گور گمنام ايران!

گور، همان فيروزآباد است که تا قبل از حمله اسكندر به ايران، شهر گور ناميده مي‌شد. شهري که در 100 كيلومتري جنوب شيراز قرار گرفته و يكي از پرجاذبه‌ترين و گمنام‌ترين شهرهاي گردشگري ايران محسوب مي شود.

فيروز آباد يا همان گور، در روزگار كيانيان شهر بزرگي بود و حصاري عظيم داشت. اما اسكندر مقدوني با حمله غارتگرانه اش اين شهر را كاملا ويران كرد. با اين حال قرن‌ها بعد از اسكندر، اردشير موسس سلسله ساساني دوباره گور را احيا کرد تا آنقدر آباد باشد که کفاف زندگي کردن را بدهد. با اين حال اين شهر که تاريخ پر حادثه اي را از سر گذرانده، در حمله تازيان به ايران دوباره ويران شد.

اگر گذارتان به فيروز آباد امروز افتاد سري هم به قلعه دختر، كاخ ساساني و برج آتشكده و بقاياي شهر گور بزنيد. کاوش‌هاي باستان شناسي که براي اولين ‌بار در يکي دو سال گذشته توسط ديتريش هوف، باستان‌شناسي آلماني در اين شهر ساساني آغاز شده برگ هاي تازه اي از تاريخ را رو مي کند. شهر ساساني گور در حقيقت اولين شهر دايره‌اي شکل ايران محسوب مي‌شود که به دستور اردشير بابکان ساخته شده. اين شهر چهار دروازه اصلي داشته که اين دروازه‌ها عبارتند از باب مهر که از طرف شرق، باب بهرام که از طرف غرب‌، باب هرمز که دروازه شمالي محسوب مي‌شده و در آخر نيز باب اردشير که از طرف جنوب باز مي‌شده است.

از يافته‌هاي مهم باستان شناسي در شهر گور، کشف دروازه تخت نشين بوده است که شباهت زيادي به سر درهاي تخت جمشيد دارد. رنگ‌هاي به کار رفته در اين دروازه همچنان سالم هستند و توجه ساسانيان را به استفاده از رنگ هاي متنوع در معماري نشان مي‌دهد.

در وسط شهر گور، مناري 4 گوش با مصالح لاشه سنگ و ملاط گچ به ارتفاع 30 متر احداث شده است.

مناره اي که به عنوان سمبل قدرت پادشاه، يا جهت دايره درآوردن و ساختن شهر ساخته شده است. البته عده اي از باستان شناسان هم اين محل را نيايشگاه مي دانند و عده اي ديگر محل ارتباط با قلعه دختر جهت اطلاع از حملات دشمن.

اولين رصدخانه ايران

قديمي‌ترين رصدخانه ايران، در کنار نقوش رنگي شاهزادگان ساساني در شهر گور فيروزآباد قرار دارد. اين رصدخانه شاهکاري از دانش ايران در آن عصر محسوب مي‌شود. پروفسور ديتريش هوف در حفاري شهرگور فيروزآباد فارس به سازه‌اي دايره‌اي‌شکل رسيد که پس ‌از مطالعه، مشخص شد، قديمي‌ترين نمونه از رصدخانه‌هاي به‌دست آمده در ايران و از آن دوران ساساني است.

نمونه‌هاي همانندي از اين سازه در دهلي و جيپور هند هست؛ ولي باتوجه به اين‌که رصدخانه مراغه مربوط به دوره ايلخانان مغول و نزديک 300 سال پس‌از رصدخانه شهرگور بنا شده است، اين سازه، قديمي‌ترين رصدخانه ايران به‌شمار مي‌رود. برج ستاره‌شناسي پيدا شده در شهر گور، از خشت و گل و کاملاً تندرست است. قطري نزديک 65/5 متر دارد که روي آن، 12 نشانه از علامت‌هاي بکار گرفته شده در اندازه ‌گيري‌هاي رصدي و سکوهايي نموداري، هست. شهر گور در دوران ساساني و از زمان پادشاهي اردشير بابکان بنا شده و تا دوران اسلامي در حکومت عضدالدوله ديلمي بر فارس که نام آن به فيروزآباد تغيير مي‌کند، اهميت فراواني داشته است. فارس در سده چهارم هجري قمري يکي ‌از پيش‌تازان دانش اخترشناسي در سراسر ايران بوده و شهرگور نيز در اين سده، هنوز اهميت داشته است. حتي ابوريحان بيروني هم نوشته که رصد دايره البروج با وسيله‌اي به قطر 123 سانتي‌متر در شيراز انجام شده که آن وسيله را در سازه به‌دست آمده در شهرگور، کار مي‌گذاشتند.