سبزينه

سبزينه

زير نظر: عبدالجبار كاكايي

گذري بر چند نشرية ادبي در جهان مجازي ساية کهربا بر کاغذ عبدالصابر كاكايي كامپيوتر را روشن مي‌كني، در عرض چند دقيقه وارد جهان مجازي مي‌شوي (البته در رابطه با زمان اتصال حالت رؤيايي اش را فرض كردم)، و فهرستي از سايت‌ها و نشريات ادبي مجازي پيش رويت قرار مي‌گيرد. چند كليك و چند نشريه را همزمان احضار مي‌كني. منتظر مي‌ماني(بسته به نوع دسترسي به شبكه‌ات). از چهار پنجره گشوده شده، دو تايش به در بسته مي‌خورد (مثلاً مسدود شده‌اند، بنابر دلايلي كه نگارنده نمي‌داند در خصوص يك نشريه ادبي اين دلايل چه مي‌تواند باشد؟!). دو نشريه ديگر پيش رويت ظاهر مي‌شود با فهرستي از اشعار و مطالب و مقالات متنوع كه بايد ديد...‏ ‏ حالا فرض كن چند سال پيش است و بايد منتظر مي‌ماندي كه پس از يك ماه مثلاً مجله كارنامه روي پيشخوان مي‌آمد و مي‌رفتي با بودجه دانشجويي مي‌خريدي و... بعد همين قصه تا ماه ديگر. خودتان قضاوت كنيد. اين است جهان مجازي كه روز به روز افراد و گروه‌هاي مختلفي را بر اين مي‌دارد تا دست به تأسيس پايگاه ادبي اينترنتي ديگري بزنند و تريبوني ديگر خلق كنند؟ كافي است صفحه پيوندهاي يك نشريه را بگشايي تا با فهرست بلندبالاي نشريات مجازي روبرو شوي كه هفته به هفته و ماه به ماه اين فهرست طولاني‌تر مي‌شود. و هر حضور تازه يعني گروهي تازه نفس و حرف‌هاي ديگري براي گفتن (البته اميدوارم اين گونه باشد). جهان، جهان مجازي‌هاست و انسان معاصر هر تكاني كه بخورد، پرش به پَرِ اين جهان مجازي گير مي‌كند. خيلي‌ها در تشويق و ملامت اين سيطره تمام عيار سخن گفته‌اند، اما حداقل در باب جهان ادبيات و بويژه نشريات ادبي، دنياي مجازي به كمك آمده و از شرّ كاغذ بازي‌ها رهايش كرده است (هر چند هميشه دلتنگ مجلات كاغذي كاهي و غير كاهي خواهيم ماند، ولي با كمال احترام باقيمانده‌هايش را در قفسه كتابخانه‌ها خواهيم گذاشت و سرعت اينترنتمان را افزايش مي‌دهيم). ‏ والس، وازنا، دانوش، جن و پري، پياده‌رو، آنات، يانوس، كندو و... تنها گوشه‌اي است از بي‌شمار نشريه الكترونيكي ادبيات فارسي كه فضايي از جهان بي‌انتهاي مجازي را به خود اختصاص داده‌اند و منظم و نامنظم به ارائه شماره‌هاي جديد مي‌پردازند. برخي با رفتاري حرفه‌اي، از هر نگاه و سبك و قالب و خط فكري استقبال مي‌كنند و برخي در پاره‌اي روابط غيرحرفه‌اي و شخصي گرفتار آمده‌اند و در پيله محافل چند نفره گم شده‌اند.‏ در اين شماره، به معرفي چند نشريه ادبي اينترنتي خواهم پرداخت با سابقه انتشار متفاوت. نشريه «والس» كه از نشريات با سابقه در جهان اينترنت به شمار مي‌رود در كنار نشريه «يانوس» كه کمتر از يک سال مي‌شود به جمع مجازي نشينان پيوسته است. در پايان نيز نشريه تازه تأسيس «كندو» را به مخاطبان معرفي خواهم كرد. *** «والس ادبي» با نشاني اينترنتي «‏www.valselit.com‏» بنابر يادداشتي از سوي گردانندگان آن، از آبان 1384 به صورت سايتي يکپارچه آغاز به کار کرد. اين پايگاه اينترنتي افزون بر شعر در زمينه داستان نيز فعاليت مي‌کند. سردبيري آن را «سعيد طباطبايي» برعهده دارد و «رضا حيراني» دبير بخش شعر والس ادبي است. گردانندگان اين پايگاه الکترونيکي هدف خود را اين گونه عنوان مي‌کنند:‏ ‏«ادبيات، نو و كهنه نمي‌شناسد. ادبيات متعلق به هر كسي است كه او را فراخواند؛ خارج‏ از چهارچوب نسل‌ها و تفاوت‌ها. هر كس در اين وادي سازي مي‌زند و ما نيز خارج از‏ اين چهارچوبه نيستيم‎. ‎در اين چند ساله، ادبيات ما ادبيات نبودن‌ها بوده است. همواره‏ نگرشي يا گرايشي به هر دليل ـ كه گاه اين دليل را حتي در درون متن نيز نمي‌توان جست ـ ‎تأييد شده و ديگر انواع نوشتار به طرز مضحكي از حيّز انتفاع فارغ بوده‌اند. به خصوص اين حادثه براي تجربه‌هاي تازه نوشتاري، ‌انديشه‌هاي نو و در گذر از اسلوب‌هاي‏ مرجع، فراوان رخ داده است‏‎.‎‏ از همين رو سعي ما نيز در والس، ارائه متن‌هايي است با رويكرد‌هاي خاص، پيشنهادهاي تازه و در يك كلام در راستاي گسترش جهان‌هاي ممكن. اين حركت را قصد داريم در حوزه‌هاي داستان، شعر، نقد و‌انديشه ادبي دنبال كنيم. و در كنار اين‏ فعاليت‌ها با برگزاري جايزه ادبي والس نيز به صورت هر ساله، گامي در جهت شناسايي و‏ معرفي آثار قابل اعتناي ادبيات فارسي برداريم‎.‎‏» داستان، شعر،‌انديشه، نقد و پژوهش ادبي، ويژه نامه‌ها، کتابخانه و...، صفحات گوناگون والس ادبي را تشکيل مي‌دهند و در ادامه به صفحه شعر مي‌رويم و شعري از «معصومه قنبر پور» را مي‌خوانيم: «نه كلافي دارم/كه بپيچم/نه صندلي‌‌ام تاب مي‌خورد/فقط نشسته‌ام روي چهارپايه‌اي/كه پايه‌هايش از آن سوي زمين/ بيرون زده است/ دو فنجان چاي يخ كرده در قوري/ يك شعركوتاه در نوك يك مداد/يك قاب عكس/ از لبخندي كه در تاريكخانه سوخت/بماند براي خودت/ارثيه زني/كه يادت رفت/از زهدان مادرش/درش بياوري...». ‏ ‏***‏ ‏«يانوس» با نشاني اينترنتي «‏www.yanoos.net‎‏» نشريه مجازي ديگري است که ششمين شماره اش با سردبيري شاعر جوان «داوود مالکي»، چند روز پيش منتشر شد. دبيري باجه شعر اين نشريه نوپا را شاعر پيشکسوت جنوبي، «هرمز علي‌پور» بر عهده دارد تا براي گردانندگان جوان اين پايگاه، راهنمايي ارجمند باشد. علي پور در سرمقاله نخست يانوس پيرامون دبيري بخش شعر اين نشريه چنين مي‌نويسد:‏ ‏«اين دبيري ادامه چهل سال آموزگاري و دبيري است. با اين فرق که در اين يکي با وجود اين که از سلطه و سايه کهربا بر کاغذ ممکن است ناخرسند باشم. به تعداد همه شاعران واقعي، براي شعر تعريف‌هاي گونه گونه است. تا آن که شعر و شاعر يکديگر را به ستوه نيارند و چهره خوش به هم نشان ندهند. انگار ولي قرار نيست نبود چيزي جز سرنوشت خويش را زندگي کنند در اين ميان. که در رنج ما، تسلاي ما و تسلاي ما، رنج و‌اندوه مسلم است. حضور من در يانوس، پاسخ به علاقه دوستاني است که دوست دارند و مهرشان کم از خورشيد‌ها نيست و اين بود که بعد از نيم قرن هنوز شعر را به واسطه خودش به جا مي‌آورم و خوب و بد هم ندارد و هميشه هم روز بودن شعر يعني عبور از حصار و انحصار آن.» باجه‌هاي شعر، نقد، ترجمه، معرفي کتاب، وبلاگستان و... بخش‌هاي متنوع يانوس‌اند که پيش روي مخاطبان اين سايت قرار مي‌گيرند. غزلي از «محدثه الماسي» را از باجه شعر يانوس برمي‌گزينيم:‏ از باد گرفتم سرمويي به تماشات جوشيده ام از آينه تا وعده انشات بالاتر از آني که به سهو سخن آيي تا‌اي سهي‌اي سرو بنازيم به بالات! روز از پي نظم تو غزل مي‌ترکاند شب مي‌رسد آسيمه سر از چشمه چشمات آنقدر لطيفي که پس از بوسه باران گم کرده زمين جاده ابريشم لبهات از غنچه بريدم عطش پيرهنت را از آن همه نازک بدني‌هاي تو هيهات! ... ماه مني و هيچ کس اين نکته ندانست خورشيد چرا زلف دوانيد به حاشات؟ دنيا به تو زنده است و من زنده به اين حرف: مي‌ميرمت ‌اي ميل پراکنده به ذرات!‏ ‏*** «کندو» با نشاني اينترنتي «‏www.kanduu.net‏» آخرين نشريه اينترنتي است که در اين يادداشت به معرفي آن خواهم پرداخت. هر چند هنوز نسخه آزمايشي اين نشريه در جهان مجازي قرار دارد، ولي کندو با همکاري چهره‌هاي سرشناس ادبي براي تبديل شدن به نشريه‌اي پربار، دورخيزي مناسب انجام داده است. شاعر جوان، «بابک اباذري»، سردبير کندو است و محمد علي بهمني، دبيري شعر سنتي، مهرنوش قربانعلي، دبيري بخش نقد، گروس عبدالملکيان دبيري شعر نو، دکتر بهروز ياسمي، دبيري کارگاه شعر کلاسيک و افشين يدالهي، دبيري صفحه ترانه اين سايت را بر عهده دارند.‏ شعر، ترانه، شعر جهان، شعر اقوام، طنز، نقد و بررسي، نقد و نظريه ادبي، کارگاه، گفت وگو و... خانه‌هاي متنوع کندو است که مخاطبان در هر خانه مهمان مطالب متنوعي خواهند بود. شعري از غزال مرادي را از خانه شعر کندو انتخاب مي‌کنيم:‏ ‏«تمام مناظر اين شهر /کارت پستالي غريبه است / نه رودخانه‌اي /که غرقش شوم /و نه روزنامه‌اي /که باورش کنم /نامه‌هايم /به آدرس ديگري پست شده‌اند /و هيچ جاي جهان به نام من نيست / تاريخ تولدم /مثل سيگار تو /طعم تلخي دارد /روزنامه‌ها سماجت هم بکنند /بي تو تمام خبرها گذشته است /همه چيز به انقضاي خود رسيده است /و زمين /تنها توپ گردي مي‌شود /براي تکفير گاليله /دنيا به همين دو کلمه ختم نمي‌شود /که سايه‌ها مان /بيخ ديوار قد بکشند.»