نیکویی به پدر و مادر

حضرت صمدیّت عزّ شأنه می فرماید که: «ما که خداوندیم، حکم کردیم بر شما بندگان که غیر جناب کبریایی ما را بندگی نکنید و در حقّ مادر و پدر نیکو باشید».

چون ذات والدین در سببیّت وجود فرزند اوّل مصدری است که وجود حسّی فرزند از آن مصدر به عالم محسوس صادر می گردد، اوّل مظهری که ذات و صفات فرزند به واسطه تربیت ایشان به ظهور می آید، و در حالت صِغَر مولود که از غایت اضطرار، ضعف و عجز او را از خود هیچ حرکتی و قدرتی و اختیاری نیست، [و] آثار مهر و شفقت و رأفت و رحمت ایشان جابرِ کسر و ضعف او می شود، و در نتیجه وجود ایشان اوّل مظهری است که آثار صفات موجدیّت و ربوبیّت و رحمت و رأفت حضرتِ صمدیّت در آیینه ذاتشان به ظهور می رسد و نتایج این صفات وجود مولود را از درکه نقصان به درجه کمال می رساند، لاجرم حضرت صمدیّت عزّ شأنه ایشان را قرین طاعات خود گردانید و بعد از اداء شکرِ نعمت آن حضرت، شکر ایشان را بر فرزند واجب گردانید: أنِ اشْکُرْ لِی وَ لِوالِدَیْکَ.

درهای بهشت

روایت است که رسول صلی الله علیه و آله می گفت: به درستی که رضای پدر، بزرگ ترین دری است از درهای بهشت، اگر بهشت می خواهی، برین در محافظت نمای و اگر می خواهی آن را فرو گذار.

حکیم بن حزام گفت: از رسول صلی الله علیه و آله پرسیدم که با که نیکی کنم؟ گفت: با مادر، گفتم: پس از آن؟ گفت: با مادر، گفتم: پس از آن؟ گفت: با مادر، گفتم: پس از آن؟ گفت: با پدر.

چون به دلایل شرعی، حقوق قرابت و رحم متأکّدست، به ضرورت، هر چند این نسبت به اختصاصْ نزدیک تر حقوقْ متأکّدتر، و أخصّ نسبت، نسبت ولادت است، لاجرم رجحان حقوق [پدر و مادر] از همه بیشتر آمدست. و چون با وجود ضعف و عجر والده مشقّت حمل و رضاعت و تربیت و شفقت و محبّت از جهت او بیشترست، هر آینه حقوق او بر حقّ والد متضاعف بود.

خشنودی والدین

حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود که: هرکه بامداد برخیزد و بر حالی بود که مادر و پدر از وی خشنود باشند آن روز دو در از بهشت بر روی او بگشایند و اگر از مادر و پدر او یکی زنده باشند، یکی در بگشایند. و هرکه بامداد برخیزد و بر حالی بود که مادر و پدر ازو ناخشنود باشند، دو در از دوزخ بر روی او بگشایند و اگر یکی از ایشان زنده بود یک در بگشایند.

در خبرست که حقّ جلّ و علا وحی فرمود به موسی علیه السلام که: ای موسی! هرکه به اداء حقوق مادر و پدر قیام نماید و در اداء حقوق بندگی ما تقصیر کند، ما او را از نیکوکاران نویسیم و هرکه حقوق بندگی ما به جای آرد و در حقوق مادر و پدر تقصیر کند، ما او را از بدکرداران نویسیم.

مالک بن ربیعه روایت کرد که نزد رسول صلی الله علیه و آله نشسته بودم با جمعی از صحابه، شخصی از بنی سلمه به حضرت رسالت آمد و گفت: ای رسول خدای! هیچ حقّی از آن مادر و پدر من بر من مانده است بعد از آن که وفات یافته اند؟ رسول اللّه فرمود که: بلی دعای خیر بر ایشان و آمرزش خواستن ایشان و وصیّتِ ایشان به جای آوردن و دوستان ایشان را گرامی داشتن.

و دوباره از حضرت روایت است که فرمود: بوی بهشت را خاصیّتی است که از پانصد ساله راه، آن بوی شنوده شود و عاقّ [والدین] هرگز آن بوی نشنود. یعنی عاقّ چنان باشد که از رحمت حقّ دور باشد در قیامت که پانصد ساله راه، به پیرامُن بهشت راه نیابد.

حکایت حضرت یوسف

آورده اند که در قرون ماضیه در مصر عادت بودی که هر پادشاهی که به جهت احترام کسی برخاستی، گفتندی او از سر مُلک برخاست، او را از سلطنت معزول کردندی.

چون یعقوب علیه السلام به دیدن یوسف آمد، [یوسف] خواست که برخیزد، نگذاشتند که برخیزد و گفتند: درین برخاستن خطر مُلک است. یوسف برنخاست.

حضرت حقّ جلّ و علا به یوسف وحی فرستاد که: ای یوسف! به جهت مصلحت ملک فانی حرمت پدر فرو گذاشتی، به عزّت و جلال ما که بعد از این از پشت تو هیچ پیغمبر بیرون نیارم.

و از این جاست که علماء گفته اند که احتساب را پنج مرتبه است: اوّل: تعریف، دوم: نصیحت به وعظ، سوم: منع به فعل، چهارم: عنف و سبّ، پنجم: ضرب [که] فرزندان را در دو مرتبه اوّل و دوّم بر مادر و پدر احتساب جایز است و مرتبه چهارم و پنجم که دشنام و زدن است، از فرزندان روا نیست، امّا در مرتبه سوم که آن منع است به فعل، علما را نظر است که از فرزند فعلی صادر شود که آن سبب ایذاء ایشان گردد چنان چه آلات معاصی ایشان را بشکند یا خمر ایشان را بریزد یا جامه حرام از ایشان برکشد و به خداوند دهد، اگرچه ایشان برین افعال خشمگین شوند.

و اصحّ آن است که فرزندان بدین افعال عاقّ نشوند و خشم ایشان را اعتبار نماند، زیرا که وجوب اداء حقوقِ فرمان حضرت صمدیّت بر حقوق ایشان مقدّم است و از اینجاست که حقّ جلّ و علا در قرآن می فرماید که: «ای کسانی که ایمان آورده اید! به دوستی مگیرید مادران و پدران و برادران خود را چون باطل را بر حقّ اختیار کنند و از فرمان حقّ گردن برتابند.