0

رابطه شب قدر و استجابت دعا

 
ahmadfeiz
ahmadfeiz
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : خرداد 1390 
تعداد پست ها : 20214
محل سکونت : تهران

رابطه شب قدر و استجابت دعا

بسياري از مردم نمي دانند كه موفقيتهاي دنيايي آنان تنها مرهون تلاشها و كوششهاي آنان نيست، بلكه عوامل متعددي دست به دست هم داده و آن موفقيتها را دست يافتني ساخته است. اين عوامل برخي انساني و بعضي طبيعي و بخشي نيز ماوراء طبيعي و كاملاً روحي و رواني است كه هنگامي كه به درستي مي انديشيم و موفقيت خود و طريق نيل به آن را بررسي مي كنيم، نقش عامل غيرطبيعي و متافيزيكي و رواني و روحي را بسيار پررنگ تر و محسوستر مي يابيم. امروزه عوامل موفقيت انسانهاي بزرگ و كوچك در دانش روانشناسي توسط روانشناسان بزرگ مورد كاوش قرار گرفته و كتابهاي متعددي در اين زمينه به رشته تحرير درآمده كه در همه آنها به نقش تلقين به نفس، دعا خواست قبلي و اراده پيشين و تاثير شگرف آن در احراز پيروزي و موفقيت اشاره شده و در فصلهاي متعدد مورد تحقيق و مطالعه و بررسي قرار گرفته است.
هنگامي كه خواجه حافظ مي گويد: «رونق مدرسه از درس و دعاي ما بود» مشخص و مبين ساخته كه علاوه بر تلاش ظاهري و كوشش تحصيلي، موفقيت رونق اصلي و حقيقي او در امور علمي، دعا كردن و درخواست توفيق از خداوند سبحان بوده است؛ چنانكه در ابيات ديگري به اين حقيقت اشاره مي كند:
هر گنج سعادت كه خدا دادبه حافظ
از يمن دعاي شب و ورد سحري بود
و يا اينكه:
صبح خيزي و سلامت طلبي چون حافظ
هرچه كردم همه از دولت قرآن كردم
و نيز خطاب به خود مي سرايد:
مرو به خواب كه حافظ به بارگاه قبول
ز وردنيم شب و درس صبحگاه رسيد
همچنين مي گويد:
ما برآريم شبي دست و دعايي بكنيم
چاره اين دل غميده به جايي بكنيم
«سيمون وي»، معتقد است: «هر زمان انسان با اين ايده يگانه كه درك خود از حقيقت را افزايش دهد، به تمركز و دقت بپردازد، حتي اگر تلاشش هيچ ثمر محسوسي توليد نكند، استعداد بيشتري براي به چنگ آوردن حقيقت مي يابد.(1)» وي همچنين مي نويسد: «يكي از افسانه هاي اسكيموها منشأ نور را چنين توضيح مي دهد: «در ظلمات جاودان، كلاغي درمانده از يافتن غذا، با همه وجودش نور را آرزو كرد و زمين روشن شد.»(2) وي سپس نتيجه مي گيرد كه اگر شوق و آرزوي واقعي وجود داشته باشد، اگر آن چيز كه طلبيده مي شود، واقعاً نور روشني باشد، طلب، مطلوب را توليد مي كند.
روشن است كه نقش دعا در احراز موفقيت و نيل به خواسته ها، حتي در ميان بي ايمان ترين افراد، در هنگام اضطرار و پريشان احوالي و گرفتاري، ناديده گرفته نمي شود و نوع بشر بر ارزش و اهميت اين پديده ماوراء طبيعي كه از فطرت و ذات و درون او برمي خيزد، واقف است، انسانها در همه حالات دعا مي كنند، حتي هنگامي كه به ظاهر از تكلم خاموشند، زيرا يك امر لفظي صرف نيست، هر چند شرايط و آدابي ويژه نيز دارد كه با رعايت آن ثمره و نتيجه محسوس تر و ملموس تري، يا حتي به لحاظ زماني، زودتري به دست مي آيد. از حضرت امام صادق(ع) روايت شده كه فرمودند: «هيچ عملي را پيدا نمي كنيد كه مانند دعا موجب تقرب باشد.»(3)
شرايط و آداب دعا
استجابت دعا و نتيجه گيري از آن قطعاً شرايط و آداب و ضوابط خاصي دارد، اما اينها مانع نمي شود بنده از روي اخلاص و غايت نياز، درخواست خود را در دادگاه ربوبيت مطرح ننمايد، ترديدي نيست كه درخواست شخصي و طلب او از خدا، نبايد با اهداف خلقت و جوهره عبوديت منافات داشته باشد، زيرا جوهره عبوديت، به پرستش ذات خداوند يگانه منتهي مي شود. چنانكه در روايات نقل شده است:
«العبوديه جوهره كنههاالربوبيه» (بندگي، جوهري است كه وجه پنهان آن ربوبيت است.)(4) خداوند در قرآن كريم به نحو مطلق بندگانش را به دعا فراخوانده: ادعوني استجب لكم. (مرا بخوانيد، تا اجابت كنم)(5) ادعو ربكم تضرعاً و خفيه. (پروردگارتان را با تضرع و پنهاني فرا بخوانيد.)(6) و نيز مي فرمايد: قل ما يعبوا بكم ربي، لولا دعاؤكم. (بگو! اگر دعاي شما نبود، پروردگارتان به شما چه التفاتي داشت؟)(7) علامه مجلسي(ره) مي گويد: «حقيقت عبادت اين است كه بنده، خود را در مقام ذلت و عبوديت واداشته، رو به سوي رب خود آورد.»(8)
صرف دعا و درخواست حاجت چه براي حوائج مادي زندگي باشد، يا براي امور معنوي بويژه تقرب به خدا، امري مطلوب و جوهره بندگي است كه هدف از خلقت و آفرينش نيز همان است. آنچنانكه خداوند فرموده است:
و ما خلقت الجن و الانس الا ليعبدون. (جن و انسان را نيافريدم، مگر براي عبادت و بندگي.)(9) با اين حال نمي توان از نقش زمان و مكان و شرايط و آداب و ضوابطي كه براي دعا، در روايات، توصيه شده، غافل بود، زيرا اين شرايط مجموعاً وضعيتي را به وجود مي آورد كه فرد با آرامش و اطمينان خاطر بيشتري درخواست خود را مطرح مي كند و برخي از مكانها و زمانهاي خاص، امكان خلوص و حضور قلب را براي دعاكننده فراهم مي آورد كه در نتيجه راه استجابت دعا، مهيا مي گردد.
علاوه بر جايگاه ويژه دعا و زمان (اوقات مناسب)، نوع اوراد و ادعيه اي كه فرد با آنها درخواست خويش را مطرح مي كند هم در استجابت دعاي او تأثير دارد. چنين نيست كه با هر نيت و اراده اي و يا هر عبارت و جمله و كلمه اي بتوان همه خواسته هاي خود را به درگاه خداوند مطرح نمود. هر چند با هر زباني مي توان دعاي خود را مطرح ساخت، اما در همان زمان نيز برخي جملات و عبارات مناسب تر و شايسته ترند كه بنده مي تواند با تمسك به آنها درخواست خود را به درگاه احديت بيان كند. روايت ذيل دلالت بر عموميت دعا بدون توجه به نوع آن دارد (مطلق دعا):
يكي از اصحاب امام باقر(ع) از ايشان سؤال كرد: اي العباده افضل. (چه عبادتي برتر است؟)
حضرت پاسخ فرمود:
مامن شي افضل عندالله عزوجل من ان يسأل و يطلب مما عنده و ما احد ابغض الي الله عزوجل ممن يستكبر عن عبادته و لايسال ما عنده.
(هيچ چيز نزد خداوند عزوجل برتر از اين نيست كه به او عرض نياز شود و از آنچه نزد او است خواسته شود و هيچ كس نزد خدا منفورتر از آن كسي نيست كه نسبت به عبادت خدا تكبر مي ورزد و از آنچه نزد خدا هست، طلب نمي كند.)(01)
با اين وجود ترديدي نيست كه براي هر خواسته اي، دعا و عبادت ويژه اي با آداب و سنن مخصوص آن وجود دارد كه اغلب از سوي اولياء دين سفارش شده و چنانچه اگر با شرائط آن انجام شود، ثمره و نتيجه بهتري در استجابت دارد.
فهرست برخي از اين آداب به صورت خلاصه چنين است:
1- شناخت خدا: «گروهي به امام صادق(ع) عرض كردند: چرا دعا مي كنيم و برآورده نمي شود؟ حضرت فرمود: براي اينكه شما كسي را مي خوانيد كه او را نمي شناسيد.»(11)
2- اميدواري به خدا و استجابت دعاي خود.
3- نااميدي از ساير اسباب.
4- حضور قلب.
5- تضرع و زاري.
6- شروع دعا با نام خدا.
7- ثنا و تحميد خداوند
8- درود بر پيامبر(ص) و اهل بيت (ع).
9-توسل به پيامبر(ص) واهل بيت (ع).
01- اقرار به گناه.
11- پافشاري.
21- پاكيزگي كسب و خوراك.
31- اجتماع در دعا.
41- عمل همراه دعا.
51- دعاهاي وارده مانند: كميل، صباح، ابوحمزه ثمالي، مناجات شعبانيه، دعاي عرفه،ندبه و بسياري ديگر از دعاها كه دركتاب شريف مفاتيح الجنان ضبط شده است.
61- ايام، اوقات و مناسبت هاي ويژه زماني.
نقش و جايگاه وقت و زمان درعبادت و دعا
اكنون به موضوع اصلي اين مقاله كه ارتباط استجابت دعا با شب قدر و ليالي متبركه است مي پردازيم. پيش از ورود به اين بحث، نخست لازم است كه اهميت زمان دردعا مشخص گردد، سپس به برخي از اوقات شايسته كه مورد سفارش پروردگار و پيامبر (ص) و اوليا دين است اشاره كرده ، آنگاه اهميت وجايگاه و ويژگي شب قدر را روشن كنيم، تا دور نماي بهتري از تناسب و رابطه اي كه استجابت دعا مي تواند با اين شب داشته باشد، به دست آيد.
به طور كلي اوقات متبرك دراسلام دو نوع است:
1- اوقات عام: شامل: ايام هفته و ماهها و فصول و شب، سحر، صبح، ظهر، و مغرب. برخي از اين موارد عبارتند از:
روزهاي جمعه - شب جمعه- فصل نيايش (رجب، شعبان، رمضان)، ماه مبارك رمضان، ذي حجه، محرم صفر و...
2- اوقات خاص: شامل:اعياد و فيات اسلامي، ايام البيض (13و 41 و 51 ماه رجب)، شب قدر، روز مبعث، روز مباهله، روز عرفه، روز استفتاح (51رجب)
اين اوقات و ايام كه برخي به لحاظ اشخاص بزرگ اولياء دين و برخي به واسطه علت ماوراء الطبيعي كه شارع مقدس برحقيقت و فلسفه آن اشراف داشته و ديگر انسانها از درك و فهم آن عاجزند، داراي ويژگي معنوي و خاصيتي روحاني اند. به طوري كه دعا كردن و درخواست عاجزانه بندگان در اين اوقات، با ماهيت زنده و فعال آن،دعا را منشاء اثر مي سازد. به طور كلي در اديان الهي و اسلام، زمان از ويژگي فعالي برخوردار است. درشب قدر روح و فرشتگان الهي به زمين نازل مي شوند، كه مي توانند بزرگ ترين و مهم ترين خواسته هاي بندگان را با شفاعت خود به هدف استجابت برسانند. در وقت سحر بركات و فيوضات معنوي ملكوتي متوجه جهان مي شود كه چون دعايي خوانده شود، بيشتر درمعرض استجابت قرارمي گيرد. بدين لحاظ همواره به شب خيزي و شب زنده داري و تهجد، صبح خيزي و دعا و نماز و اذكار خاصي در اين اوقات سفارش شده است. حافظ مي گويد:
صبح خيزي و سلامت طلبي چون حافظ
هرچه كردم همه از دولت قرآن كردم
اولياء و عارفان و بزرگان دين همواره بر اهميت اين اوقات واقف بوده و از بهره هاي معنوي و فيوضات روحاني آن با غنيمت داشتن آن، برخوردار بوده اند.
دريغا عيش شبگيري كه درخواب سحر بگذشت
نداني قدر وقت اي دل مگر وقتي كه درماني
(حافظ)
حافظ همچنين بر دعا و ذكر و آه شب در وقت صبح و سحر تأكيد مي ورزد:
دعاي صبح و آه شب كليد گنج مقصود است
بدين راه و روش مي رو كه با دلدار پيوندي
نيز مي سرايد:
سر مكش حافظ از آه نيم شب
تا چو صبحت آينه رخشان كنند
حاصل آنكه در راه سيرو سلوك معنوي و عارفانه، اهميت وقت و زمان به حدي است كه بدون توجه به آن نمي توان مراحل و مقامات روحي و عرفاني را طي كرد و عارف جامع و انسان كامل كسي است كه براين اوقات اشراف يافته و با درك و استفاده بهينه و مطلوب و كافي از آنها،شريعت خود را به طريقت و سپس به حقيقت پيوند زند. چنين شناختي گام نخست در سلوك عرفاني به شمار مي رود.
ارتباط ميان شب قدر و استجابت دعا
اكنون كه اهميت وقت و زمان را در توسلات و دعا و مناجات و به طور كلي عبادت دانستيم، شايسته است اندكي نيز پيرامون اهميت شب و ارزش آن سخن گوييم. چرا كه مفهوم شب علاوه بر زمان آن، در طول شبانه روز در ميان بيشتر اقوام و ملل از جايگاه ارزشمند و بسزايي برخوردار است.
مطالعات نشان مي دهد كه بيشتر فيوضات و اشراقات اولياءالله و بزرگان در اين وقت- شب- صورت گرفته است.
در اسلام هنگامه شب از ارزش و جايگاه خاصي در ساير اوقات شبانه روز، برخوردار است، به طوري كه خداوند تعالي سوره اي اختصاصا با نام «الليل» نازل فرموده و در روايات اسلامي اذكار و اعمال ويژه اي چون نماز شب بدان اختصاص يافته است.
در روايتي وارد شده كه: «شرف مؤمن نماز شب است» و: «هر كس عذري دارد مي تواند، نماز شب خود را قبل از نيمه شب و قبل از خواب بخواند.» تا اين وقت عزيز از دست او نرود و نيز در ميان روايات، نماز شب داراي اين خصوصيات ويژه مي باشد:
1- روش پيامبران و صالحان است.
2- زينت آخرت است.
3- اخلاق پيامبران است.
4- گناهاني را كه انسان در طول روز مرتكب شده، از ميان مي برد.
با اين توضيح هنگامي كه خداوند در سوره «قدر» مي فرمايد: انا انزلناه في ليله القدر. ارتباط ميان نزول بركات و آيات الهي و شب و قدر به خوبي معلوم مي شود و نيز ارزش توسل و تمسك به خداوند در اين وقت عزيز و تأثيري كه مي تواند در استجابت دعا و رفع حوائج و نيازها داشته باشد، مشخص مي گردد. به همين خاطر در روايت وارد شده است كه:
«نيمي از شب كه بگذرد، يا از اول شب تا آخر شب، زمان استجابت دعا مي باشد.»(21)
مرا در اين ظلمات آن كه راهنمايي كرد
نياز نيم شبي بود و گريه سحري
(حافظ)
در سوره قدر، خداوند تعالي، شب قدر را قرين نزول ملائكه و روح و برتر از هزار ماه دانسته است و شايد ارتباط ميان شب و قدر به معناي ارزش، همان مطلق شب ها به لحاظ ارزشمندي باشد و نيز ممكن است، پنهان ماندن شب قدر در ميان ساير شب ها در طول سال، از اين بابت باشد كه به نحو كلي ارزش و قدر شب به عنوان مناسب ترين زمان استجابت دعا شناسانده شود، چنانكه سعدي اشاره كرده است:
اگر شب ها همه قدر بودي
شب قدر بي قدر بودي
و مولانا نيز به اين مضمون اشاره نموده و در مثنوي مي گويد:
آن شب قدر است در شب ها نهان
تا كند جان هر شبي را امتحان
البته ترديدي نيست كه بر طبق روايات اسلامي شب قدر در ماه مبارك رمضان و در ميان يكي از شب هاي 19 و 21 و 32 اين ماه مبارك نهان است و بسياري از مفسرين در اين موضوع اتفاق نظر دارند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
منابع:
1و 2- فصلنامه ناقد- سال اول- ش 3- خرداد 38- ص 207
3- معاش السالكين- ص 72
4- انوار الملكوت- ص 289
5- مؤمن 26
6- اعراف 55
7- فرقان 77
8- بحارالانوار ج 82 ص 164
9- ذاريات 56
01- اصول كافي- ج 2
11- ينابيع الحكمه- حديث 6337
21- اصول كافي- ج 1- ص 822.

پیامبر (ص): صبر اگر به بیقراری رسید دعا مستجاب می شود.

عزیز ما قرنهاست که چشم انتظار به ما دارد!

پنج شنبه 27 مرداد 1390  9:57 AM
تشکرات از این پست
دسترسی سریع به انجمن ها