نگاهي به عمليات غرور آفرين بيت المقدس ؛
نهم ارديبهشت 1361فرا رسيد. شب از نيمه گذشته بود. شور و نشاط زايد الوصفي در قرارگاه كربلا حاكم بود.شهيد صدوقي و آية ا. ..مشكيني نيز در كنار فرماندهان سپاه و ارتش حضور داشتند.
در حالي كه ساعت 15دقيقه از نيمه شب را نشان مي داد، آياتي ازسوره مباركه فتح تلاوت شد و سرانجام 30دقيقه پس از ساعت 24، فرمانده قرارگاه كربلا با قرائت رمز عمليات، فرمان آغاز يورش به دشمن را صادر كرد. نيروها كه از ساعتها قبل در انتظار فرمان حمله به سر مي بردند، در تمام محورها عمليات سرنوشت ساز رزمندگان اسلام شروع گرديد. هدايت عمليات به همراه طنين دعاي ملكوتي توسل، معنويت خاصي را بر قرارگاه مركزي حاكم كرده بود. شهيد صدوقي و آية ا. ..مشكيني به طور جداگانه پيامهايي را به وسيله بي سيم خطاب به رزمندگان اسلام قرائت كردند. اولين خبر درگيري، از چهارمين محور قرارگاه فتح (فتح 4)به قرارگاه كربلا رسيد. تقريبا 3ساعت پس از آغاز عمليات، تمامي يگان ها با دشمن درگير شده بودند. شبكه ارتباطي بي سيمي دشمن همچنان عادي بود و دشمن هيچ گونه آماده باش فوق العاده اي اعلام نكرده بود و شواهد و قراين حاكي از غافلگيري دشمن به ويژه در محور قرارگاه فتح بود. يگانهاي تابعه قرارگاه قدس، در 5محور مختلف با دشمن درگير شدند، اما هوشياري دشمن در مورد سمت تك رزمندگان و همچنين استحكاماتي كه دشمن ايجاد كرده بود، عملا منجر به كندي و نا هماهنگي در پيشروي يگانهاي قرارگاه قدس شد، يگانهاي قرارگاه فتح، ضمن درگيري با دشمن و انهدام قوايش در غرب كارون، خود را به جاده اهواز-خرمشهر رساندند. تنها معضل قرارگاه فتح، عدم الحاق با قرارگاه نصر بود. اين امر موجب بروز نگراني جدي در جبهه خودي شده بود. يگانهاي قرارگاه نصر در ساعت مقرر با دشمن درگير شدند. تاخير در حركت و پيشروي يگانهاي قرارگاه نصر و نيز وجود باتلاق در كنار جاده اهواز -خرمشهرو همچنين تمركز نيروهاي دشمن در منطقه شمال خرمشهر موجب گرديد كه اهداف قرارگاه نصر تأمين نگردد و درگيري به روز كشيده شود. در پايان روز اول، وضعيت كلي عمليات بدين ترتيب بود كه قرارگاه نصر و فتح، سرپلي به مساحت 800كيلومتر مربع در غرب كارون تصرف كرده بودند و نيروهاي قرارگاه قدس به غير از دو محور، در بقيه محورها موفق به عبوراز رودخانه كرخه نور نشدند. پس از مراحل اول عمليات، دشمن بلافاصله با درك جديدي كه از محورهاي عمليات رزمندگان اسلام و اهداف آنها پيدا كرده بود، اقدام به پاتك نمود..
پيام صدام به نيروهاي آماده پاتك
«تمامي نيروهايي كه مواضع و استحكامات خود را از دست داده اند بايد ظرف امروز و امشب دوباره از دشمن پس بگيرند، در غير اين صورت محاكمه انقلابي خواهند شد.»
ادامه عمليات در شب دوم، طي جلسه اي مورد بحث و بررسي قرار گرفت. دراين جلسه پس از بررسيهاي به عمل آمده مقرر گرديد رزمندگان در شب دوم استراحت كنند و صرفا جهت تثبيت سر پل، رخنه هاي موجود را بپوشانند.
مرحله دوم عمليات بيت المقدس
پس از آنكه رخنه هاي موجود در منطقه سر پل ترميم، تأمين و تثبيت گرديد، در قرارگاه مركزي كربلا با حضور فرماندهان در مورد ادامه عمليات تبادل نظر صورت گرفت. براي محاصره و تصرف خرمشهر سه راه كار وجود داشت :
عمليات از شرق جاده اهواز -خرمشهر
عمليات روي جاده اهواز -خرمشهر
اجراي تك از غرب جاده اهواز، محاصره و تصرف خرمشهر با دور زدن دشمن از نزديك نهر عرايض و مسدود كردن عقبه دشمن، پس از بررسي راهكارهاي مختلف در مورد محاصره و تصرف خرمشهر.
در زمينه هدف عمليات در مرحله دوم، دو نظر كلي وجود داشت :
الف :) پيشروي به سمت مرز و دسترسي بيشتر به عقبه دشمن
ب :) پيشروي به سمت خرمشهر از غرب جاده اهواز -خرمشهر
پس از بحث و بررسيهاي بسيار كه صورت گرفت، سرانجام نظر اول مورد تصويب قرار گرفت. بدين ترتيب مقرر شد كه مرحله دوم عمليات با دو قرارگاه فتح و نصر انجام گيرد. در اين مرحله قرارگاه قدس ماموريت داشت كه با عمليات ايذايي نيروهاي دشمن را درگير نگه دارد. مرحله دوم عمليات در ساعت 30:23دقيقه روز 16/2/1361 با هدف رسيدن به مرز بين المللي و محاصره خرمشهر آغاز شد. نيروهاي قرارگاه فتح در همان ساعتهاي اول عمليات به جاده مرزي رسيدند. نيروهاي قرارگاه نصر در جناح چپ عمليات به شدت تحت فشار دشمن قرار گرفتند. در ساعت 3بامداد، برخي از يگانها رسيدن به مرز بين المللي را اعلام كردند. با شروع مرحله دوم عمليات، نيروهاي دشمن در غرب جاده اهواز -خرمشهر كه از تأمين عقبه خود احساس نگراني مي كردند، اقدام به عقب نشيني نمودند. قواي عراقي در حين عقب نشيني به خاطر وجود دژمرزي و خندقهاي متعدد دچار مشكل شده و تعدادي از تانكهايشان نيز به داخل خندق افتادند. پس از مرحله دوم عمليات، برتري رزمندگان اسلام نسبت به دشمن قطعي شد و ابتكار عمل به طور كامل در اختيار رزمندگان اسلام قرار گرفت. از اين پس تصميم گيري در جبهه خودي به آساني صورت مي گرفت و در جبهه دشمن با سختي و سر درگمي همراه بود. دشمن در روز 19/2/1361، تا جفير عقب نشيني كرد و با استقرار در 2كيلومتري پاسگاه شهابي در حد فاصل كوشك و طلائيه، به صورت پراكنده نيروي تأمين گذاشت.
نتايج مرحله دوم عمليات بيت المقدس
1- رسيدن به مرز بين المللي و پايان دادن به ماهها اشغال خاك مقدس جمهوري اسلامي ايران
2- تشديد محاصره خرمشهر و وادار نمودن دشمن به تخليه تدريجي نيروهايش از داخل خرمشهر
3- عقب نشيني لشكرهاي 5مكانيزه و 6زرهي دشمن از هويزه، پادگان حميد و حومه اهواز
4- آزاد شدن جاده اهواز -خرمشهر
5- حل شدن بخشي از مشكلات عقبه نيروهاي خودي كه متكي به رودخانه كارون بودند با بهره برداري از جاده اهواز -خرمشهر
طي مرحله اول و دوم عمليات، مجموعاً نزديك به پنج هزار كيلومتر مربع از مناطق اشغالي آزاد و علاوه بر كشته و زخمي شدن تعداد زيادي از نيروهاي دشمن، 9075نفر به اسارت درآمدند.
مرحله سوم عمليات بيت المقدس
با پيدايش اوضاع جديد و آگاهي از اضمحلال دشمن، بلافاصله جلسه فرماندهان در قرارگاه مركزي كربلا تشكيل شد تا علاوه بر تجزيه و تحليل و بررسي علل عقب نشيني دشمن و موقعيت جديد، در مورد ادامه عمليات نيز تدابير لازم اتخاذ گردد. در اين جلسه شهيد حسن باقري، قرارگاه نصر سپاه پاسداران، با توجه به اطلاعات دريافت شده، خبر نقل و انتقال دشمن در خرمشهر را ارايه داد. فرمانده قرارگاه فتح سپاه پاسداران نيز نتيجه گيري كرد كه تمام تلاشهاي دشمن در روز گذشته براي جلوگيري از پيشروي نيروهاي خودي به سمت شلمچه متمركز شده بود. بر اين اساس، با توجه به اوضاع جديد و خبرهاي واصله از فرار و عقب نشيني دشمن، تصميم گرفته شد كه در اجراي مرحله سوم تسريع شود. نيروهاي دشمن پس از عقب نشيني و فرار، در شلمچه مستقر شدند تا علاوه بر حفظ عقبه نيروهاي مستقر در خرمشهر از معبر وصولي بصره نيز دفاع نمايند لذا ضمن تمركز شديد، آرايشي جديد به خود گرفتند.
مرحله سوم عمليات، با هدف آزاد سازي خرمشهر و با دو قرارگاه فتح و نصر به شكل زير طرح ريزي و ساماندهي شد :به قرارگاه فتح ماموريت داده شد ضمن پاكسازي دشمن در داخل خاك عراق تا عمق 6كيلومتري مرز بين المللي، نيروهاي دشمن را منهدم نمايد. به قرارگاه نصر مأموريت داده شد كه از جاده خرمشهر تا رودخانه عرايض را پاكسازي و نيروهاي دشمن را منهدم نمايند. قرارگاه قدس هم مأموريت يافت به پيشروي خود ادامه داده و تا پشت مرز بين المللي (كوشك -طلائيه )دشمن را عقب بزند.
مرحله سوم عمليات در حالي طرح ريزي مي شد كه رزمندگان اسلام پس از چند مرحله پيشروي و جنگ شبانه روزي با دشمن در خستگي به سر مي بردند، ولي ضرورتهاي گوناگون ايجاب مي كرد كه مرحله سوم عمليات به سرعت طرح ريزي و اجرا شود. مرحله سوم عمليات در ساعت 10شب 19/2/1361، آغاز شد. برابر طرح عمليات، يگانها در محورهاي مختلف با دشمن درگير شدند اما حضور پر حجم دشمن در منطقه شلمچه از يكسو و خستگي شديد رزمندگان اسلام از سوي ديگر، مانع پيشروي در اين منطقه بود.
مجدداً در تاريخ 20/2/1361، رزمندگان اسلام براي آزاد سازي خرمشهر به دشمن حمله ور شدند، اما نتايج مطلوب حاصل نشد. در عين حال نيروها پس از پيشروي، در 3كيلومتري شلمچه استقرار يافتند.
مرحله چهارم عمليات بيت المقدس
بلافاصله پس از مرحله سوم عمليات و در پي تلاشهايي كه براي دستيابي به جاده شلمچه صورت گرفت، فرصت لازم در اختيار يگانها گذارده شد تا به بازسازي و تجديد سازمان نيروهاي خود بپردازند. در اين حال، قرارگاه فجر همراه يگانهاي تابعه خود وارد منطقه شدند. طي اين مدت، جلساتي برگزار گرديد كه در بخشي از آن به بررسي مشكلات و تصميم گيري براي آينده پرداخته شد. تجارب به دست آمده حكايت از آن مي كرد كه سازمان رزم سپاه پاسداران مي بايست به منظور گسترش ظرفيت جذب و به كارگيري نيروهاي بسيجي گسترش يابد. در بخش ديگري از اين نشستها، طرح مانور مرحله چهارم عمليات و تلاشهاي دشمن مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. در اين جلسات افراد غالباً بر اين نظر بودند كه مقاومت دشمن در خرمشهر اساسا بدين منظور صورت مي گيرد كه بتواند زمان لازم را براي تخليه نيروهايش به دست آورد. ضمن اينكه مواضع دفاع در برابر بصره و حفظ جاده شلمچه به عنوان عقبه نيروهاي دشمن در خرمشهر و معبر وصولي بصره، بخش ديگري از تلاشهاي دشمن را تشكيل مي داد. سرانجام پس از 22روز نبرد بي امان در سه مرحله، مرحله چهارم عمليات با هدف محاصره و آزادسازي خرمشهر در ساعت 25/22دقيقه مورخ 1/3/1361 آغاز شد. يگانهاي قرارگاه فتح پس از درگيري با دشمن و پيشروي موفق شدند كه با روشن شدن هوا در پليس راه خرمشهر دشمن را منهدم نمايند. همچنين نيروهاي قرارگاه فجر با عمليات خود توانستند پل نو را تصرف كنند و به سمت شط العرب پيشروي نمايند. نيروهاي قرارگاه نصر نيز در امتداد مرز پيشروي كردند و با پاكسازي و انهدام دشمن به سمت جنوب به حركت درآمدند. بدين ترتيب محاصره خرمشهر كامل شد. اما همچنان نيروهاي دشمن در داخل شهر مقاومت مي كردند. دستور اكيد فرماندهي قواي عراقي براي مقاومت در خرمشهر و وعده هاي فرمانده نيروهاي دشمن در اين شهر مبني بر ارسال كمك و پشتيباني و همچنين تشويق آنها به مقاومت -كه از طريق شنود راديويي شنيده مي شد -نقش زيادي در ايستادگي نيروهاي عراقي داشت. در اين وضعيت دشمن نيروهايش را از مثلث كارون -جاده خرمشهر فراخواني كرد تا پس از سازماندهي آنها، اقدام به شكستن محاصره خرمشهر كند. ولي ضعف روحي قواي دشمن بيش از آن بود كه بتوانند به پاتك و شكستن محاصره اقدام نمايند. روز 2/3/1361حلقه محاصره خرمشهر تنگ تر شد و بخشي از نيروهاي دشمن به اسارت درآمدند. دشمن نا اميد از شكستن محاصره مذبوحانه براي نجات نيروهايش تلاش مي كرد. برخي از نيروهاي دشمن با استفاده از هر وسيله ممكن نظير تيوب چرخ ماشين و كلمن آب براي عبور از رودخانه اروند تلاش مي كردند. برخي از آنها نيز در ميان آب غرق شده و به هلاكت رسيدند. برخي ديگر نيز همچنان در انتظار بودند. طولي نكشيد كه صداي رزمندگان اسلام از بلندگوها پخش شد و باقي مانده نيروهاي دشمن را دعوت به تسليم كرد. به دنبال آن از حدود ساعت 10صبح روز سوم خرداد 1361از گوشه و كنار شهر، عراقي ها در حالي كه دستها را بر سر نهاده بودند و برخي هم قرآن و عكس امام خميني(ره) را در دست داشتند و الموت صدام مي گفتند فوج فوج خود را تسليم كردند.
رزمندگان اسلام در تاريخ سوم خردادماه سال 1361 برخلاف تصور دشمن كه از دروازه هاي شرقي و شمالي و جنوبي كه در كمين آنها بود از دروازه هاي غربي، شهر آزاد و نيروهاي دشمن را منهدم كردند و بسياري از آنان را به اسارت درآوردند. بدين ترتيب خرمشهر كه پس از 34ساعت روز مقاومت در برابر دشمن سقوط كرده بود بعد از 575 روز اشغال ظرف مدت كمتر از 48ساعت آزاد و به طور كامل از لوث وجود اشغالگران پاكسازي شد. رزمندگان اسلام در اولين اقدام خود پس از آزادسازي شهر، نماز شكر را در مسجد جامع خرمشهر به جاي آوردند. اعلام خبر آزاد سازي خرمشهر در ساعت 14 از صداي جمهوري اسلامي ايران امت حزب ا... را كه مدتها در آرزوي چنين لحظه اي بودند مسرور ساخت. شهرهاي كشور غرق در شادي و سرور شدند. حضور مردم در خيابانها، پخش شيريني و برقراري جشن و شادي به قدري وسيع بود كه تنها با شادي مردم در روز فرار شاه قابل مقايسه بود.
