پرسش:
قرائت قرآن، با چه آداب و ترتيبي بايد انجام گيرد تا بيشترين تأثيرات معنوي و تربيتي را براي انسان به ارمغان آورد؟
پاسخ:
قرائت قرآن كريم كه به ويژه در ماه مبارك رمضان تأكيد بسياري بر آن شده است، «فاقروا ما تيسر من القرآن» تا آنجا كه مي توانيد قرآن بخوانيد. (مزمل-20) اگر با آداب و ترتيب خاصي كه درمتن قرآن آمده است انجام گيرد، بيشترين تأثير معنوي و تربيتي را براي انسان به ارمغان مي آورد.
بدين جهت آياتي كه اين آداب را آموزش مي دهد در اينجا به نحو اجمال بيان مي كنيم:
1- طهارت
به مصداق آيه 79 سوره واقعه «لايمسه الاالمطهرون» مس و لمس كلمات قرآن مجيد، جز بر پاكان كه غسل يا وضو دارند، روا نيست و هنگام تلاوت كلام الله داشتن طهارت شرعي مستحب است. همچنان كه بهره معنوي بردن و منورشدن از قرآن، وابسته به طهارت روح و اعتقاد قلبي به آن است.
2- استعاذه
استعاذه يعني پناه جستن به خدا، كه براساس آيه 98 سوره نمل «فاذا قرأت القرآن فاستعذبالله من الشيطان الرجيم» پس چون قرآن مي خواني (نخست) از شيطان رانده شده به خدا پناه ببر. هركس كه خواست قرائت قرآن را شروع كند، برطبق اين دستور بايد با جمله «اعوذبالله من الشيطان الرجيم» آغاز كند.
بديهي است چون انسان به آفريدگار دانا و توانا پناه جست، از انديشه هاي بد و وسوسه هايي كه به ذهن وارد مي شود، در امان مي ماند و آرامش فكر و تجمع حواس پيدا مي كند و مي تواند دريافتي صحيح و بهره اي روحاني از قرآن خواندن داشته باشد.
3- سكوت و استماع
به مصداق آيه 204 سوره اعراف «واذاقرأ القرآن فاستمعوا له وانصتوا لعلكم ترحمون» و چون قرآن خوانده شود، بدان گوش دهيد و خاموش مانيد. اميد كه بر شما رحمت آيد. هنگام قرائت قرآن بايد سكوت كرد و كلام وحي را استماع نمود. هرچند كه هنگام خواندن هر كتابي لازمه فهميدنش توجه و تمركز بر آن است، اما مراعات اين دستور نسبت به كلام وحي لازم تر است، زيرا در واقع زمان تلاوت قرآن، خداوند با خواننده سخن مي گويد، پس بايد نيكو استماع نمايد، و با تمركز بيانديشد تا بهره معنوي بيشتري از آيات الهي ببرد.
4- تلاوت
تلاوت كلمه اي است كه براي دقيق و با تأمل خواندن قرآن كريم و ديگر كتب آسماني استعمال شده و معني آن اخص از قرائت است، يعني هر تلاوتي قرائت هست اما هر قرائتي تلاوت نيست. معني اصلي «تلاوت» متابعت و پيروي است و چون در مورد قرائت قرآن به كار مي رود، متضمن اين نكته لطيف هست كه قاري بايد از تعليمات قرآن پيروي كند. مصداق كامل چنين تلاوتي تلاوت پيامبر اسلام(ص) بود، چنان كه خداي متعال مي فرمايد: «اوست كه در ميان ناخواندگان فرستاده اي از خودشان برانگيخت، تا آيات او را بر آنان بخواند و پاكشان گرداند.» (جمعه-2)
5- ترتيل
ترتيل واژه ديگري است كه در كتاب خدا براي خواندن آن به كار رفته و به معني «هموار و آرميده و پيدا» خواندن كلام است. به تعبيري ديگر «اداي حروف و رعايت وقوف آن است» كه دراين صورت حروف بايد از مخارج خود ادا شود و وقوف نيز رعايت گردد. اين نكته در آيه 4 سوره مزمل آمده است: «ورتل القرآن ترتيلا» و قرآن را شمرده شمرده بخوان.
