تشیع در فلسطین
موج جدید اسلام خواهی اگرچه در اروپا صبغه ای سلفی داشته که به عوامل وشرایط مختلفی بر می گردد اما تاثیر عمده این جریان در خاورمیانه به عنوانحرکتی پیشرو رنگی شیعی به خود گرفته است. در تحلیل جدید غربی ها بسیج تودهها که یکی شناسه های اسلام گرایی به شمار می رود از دو شاخه اصلی وهابیگری و شیعیان پیشرو برخودار است. به همان اندازه که سلفی گری بوی خشونت وخون می دهد از شیعه گری شمیم همگرایی و تعامل به مشام می رسد.اگرچه شاخصه اصلی تشیع تاکید بر روحیه انقلابی بوده اما توجه و توصیه موکدشیعیان برای ایجاد وحدت و یکپارچگی اسلامی باعث شده که شیعیان در منطقهوجهه ای آرام و متعادل پیدا کنند. شیعه در مقابل قدرت های متجاوز جهادگریسرسخت است اما در مواجهه با برادر مسلمان خود بر تعامل و حفظ وحدت تاکیدمی کند.شوق شیعه گری بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در سطح فزونییافته و سرزمین فلسطین نیز از آن بی بهره نبوده است و روز به روز هم دامنهآن گسترده تر می شود بگونه ای که حتی اهل سنت منطقه نیز از ادامه اینوضعیت ابراز نگرانی کرده اند.به عنوان نمونه یوسف قرضاوی عالممعروف سنی درنشست اخیر تقریب بین مذاهب که در دوحه برگزار شد صریحا ازشیعیان در این خصوص انتقاد كرد . وی در سخنانش خواستار توقف تلاش هایشیعیان برای ترویج مذهب تشیع در کشورها و سرزمین های سنی نشین شد".قرضاویرواج تشیع در میان مردم فلسطین را فتنه نامید و گفت: رنج دیدگان فلسطینیدر تنگنا قرار گرفته اند. آنان نمی دانند با صهیونیسم بجنگند یا جلوی اینفتنه را بگیرند.
در مسیر تاریخ :
سابقه تشیع درفلسطین قدمت به درازای صدر اسلام دارد. ابتدای کار شیعه در این منطقه بهحضور ابوذر غفاری صحابی پیامبر باز می گردد که به منطقه شام آمد و اهالیاین منطقه را با افکار علی(علیه السّلام) آشنا ساخت.از این زمان به بعد شیعه حضور پررنگ در تاریخ فلسطین پیدا کرد و بخش اعظمی از اهالی آن بخصوص به تشیع امامیه گرایش پیدا کردند.ازدیگر عوامل که باعث گسترش تشیع در فلسطین شد مهاجرت قبیله خزاعه به اینمنطقه بود. به لحاظ تبار شناسی ، اینان به اعراب جنوبی تعلق داشتند که قبلاز قریشیان به مکه تسلط پیدا کردند و بعد از شکل گیری اسلام از در حلقهحامیان نبی مکرم(صلی الله علیه و آله و سلّم) درآمدند.در سیر حوادث تاریخ اسلام نقش اینقبیله به عنوان هم پیمان بنی هاشم را بسیار پررنگ می بینیم. شاخه ای ازاین قبیله بعدها به منطقه فلسطین آمدند و شهر خزاعه را بنیاننهادند.(خزاعی ها و نقش آنان در تشیع ایران، رسول جعفریان، سایت کتابخانهتخصصی تاریخ اسلام و ایران) مراجعه به آثار تاریخ و جفرافی نویسان مسلماننکات قابل توجه ای را برای مخاطبان روشن خواهد ساخت.
مقدسی جغرافینویس قرن چهارم هجری به انتشار شیعه در فلسطین اشاره می کند. وی در کتاباحسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم خود(جلد اول، ص252) اهالی طبریا و نیمیاز اهالی نابلس و القدس را پیرو مذهب شیعه می داند.کراجکی عالم اسلامی قرن پنجم نیز تاکید می کند که اهالی شهر رمله در فلسطین جمگی شیعه هستند (دایره المعارف الشیعیه، ج 12، ص 203.(ناصرخسرو داعی اسماعیلی (متوفی 481) نیز در سفرنامه خود ضمن اشاره به وجود قبرابوهریره در شهر طبریه خاطرنشان می سازد مردم این منطقه رغبتی به بازدیدقبر این شخص ندارد چون اهالی آنجا شیعه هستند(سفرنامه، صفحه 30 و 31).وی که در سال 437 دیداری از فلسطین داشت ادامه می دهد. ساکنان قدس عمدتاً شیعه هستند.ابن جبیر که در قرن ششم می زیست در سفرنامه خود مذاهب شیعی منتشره در فلسطین را شامل رافضی، امامیه، اسماعیلیه، زیدیه و نصریه دانست.البتهدر دوره افول فاطمیان مصر و روی کار آمدن صلاح الدین ایوبی با توجه بهسیاست خشنی که او نسبت شیعه در پیش گرفت، روند شیعه گری در فلسطین دچاروقفه جدی شد و این وضعیت تا پیش از انقلاب اسلامی ایران ادامه پیدا کرد.
نقش انقلاب اسلامی در گسترش تشیع :
شیعیانکه در فلسطین مستقر بودند در طول سالهای فترت ارتباط خود با لبنان بهعنوان یکی از مراکز مهم شیعی را حفظ کردند و بعد از پیروزی انقلاب اسلامینیز این ارتباط تنگ تر شد.جهاد اسلامی به عنوان شیعی ترین جنبشفلسطینی پیوند مستحکمی را با حزب الله و ایران برقرار کرد و به همین واسطهنقش مهمی را در گسترش شیعه در این کشور داشت.شهید فتحی شقاقی دبیرکل پیشین این جنبش و حامی جدی انقلاب اسلامی بارها اعلام کرد که از دهههفتاد بود که با اسلام انقلابی از طریق آثار امام خمینی و آیت الله سید محمدباقر صدر آشنا شدیم.علاوه بر جهاد اسلامی، جنبش های ملی و دینی دیگری با صبغه شیعی در فلسطین شکل گرفت که بیشتر کارکرد فرهنگی و اجتماعی دارند.بعداز پیروزی انقلاب اسلامی، تشکلی تحت عنوان اتحاد الشباب الاسلامی(اتحادیهجوانان اسلام) در بیت الحم پا گرفت که جمعیتی خیریه با رویکردی تبلیغیبود. این گروه اقدام به تاسیس درمانگاه خیریه الاحسان، درمانگاه السبیل،مرکز جراجی نقاءالدوحه، مدرسه النقاء و مرکز زنان کردند و مضاف بر آن دورههای آموزشی قرآن را در مساجد و موسسات براه انداختند که نقش مهمی در گسترشتشیع داشت.
گروه فعال دیگر در این زمنیه الحرکه الاسلامیهالوطنی(جنبش اسلامی ملی) است که مدتی پیش با شیعه شدن محمد ابوسمره رئیس ودیگر اعضا خود به حرکت جهاد اسلامی پیوستند.جنببش مذکور موسسه ای را تحت عنوان مرکز مطالعات و تحقیقات قدس برای فعالیت تبلیغی خود راه اندازی کرده است.مرکزشیعی دیگر در بیت الحم توسط محمد الشحاده یک از یاران جنبش جهاد اسلامیاداره می شود که به سهم خود در گسترش شیعه نقش داشته است.یکی دیگر از موسسات پرکار در این زمینه جمعیت الجعفریه است که در حوالی دبوریق تاسیس شده و زیر نظر استاد اشرف امونه اداره می شود.هیاتهای متعددی زیر نطر این موسسه مشغول فعالیت هستند که حسینیه الرسولالاعظم، مکتب الزهرا و مجله السبیل از آن جمله هستند.( مجله الثقافی،گفتگو با صلاح نوری عبود پژوهشگر دانشگاه کربلا،www.althagafimag.com(بهتازگی موسسه ای با عنوان شورا یا مجلس عالی شیعیان فلسطین تاسیس شده کهسرپرستی آن را محمد غوانمه به عهده دارد. وی از اعضای سابق جنبش جهاداسلامی بود.
مستبصرین :
علاوه بر فعالیت هایگروهی، موج جدیدی از شیعه گری با عنوان مستبصر بخصوص در خاورمیانه براهافتاده که نقش مهمی را در گسترش تشیع در منطقه ایفا کرده است.برخی از مستبصرین از علمای سنی مذهبی فلسطینی بودند که بعد از مطالعه آثار محققین شیعی به حقانیت مذهب اهل بیت پی برده اند.ازجمله این افراد، شیخ محمد عبد العال است. او سالها به تحقیق در مذهب تشیعپرداخت. وی در مصاحبه ای عنوان کرد « ... از مهم ترین كتاب هایی كه قرائتكردم كتاب المراجعات بود, كه چیزی بر ایمان من نیفزود و تنها بر معلوماتماضافه شد. تنها حادثه ای كه مطلب را نهایی كرده و مرا راه ولایت اهل بیت ـعلیهم السّلام ـ رهنمود ساخت . این بود كه: روزی در پیاده رو, رو به رویمغازه یكی از اقوامم نشسته بودم, مغازه ای كوچك بود. شنیدیم كه آن شخص بهیك نفر از نوه های خود امر می كند كه به جای او در مغازه بنشیند, تا نمازعصر را به جای آورد. من به فكر فرو رفتم, كه چگونه یك نفر مغازه خود رارها نمی كند تا به نماز بایستد, مگر آن كسی را به جای خود قرار دهد كهبتواند حافظ اموالش باشد, حال چگونه ممكن است كه پیامبر اكرم ـ صلّی اللهعلیه و آله ـ یك امتی را بدون امام و جانشین رها كند!! به خدا سوگند كههرگز چنین نخواهد بود.محمد شحّاده فلسطینی مجاهد دیگری بود کههنگام گذراندن محكومیت خود در زندان های اسرائیل ، بحث های فراوانی باشیعیان لبنانی در بند زندان های اسرائیل داشت و متعاقب آن بود که پی بهحقانیت شیعه برد و با انتخاب تشیع و مذهب اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ ازدعوت كنندگان صریح و علنی مردم فلسطین به اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ شد.ویدر گفتگوی ضمن اشاره به این مطلب که شیعه گری او رنگی سیاسی نداردخاطرنشان ساخت: رجوع من به تشیع هیچ ربطی به مسئله سیاسی ندارد كه ما رااحاطه كرده است.من همانند بقیه مسلمانان افتخار ها و پیروزی هاییرا كه مقاومت در جنوب لبنان پدید آورد در خود احساس می كنم, كه در درجهاول آن را « حزب الله» پدید آورد. ولی این بدان معنا نیست كه عامل اساسیدر ورود من در تشیع مسائل سیاسی بوده است, بلكه در برگرفتن عقیده اهل بیتـ علیهم السّلام ـ از حانب من, در نتیجه پذیرش باطنی من بوده و تحت تأثیرهیچ چیز دیگری نبوده است. راه اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ راه حق است كه منبه آن تمسك كرده ام.
طبیب فلسطینی اسعد وحید قاسم مستبصر دیگری استکه بعد از مطالعات بسیار پیرامون شیعه, تشیع را انتخاب کرد و از راه هایمختلف در صدد اثبات حقانیت و نشر تشیع بر آمد و در این راه سعی و كوششفراوان کرد .او تألیفاتی در دفاع از مذهب تشیع دارد كه از آن جمله می توانبه ازمه الخلافه و الامامه و آثارها المعاصره اشاره كرد(علی اصغررضوانی- شیعه شناسی و پاسخ به شبهات, ص365.(حرکت آرام شیعه درفلسطین که از پشتوانه های قوی فرهنگی برخوردار است همچنان به روند خودادامه می دهد اما در عین حال وجود برخی نگاه های تنگ نظرانه که ریشه درافکار سلفی دارد این حرکت متین و متعادل را برنمی تابد و تلاش هایی رابرای ایجاد خدشه در این مسیر برانگیخته است.
منبع : عصرایران
