نويسنده: عليرضا قشقايي
خواب كافي همواره از اصلي ترين مواردي است كه رعايت آن براي سلامتي انسان لازم است.بسياري از بيماريهاي جسمي و روحي بر اثر عدم استراحت و خواب كافي در طول روز حاصل مي شود.از اين رو كم خوابي و بي خوابي را بايد به عنوان يك معضل جدي گرفت.
روانشناسان تاكيد كردند كم خوابي در دوران خردسالي و سالهاي نخست زندگي احتمال ابتلابه بيش فعالي و بروز علائم اختلال نقص توجه ناشي از بيش فعالي را در سنين بالاتر، افزايش مي دهد.
كودكان خردسالي كه در سالهاي پيش از مدرسه به اندازه كافي نمي خوابند، پس از اينكه به سن مهد كودك و دبستان برسند، بيشتر دچار بيش فعالي و مشكلات تمركزي مي شوند.
دكتر اريكا گايلور از متخصصان ارشد انستيتو مستقل بين المللي و غيرانتفاعي اس آر آي در كاليفرنيا در اين مطالعه خاطرنشان كرد: هرچند كم خوابي در كودكان پيش دبستاني مي تواند عامل بروز اين قبيل اختلالات بيش فعالي باشد اما از سوي ديگر كودكاني كه در دوران مدرسه به اين اختلال دچار مي شوند تنها به دليل كم خوابي نيست و قطعا عوامل ديگري نيز مي توانند در اين زمينه نقش داشته باشند. يافته ها نشان مي دهد كه برخي از كودكان اگر خواب مناسب و كافي نداشته باشند با خطر ابتلابه مشكلات رفتاري مواجه هستند كه با اختلالاتي مثل بيش فعالي و ناتواني در تمركز، تشديد مي شود.
همچنين متخصصان كالج آلگني در پنسيلوانيا تاثير چرت نيمروزي را روي بهبود وضعيت قلب و عروق پس از يك وضعيت استرس زا و پرتنش مورد آزمايش قرار دادند و دريافتند كساني كه در بين روز حداقل 45 دقيقه خوابيده اند ميانگين فشار خونشان پس از يك تنش رواني، پايين تر است. ساعات طولاني كاري، شيفت هاي كاري، افزايش اضطراب و استفاده بيشتر از اينترنت و تلويزيون بويژه در ساعات پاياني شب همگي از ويژگي هاي زندگي در جامعه مدرن امروزي هستند كه تاثير چشمگيري روي كيفيت خواب شبانه دارند. مطالعات روي 85 دانشجوي سالم نشان داد كه 45 تا60 دقيقه خواب بين روز ضمن پايين آوردن فشار خون تاثير قابل توجهي روي كاهش تنش ها و استرس هاي رواني ناشي از اين الگوي زندگي دارد و همچنين كيفيت خواب افراد را بهبود مي بخشد. گرچه ممكن است بي خوابي عوارض خود را در كوتاه مدت نشان ندهد اما پس از گذشت مدتي شاهد بروز عوارض آن خواهيم بود.متاسفانه در كشور ما نيز بسياري از افراد الگوهاي خواب و استراحت مناسب را رعايت نمي كنند.در خصوص خواب راحت نياز است به نكات مهمي توجه داشته باشيم.واقعيت امر اين است كه شب بيداري و روز خوابيدن موجب خارج شدن كلسيم از بدن مي شود و افرادي كه بعد از ساعت 11 شب مي خوابند طراوت چهره آنها كاهش پيدا مي كند.نكته بسيار مهم اينكه ساعت بيولوژيك بدن انسان با غروب و طلوع آفتاب فعال مي شود. برخي از آنزيم ها در بدن با غروب شروع به فعاليت مي كنند و برخي از آنزيم ها هنگام طلوع آفتاب شروع به فعاليت مي كند و ترشح مي شود و آنزيم هايي كه فعاليت مغز را افزايش مي دهد، هنگام صبح ترشح مي شود. بهترين زمان براي خواب براي دانش آموزان با توجه به ساعت بيولوژيك بدن پس از غروب آفتاب و پيش از طلوع خورشيد است زيرا آنزيم هاي لازم ترشح شده و ضمن فراهم كردن شرايط مناسب رشد، بدن فرد براي فعاليت هاي روز بعد آماده خواهد شد.
تاثيرات خواب كافي در درمان بيماريهاي رواني نيز به طور كامل ملموس است.روانشناسان در يك مطالعه جديد دريافته اند كه درمان بي خوابي مي تواند موجب كاهش افكار خودكشي شود.
اين روانشناسان تاكيد كردند اگر افرادي كه با مشكل بي خوابي و اختلال خواب مواجه هستند با روش درماني رفتار شناختي تحت معالجه قرار بگيرند افكار خودكشي در آنها به ميزان قابل ملاحظه اي كاهش پيدا مي كند. اين اولين مطالعه اي است كه نشان مي دهد رسيدگي كردن به مشكل بي خوابي مي تواند تاثير درماني و شفابخش در پيشگيري از افكار خودكشي داشته باشد.
اين يافته در واقع پيشنهاد مي كند كه تمركز درماني روي اختلالات خواب مي تواند كاربردهاي مهمي در جلوگيري از ميل به خودكشي در افراد بويژه در كساني كه مستعد اين گونه رفتارهاي بيمارگونه هستند، داشته باشد. شواهد و مدارك پزشكي روزافزون نشان مي دهد كه بيان مشكل بي خوابي از سوي بيماران مي تواند به عنوان يكي از فاكتورهاي خطرزا در اقدام به خودكشي در نظر گرفته شود. بنابراين از اين به بعد مي توان مشكلات خواب را در فهرست علائم هشدار دهنده خودكشي قرار داد.
روانشناسان در يك مطالعه جديد تاكيد كردند كساني كه 6 تا 9 ساعت خواب شبانه دارند از كيفيت زندگي مطلوب تري برخوردار هستند و همچنين نسبت به افرادي كه كمبود خواب دارند كمتر احساس افسردگي مي كنند. اين روانشناسان همچنين متذكر شدند كه از طرف ديگر خواب شبانه بيش از 9 ساعت نيز پيامد مطلوبي ندارد و توصيه نمي شود. نتايج اين بررسي ها تاكيد كرد كساني كه به طور طبيعي 6 تا 9 ساعت در شب مي خوابند، خيلي كمتر دچار افسردگي و افكار غمگين مي شوند. آنها همچنين از نظر بهبود كيفيت زندگي امتياز بالاتري كسب مي كنند. موضوع ديگري كه بايد در خصوص بي خوابي و معضلات آن در نظر گرفت خوش بيني كاذبي است كه بعضا در برخي افراد بي خواب يا كم خواب به وجود مي آيد.كسي كه خوب نمي خوابد،خوشبين شده و تمايل به بي احتياطي و بي دقتي در او افزايش مي يابد. بر اين اساس حتي اگر كسي خود احساس خستگي نكند، كم خوابي در تصميماتش تاثير خواهد گذاشت. براساس گزارشي كه اخيرا از سوي دانشمندان آمريكايي منتشر شده است، آنها از طريق آزمايش هايي پيرامون رفتار افراد و با اسكن مغز آنها از طريق شيوه توموگرافي مغناطيسي (ام آر تي) به اين نتيجه رسيده اند كه كسي كه خوب نخوابيده،ريسك پذيري بالايي دارد. قسمتي از مغز انسان كه مربوط به درك ارزش هاست در ميان افرادي كه نخوابيده اند، بسيار فعال است، از طرف ديگر قسمتي از مغز كه مسئول درك احساسات منفي انسان است، در زمان ناكامي و شكست افراد فعاليت كمتري دارد. در مجموع دانشمندان به اين نتيجه رسيده اند كه كم خوابي يا بي خوابي نه تنها منجر به ريسك بيشتر در بين افراد مي شود، بلكه حتي باعث مي شود كه آنها عواقب منفي رفتار خود را نيز ناديده بگيرند. دانشمندان تاكيد دارند كه احساس مثبت شخص بعد از شب زنده داري، نمي تواند تضمين كننده تصميمات درست وي در روز بعد باشد.
