پرسش:
دانش و آگاهي كه اساس خيرات و بركات زندگي انسان است از چه آسيب ها و آفاتي برخوردار مي شود؟ لطفا به نحو اجمال توضيح دهيد.
پاسخ:
علم و آگاهي براساس آموزه هاي وحياني، اساس تمامي خيرات و بركات زندگي فردي و اجتماعي انسان است و در نقطه مقابل جهل عامل اساسي تمامي شرور و نابساماني هاي زندگي فردي و اجتماعي انسان به شمار مي آيد. علي(ع) دراين زمينه مي فرمايد: «العلم اصل كل خير، والجهل اصل كل شر.» علم اساس و ريشه تمامي خوبي ها و جهل اساس و ريشه تمامي بدي هاست. سؤال اصلي دراينجا اين است كه در جايي كه علم و دانش وجود دارد چرا آن آثار مثبت و ايجابي بر آن مترتب نمي شود و خيرات و بركاتي را به ارمغان نمي آورد؟ پاسخ اجمالي آن اين است كه شخصيت انسان تحت تأثير دو گرايش متضاد قرار دارد و هر گرايش غلبه كند، شخصيت انسان در آن مسير شكل مي گيرد. 1- گرايش عقلاني يا عقلايي 2- گرايش هواي نفس و يا حيواني. بنابراين دانش و ارزش هايي كه براساس قوه عاقله انسان بوجود آمده اگر متأثر از هواهاي نفساني نباشد آثار و كاركرد واقعي خود را نشان داده و زندگي فردي و اجتماعي انسان را منور و پربركت مي نمايد. اما اگر هواي نفس غلبه كند و قوه عاقله مغلوب واقع شود، طبيعي است كه حيات طيبه انسان مخدوش شده و سمت و سوي شيطاني و قهقرايي پيدا مي كند. اما اينكه چه آفاتي به طور مشخص در آموزه هاي اسلامي مطرح شده كه با علم و آگاهي منافات پيدا مي كند و قدرت تأثيرگذاري آن دانش و ارزش را از كار مي اندازد، در اينجا به نحو اجمال به اين شاخص ها اشاره مي كنيم:
1- نسيان
يكي از آفت هاي علم و دانش نسيان و فراموشكاري است، كه باعث مي شود كاركرد واقعي آن علم از بين برود و آثار و بركات و خيراتي را به ارمغان نياورد.
پيامبراعظم(ص) مي فرمايد: «آفه العلم النسيان» آسيب دانش، فراموشي است. (تحف العقول، ص6)
2-حسادت
حسادت يكي از صفات رذيله و از اخلاق سيئه انسان به شمار مي آيد كه اگر در كسي اين صفت پررنگ شود و بر قوه عاقله و دانش و ارزش هاي او غلبه كند، به طور طبيعي اين آفت تأثيرات مثبت و ايجابي دانش و ارزش را از بين مي برد.
پيامبراعظم دراين زمينه مي فرمايد: «آفه العلم الحسد» آسيب دانش و آگاهي، حسادت است. (من لايحضره الفقيه، ج4، ص373)
