ماساژ يا مالش شيوهاي از دست ورزي روي بافتهاي نرم بدن و نيز روي مجراهاي اصلي و فرعي انرژي حياتي و رگهاي خون انسان و نقاط مناسب بدن براي طب سوزني و محلهاي معين انجام ميشود و با انجام آن از ابتلا به بيماريها جلوگيري و به سالمسازي بدن کمک ميشود. اين درمان به رهايي از استرس و فشار عضلاني و درد ناشي از صدمات و سرعت بهبود ناراحتيهاي حاد و مزمن كمك ميكند. امروزه ميليونها نفر در سراسر جهان از اين روش به عنوان يك روش مراقبت بهداشتي استفاده ميكنند.
تاريخچه ماساژ درماني به حدود 2700 سال قبل از ميلاد برمي گردد. از ماساژ درماني در طب داخلي چين براي درمان فلج و تب و لرز استفاده ميشد. بقراط در حدود 400 سال قبل از ميلاد ضرورت استفاده از مالش را به عنوان يك درمان به ويژه در درمان آسيبهاي ورزشي و جنگي به پزشكان گوشزد كرد. اسناد قديمي نشان ميدهند که ژاپنيها و ساير تمدنها نظير مصر، روم و عرب از ماساژ درماني استفاده ميکردند.
ماساژ بر اساس نظريه طب سنتي چين و براساس اصول تشخيص مرض و معالجه آن با تحليل همه جانبه بيماري و حال مزاجي بيمار انجام ميشود. در ماساژ دادن از داروهاي خوراکي بهرهگرفته نميشود و تأثيرات منفي آن بسيار کم است و براي بسياري بيماريها، تأثيرگذاري نسبتا خوب دارد و روشي ساده و آسان است. با اين حال دامنه کاربرد آن بسيار گسترده است. اين گونه روش معالجه براي بيماريهاي معمولي از قبيل، بيماري مهرههاي گردن، آسيب ديدگي حاد عضلات کمر بر اثر کار جسمي زياد، شکاف در مهرههاي بدن، صدمه به عضلات و رباطها و مفاصل دستها و پاها و غيره مؤثر است.
براي ماساژ درماني اثرات مثبت زيادي از بهبود گردش خون تا بهبود متابوليسم بدن ذكر شده است. به خصوص در مورد ماساژ سوئدي نشان داده شده كه در كاهش درد عضلاني، كاهش استرس و بهبود ايمني مؤثر بوده است.
حرکات دستي ماساژ طبق استاندارد معين و با رعايت اصول فني و خواستهاي اساسي مانند بادوام، با قوت، متعادل، ملايم و اثرگذار عملي ميشود. ماساژ فقط به حرکات دست محدود نميشود بلکه با پا و قسمت بالاي بازو و دست يا با توسل به وسايل مخصوص ماساژ انجام ميشود. گاهي نيز ميتوان از مرهمهاي ويژه براي ماساژ دادن استفاده کرد. براي نمونه مرهم مالش، خامه مالش، روغن گرفته شده از گياهي به نام «دونگ چينگ»، روغن کافيشه، روغن کنجد و موادي مانند پودر يا ساير مايعهاي روغن کاري.
شيوههاي ماساژ دادن فراوان است. شيوههاي معمولي عبارت است از: فشار دادن، ماليدن، فشردن با يک انگشت، حرکت دادن، کوفتن، با دست کشيدن و غيره. برخي اوقات ماساژ براي پيشگيري و درمان بيماريها مورد استفاده قرار ميگيرد. براي نمونه، ماساژ کودکان، ماساژ براي معالجه شکسته بندي استخوان، ماساژ با «چيگون» (روش سنتي تمرين تنفسي عميق در چين) و غيره. ماساژ گاهي براي سالمسازي بدن شخصي انجام ميشود و هر کسي قادر به انجام آن است. مثلاً ماساژ بهداشت چشمان، بهداشت دستها و پاها، براي سالمسازي معده، براي آرامش بخشيدن به اعصاب و غيره.
يکي از سبکهاي ماساژ درماني، ماساژ سنتي اروپايي است که شامل روشهايي بر اساس فيزيولوژي و آناتومي طب غربي پنج تكنيك دست ورزي بافتهاي نرم بدن در آن مورد استفاده قرار ميگيرند. اما تكنيكهاي ماساژ شرقي بر اساس اصول طب سنتي چين بنا شده است و انرژي حياتي را كه معتقد هستند در كانالهاي غير قابل رؤيت در بدن جريان دارد تجديد ميكنند. اين متدها شامل طب فشاري و «شياتسو» هستند.
يکي از تأثيرات ماساژ درماني اين است که کارکردهاي امعا و احشاء شامل قلب، جگر، طحال، ريه، معده، کيسه صفرا، روده و مثانه را تعديل و تنظيم ميکند. ماساژ و مالش با کاربرد مهارت و تکنيک کارکرد از کار افتاده شده امعا و احشاء را دوباره به تعادل جديد ميگرايد و بدين ترتيب به هدف درمان بيماري و حفظ الصحه و سالمسازي ميرسد.
انرژي حياتي ماده اصلي براي نگهداري حيات محسوب ميشود، مجراهاي اصلي و فرعي انرژي حياتي و خون انسان مجراهاي بدن انسان براي گردش انرژي حياتي، انتقال و ارتباط به حساب ميآيند. به محض آن که نصفالنهار و انرژي حياتي غيرعادي شود، تأثيرات ناسالم در محيط که باعث بيماري شود، از خارج وارد امعا و احشاء بدن انسان ميشود و باعث ابتلا به بيماري ميشود، در مقابل امعا و احشاء بدن انسان مريض ميشود و هم ميتواند از طريق نصف النهار در مظهر بدن منعکس شود. ماساژ و مالش از طريق تحريک تکنيک دستي ميتواند به بوجود آمدن کارکرد نصف النهار و انرژي حياتي و گردش آنها ياري کند و به اين ترتيب باعث هماهنگي مکانيسم امعا و احشاء ميشود و از تأثيرات ناسالم جلوگيري ميكند و بيماريهاي رواني را مورد معالجه قرار ميدهد.
مهارت و تکنيک ماساژ و مالش براي پوست، عضلات و مجراي خون انجام ميشود، ميتواند نقش تعديل و تنظيم پوست، رگهاي پوستي و رخنه بين عضلات زير پوست را ايفا کند و ميتواند حرکت بطئي خون را از بين برده و گردش خون را سريع كند. مهارت و تکنيک ماساژ و مالش ميتواند به طور مستقيم دررفتگي عضلات و استخوان را اصلاح کند. از اين جهت، چه بيماريهاي ناشي از ضرر رساني باد، سرما، گرما و رطوبت و چه ناخوشي يا بهم خوردگي مزاج و زخم در اثر زمين خوردن و کوفتگي و رگ به رگ شدگي ميتوان با ماساژ و مالش درمان کرد.
معمولا انواع ماساژ با يك مكانيسم مشابه روي بدن اثر ميگذارند. زماني كه ماهيچه بيش از حد فعاليت دارد، تجمع مواد زايد از جمله اسيدلاكتيك ميتواند باعث درد، گرفتگي و حتي اسپاسم عضلات شود. ماساژ به طور عام و ماساژ سوئدي به طور خاص، گردش خون و جريان لنفاوي را بهبود بخشيده، مواد غذايي و اكسيژن تازه را به بافتهاي مزبور ميرساند و به خروج مواد سمي و بهبودي كمك
ميكند.
همچنين عضلات در حال كشش ميتوانند به رگهاي خوني و اعصاب فشار آورد و با محدود كردن جريان خون باعث ايجاد درد شوند. با ماساژ منطقه مورد اثر، به تدريج فشار عضله بر اعصاب درگير كاهش يافته و درد كاهش مييابد. همين مكانيسم در بهبود عضلات آسيب ديده با ماساژ باعث سودمندي آن است.
علاوه بر اين، ماساژ باعث افزايش اندروفينها (نابودكنندههاي درد) و افزايش ترشح هورمون سروتونين (تعديلكننده خلق و خوي) ميشود. همچنين ثابت شده كه هورمون استرس (كورتيزول) را آزاد ميکند. به همين دليل ماساژ اغلب به عنوان يك درمان تکميلي براي افرادي كه سيستم ايمني آنها بر اثر استرس تضعيف شده توصيه ميشود.
يافتههايي که روي افرادي که ماساژ درماني روي آنها انجام شده نشان ميدهد که بيماران بستري در بيمارستان كه ماساژ دريافت كردند، افزايش در تحرك، انرژي، تغييرات مثبت خلقي و سرعت بهبودي از خود نشان دادند.
بيماران مبتلا به پشت درد مزمن پس از دريافت دو جلسه درمان 30 دقيقهاي در هفته براي مدت پنج هفته، كاهش درد، افسردگي و اضطراب و نيز بهبود خواب را گزارش كردهاند. برخي نتايج متناقض نيز گزارش شده كه نياز به بررسيهاي بيشتر دارد.
كاركنان ادارات كه ماساژ دريافت ميکنند، هوشيارتر، فعالتر و كم استرستر از آنهايي بودند كه ماساژ دريافت نكرده بودند. بيماران مبتلا به دردهاي عضلاني كه دو جلسه 30 دقيقهاي ماساژ درماني در هفته به مدت 5 هفته دريافت كردند، كاهش درد، كوفتگي و خستگي را گزارش دادند. همچنين در تعداد شبهاي كمتري اختلالات خواب داشتند.
در مصدومين سوختگي، ماساژ درماني در كاهش اختلالات روحي (اضطراب، تنش و افسردگي) و علايم جسمي (درد و خارش) مؤثر بوده است. اثرات ماساژ در كودكان نيز به خوبي بزرگسالان است. براي مثال نوزادان نارسي كه ماساژ دريافت ميكنند، بيشتر وزن اضافه ميكنند و سريعتر از بيمارستان مرخص ميشوند. كودكان مبتلا به اوتيسم نيز با ماساژ درماني رفتارهاي غيرمعقول كمتري از خود بروز دادند. ساير بيماريهايي كه به ماساژ درماني خوب جواب دادهاند عبارت هستند از: سندرم خستگي مزمن، استئوآرتريت، سندرم تونل كارپال، ميگرن و سياتيك. بايد توجه داشت در صورتي كه مبتلا به تب بالا، التهاب، عفونت، فلبيت، ترومبوز، يرقان يا بيماري عفوني پوستي هستيد از ماساژ اجتناب كنيد.
روي زخمهاي باز يا سوختگي يا موضع جراحت قبلي ماساژ انجام ندهيد. در كوفتگي يا رگ به رگ شدن، ماساژ را به مدت 24 ساعت به تأخير بياندازيد.
در صورت ابتلا به يك بيماري مزمن، مانند آرتريت، سرطان يا بيماري قلبي، قبل از انجام ماساژ با پزشك خود مشورت کنيد.
در صورتي كه باردار هستيد به ماساژ درمانگر خود اطلاع دهيد زيرا ماساژ برخي نواحي، باعث زايمان زودرس ميشود.
