسب مرمت و بازسازي، امكان بازديد از تمام بخشهاي اين عمارت تا ابتداي سال 92 براي مردم خواهد بود.
