پرسش:
بازخواني و تفكر در خاطرات خوش و مثبت گذشته و افق روشن آينده چه تأثيراتي در نشاط، شادابي و اميد به زندگي انسان دارد؟
پاسخ:
يكي از مهم ترين آثار بازخواني خاطرات مثبت و خوش گذشته و يادآوري و تكرار آن و ترسيم افق روشني براي آينده، غلبه بر يأس و نااميدي و تقويت نشاط و شادابي و اميدواري در حيات فردي و اجتماعي انسان است. در اينجا به نحو اجمال به توضيح اين دو مورد مي پردازيم:
بازخواني خاطرات خوش
بعضي افراد زندگي خود را با مقياس حال و وضعيت فعلي ارزيابي مي كنند و نتيجه مي گيرند كه هميشه در شرايط سخت بوده و خواهند بود، درحالي كه واقعيت زندگي چيز ديگري است. توجه به گذشته شيرين و مرور خاطرات مسرت بخش آن، درحال پراندوه انسان روزنه اي مي گشايد و ما را اميدوار مي سازد. امام صادق(ع) با گوشزد كردن اين نكته، يكي از مبتلايان به يأس و نااميدي را نجات داد. ابراهيم بن مسعود مي گويد: وضعيت يكي از تجار مدينه تغيير كرد، او خدمت امام صادق(ع) رسيد و لب به شكايت گشود.
حضرت به وي فرمود: بي تابي مكن كه اگر روزي دچار تنگدستي شده اي، روزهاي بسياري را در خوشي گذرانده اي. نااميد مباش كه نااميدي كفر است. خداوند به زودي تو را غني خواهد ساخت. (بحارالانوار، ج78، ص203)
انديشه و ترسيم آينده اي روشن
بعضي به گمان اينكه مشكلي كه هم اكنون گريبان گير آنها شده است تا ابد همراهشان خواهد بود، زانوي غم در بغل مي گيرند و به كلي مأيوس مي شوند، كسي كه حالت انتظار نداشته باشد، آينده را تاريك و همه راهها را بسته مي بيند، اما با داشتن تصويري روشن از آينده و بهره مندي از روحيه انتظار، مي توان بر روحيه يأس و نااميدي غلبه كرد و چراغ اميد را پرفروغ ساخت. قرآن مجيد سختي ها را پايان پذير مي داند، از اين رو آسايش و راحتي را مقرون به سختي ها قرار داده است (انشراح-5) جابربن عبدالله انصاري مي گويد: روزي همراه بيش از سيصدنفر از سربازان اسلام از جانب رسول خدا(ص) به مأموريتي اعزام شديم، اما از آنجا كه توشه راهمان اندك بود، برخي گفتند، از اين مأموريت منصرف شويم. اين تصميم را به آن حضرت اطلاع دادند. رسول خدا(ص) پس از اينكه فرمود: اگر آذوقه بيشتري داشتم حتماً به شما مي دادم، آيه فوق را قرائت كرد: ان مع العسر يسرا، ان مع العسر يسرا (درالمنثور، ج6، ص364). بعد نوميدي بسي اميدهاست- از پس ظلمت بسي خورشيدهاست (مثنوي معنوي، دفتر سوم)
نه تنها سختي ها مايه اميد است، افزايش آن نيز مايه اميد بيشتر است. وقتي حلقه هاي بلا و گرفتاري، تنگ تر شود، نشانه هاي فرج آشكار مي گردد و اين بدان علت است كه هركس در شرايط سخت و بحراني، دچار يأس و نوميدي نگردد. علي(ع) توصيه مي فرمايد: در پيچيده ترين مراحل هم نبايد از مشكلات فرار كرد و روح اميدواري را از دست داد: «عند تناهي الشدائد، يكون توقع الفرج» وقتي شدت سختي ها به نهايت رسند، همان لحظه موقع انتظار و اميد گشايش است. (غرر الحكم و دررالكلم، ج4، ص319) يكي از سخت ترين دوران براي رسول اكرم(ص) جنگ احزاب بود كه همه گروه ها در صف واحد قرار گرفتند تا با تمام قوا و تجهيزات كامل، لشكر اسلام را منهدم كنند. در اين حال پيامبر(ص) اميدش را از دست نداد و حتي پيروزي مسلمانان را بر امپراتورهاي فارس و روم نويد دادند. برخي از منافقين مي گفتند: او ما را مسخره كرده است. ما جرأت نداريم كه چند قدمي از سپاه فاصله بگيريم، آن گاه او وعده فتح ايران و روم را مي دهد. (تفسير عياشي، ج1، ص201)
