وجود مبارك حضرت امير (ع) در ذي قار كه منطقه اي است نزديك بصره، قبل از جريان جنگ بصره درخطبه 231 فرمود: پيامبر آمد، يك ملاطي گذاشت كه دلهاي افراد دشمن خون آشام كه ساليان متمادي قدّاره كشي مي كردند، اينها را مرتبط كرد و آن كينه هاي درون را برداشت. 3 گروه بودندكه آنها را به هم ارتباط داد؛ يك عدّه بي تفاوت بودند، فرمود: بي تفاوت نباشيد، با هم علاقمند باشيد. يك عدّه اختلاف داشتند، دشمن يكديگر بودند؛ اين كينه و عداوت را برداشت. يك عدّه دوست هم بودند، اين دوستي را تحكيم كرد. آنها كه با محبت و مودّت بودند، وداد و محبت را تحكيم كرد؛ آنها كه دشمن بودند، دشمني را به دوستي تبديل كرد. آنها كه بي تفاوت بودند، آنها را دوست كرد؛ لذا جامعه را منسجم كرد و مهمترين كار رسول خدا (ص) همين بود. در بهشت هيچ اختلافي نيست. در سوره مباركه حشر مردان الهي كه دعا مي كنند، دعاي آنها هم اين است كه: خدايا ! نه كينه ما را در دل كسي قرار بده، نه كسي را دشمن ما بكن: و لا تجعل ف ي قلوب نا غ لاً ل لّذ ين آمنوا (1). چون اگر كسي كينه ديگري را در دل داشته باشد، زندگي ندارد! نه غذا خوردنش لذيذ است، نه خوابيدن او لذيذ است؛ هميشه به اين فكر است كه رقيب را از پا در بياورد. اين ديگر زندگي نشد! مردان بهشتي در بهشت بدون كينه زندگي مي كنند: و نزعنا ما ف ي صدور ه م م ن غ لّ (2)، اين اثر دين است ! فرمود: و رتق ب ه الفتق. « فتق » يعني پاره بودن، « رتق » يعني بستن. اين لباس كه پاره مي شود، مي گويند: فتق شده. خياط كه اين را مي دوزد، مي گويند رتق كرده. مي گويند رتق و فتق امور،يعني هر جا شكافي هست، اختلافي هست؛ اين رتق مي كند، مي بندد، مي دوزد. حضرت فرمود: رسول خدا اين شكاف ها را رتق كرده، اين پاره ها را بسته و دوخته؛ رتق و فتق اين است.
نفش رسول اكرم (ص) در رفع اختلافات خويشاوندي
و الّف ب ه ذو ي الارحام. خيلي از ارحام با يكديگر اختلاف داشتند، وجود مبارك پيامبر الفت ايجاد كرد. اگر الفت باشد، ما هيچ كمبودي در مملكت نداريم. كسي گران نمي فروشد، كسي احتكار نمي كند، كسي ذخيره نمي كند، كسي خ لاف نمي گويد، كسي چك بي محل نمي كشد؛ راحت زندگي مي كند، مي شود بهشت. اگر وجود مبارك حضرت ولي عصر ظهور كرد، اينها عملي مي شود، مي شود بهشت. الآن ما مي خواهيم عمل بكنيم، ولي متأسفانه آن توفيق را پيدا نمي كنيم؛ به دست خود ما هست. ما اگر بخواهيم در بهشت به سر ببريم، راهش همين است كه نه بيراهه برويم، نه راه كسي را ببنديم. آخر چرا آدم يك حرفي بزند كه كسي را برنجاند ؟! قلب يك كسي را به درد آوردن، اين چه اثر مثبتي دارد ؟ به ما فرمود: مواظب زبانتان باشيد. در خانواده هم همين طور است؛ آن خانواده اي بهترين خانواده است و بهترين زندگي را مي كند كه اعضاء منزلش دوست هم باشند، به همديگر احترام بگذارند. ماچنين پيغمبري داريم وگاهي خجل هستيم كه بگوئيم امت اين پيغمبريم!!
حفظ جامعه در پرتو احترام به مردم
بعضي از بزرگان كتابي نوشتند در شرح اسماء امتعه ووسايل زندگي پيغمبر. يعني چه ؟ حضرت كه يك زندگي خيلي ساده اي داشت، يك شانه داشت، يك كاسه داشت، يك بشقاب داشت و يك ظرف آبگيري؛ همين زندگي ساده اي كه اعراب آن روز داشتند. حضرت براي همه اينها احترام قائل بود، شناسنامه قائل بود.مشخص كرده بود اين شانه اسمش چيست، اين كوزه اسمش چيست، اين كاسه اسمش چيست، آن ديگ اسمش چيست ! بعضي از بزرگان اسامي امتعه ووسايل زندگي پيغمبر را يادداشت كردند، كتاب نوشتند. اين كاسه است كه حضرت باآن آب مي خورد؛ به آن احترام مي كند، براي آن اسم مي گذارد. اين دين است !! واقعا ما كجا و اين پيغمبر كجا ! مسجد جاي اين حرف هاست. وقتي حضرت براي يك كاسه ويك جارو احترام قائل است، اين است كه هر كس حضرت را مي ديد، فريفته مي شد. خود حضرت كه احدي را نكشت!!
در خاورميانه كه الآن 50 يا 60 دولت وجوددارد، آن روز يك دولت بود. اين خاورميانه را حضرت چه جور اداره كرد ؟ وجود مبارك حضرت امير كه براي مصر مالك اشتر را به عنوان استاندار مي فرستاد، الآن مصر براي خودش يك كشور قدر قدرتي است؛ آن روز يك استانداري بود ! ايران به اين عظمت چند تا استانداري داشت، اينها را حضرت امير اداره مي كرد. چه جور شد ايران در برابر اين حجازي كه حيات خلوت بود،دربرابر چهار تا عرب پا برهنه تسليم شد ؟! چه ديدند ؟ ثروت كه اينجا بود، شمشير كه اينجا بود، نيروي نظامي كه اينجا بود؛ آخر آنها چه داشتند ؟! اينها وقتي نام پيغمبر، سيره پيغمبر، روش پيغمبر راديدند وشنيدند تسليم شدند؛ همه ما همين طوريم!
ما به كسي احترام مي كنيم كه احترام نخواهد، به كسي دل مي بنديم كه بيراهه نرود؛ او محبوب ماست! اين سرمايه را خدا به ما داد! پيغمبر اينجور بود.اگر آدم براي كاسه نام بگذارد، براي كوزه و شانه نام بگذارد !حتما احترام به مردم جامعه را حفظ مي كند. اين سلام كه به ما گفتند، گرچه جواب سلام واجب است، ولي اصل سلام مستحب است؛ اين متأسفانه از ما گرفته شد. اگرافراد جامعه ما همين سلام را بكنند، ديگر كسي به كسي بد نمي گويد! اين همه بوق زدن ها،اين كم حوصلگي ها براي چيست ؟حالا يك غفلتي كرده...! بنابراين جامعه را اخلاق اداره مي كند.
نرم خويي پيامبر اكرم (ص)
سبب خاموش شدن آتش قلب اعراب
حضرت امير فرمود: وجود مبارك رسول گرامي آن كينه هاي برافروخته در دل را خاموش كرد. الآن دوره هيزم روشن كردن سپري شده، ولي قبلاً كه بود همه ما مي ديديم. ما دو جور فوت كردن داشتيم؛ يك جور فوت مي كرديم كه اين هيزم كم كم گر بگيرد و روشن بشود. يك وقت است نه، يك كبريتي است، روشن كرديم؛ فوت مي كنيم ، آن كبريت خاموش مي شود. پس ما دو جور فوت كردن داريم؛ يك فوت كردني كه آتش را روشن مي كند، يك فوت كردن است كه آتش را خاموش مي كند. دو جور حرف زدن داريم، دو جور نوشتن داريم، دو جور برخورد داريم؛ يك برخوردي است كه آتش را خاموش مي كند، يك برخوردي است كه آتش را روشن مي كند. آنها كه قبلاً هيزم مي گذاشتند زير ديگ، مرتب فوت مي كردند كه اين آتش بگيرد! فرمود: اين كار را نكنيد. حرفي كه آتش را روشن مي كند، آنجور فوت كردن نكنيد ! حرفي كه آتش را خاموش مي كند، بگوئيد.
بيانات حضرت آيت الله العظمي جوادي آملي (دام ظلّه العالي) در جلسه درس تفسير نهج البلاغه در ديدار با جمعي از دانشجويان و اقشار مختلف مردم ؛ دماوند ـ مرداد 1386
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
( 1 ) حشر/ 10 ( 2 ) اعراف/ 43
