خطر سوختگي هميشه در كمين شماست
نويسنده: شيوا بامداد
- آيا مي دانيد اگر يكي از اعضاي خانواده تان دچار سوختگي شد چطور با آن برخورد كنيد؟
- شايد فكر كنيد سوانح سوختگي تنها براي افراد خاص اتفاق مي افتد، اما بايد بدانيد يكي از شايع ترين علل مرگ و مير در ايران سوانح سوختگي است، بنابراين هر خانواده اي بايد آمادگي و اطلاعات لازم راجع به روش هاي برخورد با اين پيامد را داشته باشد. در مطلب زير دكتر فرهاد رضواني، متخصص داخلي و مديريت بحران آمادگي خانواده براي حوادث غيرمترقبه توصيه هاي سودمندي در اين مورد در اختيارمان قرار مي دهد، پس با ما همراه باشيد تا آنچه را كه بايد، در مورد عوارض و علل سوختگي بدانيد.
سوختگي ها شايع است
سوختگي در سراسر دنيا يك چالش عمده بهداشتي محسوب مي شود. اين پيامد بيش از هر نوع بيماري براي بيمار و خانواده اش اختلالات جسمي و رواني را به وجود مي آورد و مشكلات اقتصادي را براي آنها و سيستم بهداشتي در پي دارد. سوانح سوختگي در كشورهاي توسعه يافته و همچنين در حال توسعه روز به روز افزايش مي يابد. علت اصلي اين مساله بي توجهي افراد به رعايت نكات ايمني و اصول استاندارد هاي لازم براي تهيه وسايل گرمازا و عدم آمادگي افراد جامعه است. در ايران سوانح سوختگي در ميان 150 مرگ شايع در رده ششم قرار دارد و تقريبا مي توان گفت كشور ما در مجموع مرگ و ميرهاي شايع در گروه سني 20 تا 40 سال در رده سوم دنيا قرار دارد.
سوختگي هاي درجه 1، 2 و 3
از نظر علمي سوختگي به معناي آسيب پوست يا غشاهاي مخاطي سطح بدن توسط عواملي مثل حرارت، مواد شيميايي، اشعه و جريان الكتريسته است. سوختگي ها به سه دسته تقسيم مي شود:
سوختگي درجه يك: در اين نوع سوختگي پوست بدن كمي التهاب پيدا مي كند و قرمز مي شود و ممكن است در محل سوختگي درد نيز احساس شود.
سوختگي درجه دو: وسعت سوختگي بيشتر مي شود و سطح آن فراتر از سوختگي درجه يك است و علاوه بر غشاي مخاطي، سطح داخل پوست را نيز درگير مي كند و به صورت تاول خود را نشان مي دهد.
سوختگي درجه سه: شديدترين نوع سوختگي است و عصب و عضلات را نيز درگير مي كند و گاهي ممكن است سطح سوختگي به استخوان ها هم سرايت كند.
مواظب ليوان چاي خود باشيد
محيط زندگي افراد به وجود آوردن چنين پيامدي را رقم مي زند. در واقع نوع وسايلي كه در پيرامون زندگي افراد وجود دارد موجب پيدايش سوانح سوختگي مي شود. در خانواده ها شايع ترين نوع سوختگي، به وسيله مايعات اتفاق مي افتد و كودكان و اطفال بيشترين درصد قربانيان اين پيامد هستند. بايد بدانيد علت عمده اين حوادث ناگوار بي اطلاعي و بي احتياطي والدين است. ما همواره در مورد كودكان مخصوصا آنهايي كه نوپا هستند و تازه راه رفتن را تجربه مي كنند، شاهد هستيم كه آنها دوست دارند تا به همه چيز دست بزنند و به اطراف شان دسترسي پيدا كنند. اگر مايع داغي مثل چاي رو ميز باشد كودكان براي اينكه بايستند و آن را لمس كنند روي ميزي را مي كشند و در اينجا هم خطر سوختگي و هم ضربه سر كودك به ميز وجود دارد. والدين بايد هميشه حواس شان به كودكان شان باشد و مايعات داغ نظير چاي را در جايي قرار دهند كه از دسترس كودك خارج باشد تا خطر سوختگي به وسيله چنين مايعاتي براي آنها كمتر شود. سعي كنيد ظروفي كه حاوي مايعات داغ است را در محل رفت و آمد قرار ندهيد. شايد فكر كنيد اگر سيني چاي را روي زمين قرار دهيد خطري ايجاد نمي كند، اما احتمال اين وجود دارد كه افراد ديگر خانواده مخصوصا بچه ها با آن برخورد كنند. گاهي ديده مي شود برخي رانندگان ليوان چاي داغ را در ماشين در حال حركت در دست دارند و مي خواهند بنوشند، اما حركت ناگهاني در مسير راه باعث مي شود، رانندگان يا كساني كه در جلو ماشين نشسته اند در معرض سوختگي قرار بگيرند.
خميردندان را به عنوان پماد سوختگي استفاده نكنيد
اگر خانم هاي خانه دار يا ديگر اعضاي خانواده توسط كتري داغ يا روغن در ناحيه اي از بدن شان دچار سوختگي شدند از خميردندان يا سيب زميني استفاده نكنند. متاسفانه اين آموزش و آگاهي نادرستي در افراد است كه فكر مي كنند استفاده از خميردندان يا سيب زميني باعث آرام شدن محل سوختگي مي شود. شايد در نگاه اول اين طور به نظر برسد كه خميردندان باعث التيام درد مي شود، اما در حقيقت اين طور نيست. به دليل مواد افزودني كه در خميردندان استفاده مي شود در ابتدا فرد احساس مي كند كه شدت سوزش محل سوختگي كم شده و درد آن كاهش يافته است، اما بايد در نظر داشت مخاط پوستي كه در اثر سوختگي آزرده شده مستعد عفونت است، بنابراين توصيه مي كنيم به هيچ وجه از خميردندان يا سيب زميني جهت التيام درد سطح سوختگي استفاده نكنيد. بهترين كار قرار دادن محل سوختگي در آب است، شست وشو با مايعات خنك راه حلي مناسب براي جلوگيري از ايجاد تاول و آسيب بيشتر به پوست است. البته اگر شدت سوختگي در حد وسيع باشد استفاده از پمادهاي سوختگي توصيه مي شود. اگر خطر اين وجود داشته باشد كه عفونتي در ناحيه زخم ايجاد شود حتما بايد به پزشك مراجعه شود، چون احتمال دارد نياز به پانسمان و پوشش براي سطح سوختگي باشد. همچنين در مواردي كه محل سوختگي عفونت مي كند حتما علاوه بر پماد نياز به آنتي بيوتيك است. آنتي بيوتيك هاي موضعي كه به صورت پماد هستند از عفونت زخم سوختگي جلوگيري مي كنند. در مورد كساني كه شغل شان به گونه اي است كه با مواد آلوده يا گرد و خاك در تماس هستند يا كساني كه تاكنون واكسن كزاز نزده اند، حتما بايد واكسن كزاز تزريق كنند تا دچار بيماري كزاز از طريق ناحيه سوخته نشوند.
تا رسيدن اورژانس به محل سانحه براي فرد آسيب ديده چه كار بايد كرد؟
مهم ترين موضوع اين است كه اگر كسي در منزل دچار سوختگي شد بقيه افراد خانواده خونسردي خود را حفظ كنند. رعايت اين مساله باعث عكس العمل مناسب و بهبودي وضعيت بيمار هم مي شود.در مرحله بعد به سرعت با اورژانس 115 تماس بگيرند تا همكاران پزشك ما بر بالين آنها حاضر شوند. به ياد داشته باشيد كه اگر سوختگي با آتش اتفاق افتاده باشد هرگز براي درآوردن لباس مجروح تلاش نكنند يا سعي نكنند تا آن را از بدن قرباني خارج كنند، به جهت اينكه اگر لباس داراي مواد نايلوني يا نفتي باشد به تن فرد مجروح مي چسبد و وقتي شما سعي مي كنيد تا آن را از تن قرباني جدا كنيد آسيب پوستي شديدتري به فرد وارد مي شود. در آن لحظه شست وشو با آب بهترين گزينه است و اگر زيور آلات يا ساعتي در دست مجروح وجود دارد، سعي نكنيد تا آنها را از بدن مجروح جدا كنيد، چون پوست آسيب ديده به دنبال كمي فشار صدمه بيشتري را مي بيند. اگر سوختگي در ناحيه گردن رخ دهد، به دليل فشار زياد به حنجره و ايجاد مشكل در راه تنفسي بايد در اولين فرصت فرد مجروح را به اولين درمانگاه نزديك محل سكونت شان منتقل كنند تا باعث خفگي فرد در اثر سوختگي ناحيه گردن نشود. همچنين سوختگي هايي كه در ناحيه تناسلي بدن اتفاق مي افتد به مراقبت و رسيدگي بسياري نيازمند است و حتما بايد توسط پزشك تحت مراقبت مرتب قرار گيرد.
پانسمان با تاول
درگذشته در مطالب علمي مربوط به سوانح سوختگي تاول به عنوان پانسمان به حساب مي آمد و اين گونه بيان مي شد كه بهتر است به آنها دست زده نشود، اما اخيرا در مقالات علمي در مورد اين مساله تحقيقات بيشتري صورت گرفته است و چنين مي گويند كه باز كردن تاول در ترميم و التيام محل سوخته مي تواند بسيار موثر و مفيد باشد ولي اين حركت بايد در فضاي بهداشتي و استريل انجام گيرد. هرگز سعي نكنيد تا خودتان به وسيله سوزن، قيچي يا وسايل نوك تيز اقدام به باز كردن تاول كنيد چراكه خطر ابتلابه عفونت بسيار زياد مي شود. در اين موارد بايد حتما به پزشك مراجعه شود تا از طريق وسايل بهداشتي اين كار صورت گيرد. در سوختگي هاي درجه يك بهترين گزينه براي ناحيه قرمز و آسيب ديده پوست شست وشو با آب و استفاده از پمادهاي رايج سوختگي در داروخانه ها هستند. البته براي التيام سوختگي در مركز و بيمارستان هايي كه مخصوص سوانح سوختگي هستند از پمادهاي مخصوصي استفاده مي شود كه موجب التيام زخم و جلوگيري از عفونت و گوشت اضافه در ناحيه سوخته مي شود.
ردپاي سوختگي روي پوست
در صورتي كه آسيب سوختگي آنقدر نباشد كه مخاط پوست دچار صدمه شديد شود معمولانشانه اي از محل سوختگي باقي نمي ماند؛ پوست بدن مرتبا در حال ساختن سلول هاي زنده و جديد است. البته اگر سوختگي در سطح درجه دو و سه باشد به دليل اينكه بافت پوست جديد از نظر ظاهر و شكل با حالت اوليه خود فرق مي كند، ممكن است جاي سوختگي روي بدن مشخص باشد. خوشبختانه امروزه همكاران جراح پلاستيك در ليزر درماني در زمينه بهبود محل سوختگي روي پوست اقدامات سودمندي انجام مي دهند كه بسيار مفيد هستند البته در مواقعي كه شدت سوختگي بسيار زياد باشد جراحي پيوند پوست صورت مي گيرد و براي بازسازي ناحيه اي از پوست كه در اثر سوختگي كاملااز دست رفته از پوست قسمتي از بدن همان فرد يا فرد ديگري كه از لحاظ ساختار پوستي شباهت داشته باشد، استفاده مي كنند و آن موضع را با پوستي جديد پيوند مي زنند.
حرف آخر
در بحث سوختگي و در کل مواردي كه ممكن است به صورت اورژانسي در خانه ها اتفاق بيفتد، با توجه به اينكه وزارت بهداشت آموزش همگاني را در سطح دانشگاه هاي كل كشور مطرح كرده است به مردم توصيه مي كنيم تا براي شركت در كلاس هاي آموزشي اقدام كنند. اين كلاس ها به صورت رايگان برگزار شده و باعث مي شود تا افراد اقداماتي را ياد بگيرند كه هنگام وقوع حادثه و قبل از رسيدن نيروهاي اورژانس براي خود و خانواده شان ضروري باشند. يكي از مشكلاتي كه خانواده ها هنگام وقوع حادثه اي با آن روبه رو هستند اضطراب و استرسي است كه به خود و فرد مصدوم وارد مي كنند و باعث مي شود تا پزشكان و پرستاران هم از خدمت رساني به موقع محروم شوند. بنابراين پيشنهاد مي كنيم حتما در كلاس هاي آموزشي كمك هاي اوليه شركت كنيد تا اگر حادثه اي براي شما يا اعضاي خانواده تان رخ داد، بتوانيد از چنين آموزش هايي به طور مفيد استفاده كنيد.
