1- خواب ديدن
اگر از 10 نفر بپرسيد که خوابها و روياهاى انسان از چه تشکيل شدهاند، احتمالاً 10 پاسخ متفاوت دريافت ميکنيد. علتش اين است که دانشمندان هنوز سرگرم کشف اين معما هستند. يک احتمال: خواب ديدن از طريق تحريک حرکت سناپسها بين سلولهاى مغز، به تمرين دادن مغز ميپردازد. يک نظريه ديگر اين است که خوابهاى افراد درباره وظايف و هيجاناتى است که در طول روز به آن پرداخته و اين فرايند ميتواند به استحکام افکار و خاطرات کمک کند. به طول کلّى، دانشمندان توافق دارند که خواب ديدن در خلال عميقترين بخش خواب که حرکات سريع چشم (rem) خوانده ميشود اتفاق ميافتد.
2- خوابيدن
ميخواهيم درباره چيزى صحبت کنيم که بيش از يک چهارم عمر هر انسان صرف آن ميشود. هنوز دليل به خواب رفتن به صورت معما باقى مانده است. چيزى که دانشمندان ميدانند اين است که: خوابيدن براى بقاى پستانداران جنبه حياتى دارد. بيخوابى فزاينده ميتواند به تغيير خلق و خو، توهّمزدگى و در حالتهاى خاص، حتى به مرگ منجر شود. خواب داراى دو وضعيت است: حرکات غيرسيريع چشم (nrem) که در خلال آن، مغز فعاليت کم سوخت و سازى انجام ميدهد و حرکات سريع چشم (rem) که در خلال آن، مغز بسيار فعّال است. برخى دانشمندان فکر ميکنند که خواب nrem به بدن استراحت ميدهد و شبيه خواب زمستانى باعث ذخيره انرژى ميگردد و خواب rem ميتواند به سازماندهى خاطرات کمک کند. البته اين ايده هنوز اثبات نشده است و روياهايى که در خلال خواب rem به وقوع ميپيوندد هميشه ارتباطى به خاطرات ندارد.
3- احساسات خيالى
تخيمن زده ميشود که در حدود 80 درصد حسهايى که در ناحيه اندامهاى قطع شده بدن وجود دارد مانند گرما، خارش، فشار و درد، برآمده از «اندامهاى گمشده» هستند. افرادى که اين پديده «اندام خيالي» را تجربه ميکنند، حسى که دارند درست مانند اين است که آن اندام جزئى از بدن آنهاست. يک توضيحى که در اين مورد وجود دارد اين است که عصبهاى ناحيه عضو قطع شده، ارتباط جديدى با نخاع برقرار ميکنند و به فرستادن علائم (سيگنال) به مغز ادامه ميدهند، درست مانند هنگامى که عضو قطع شده سرجايش وجود داشت. احتمال ديگرى که داده ميشود اين است که مغز طورى برنامهريزى شده است با بدن کامل کار کند. به عبارت ديگر، احتمال داده ميشود که مغز، الگويى از يک بدن کامل با تمام اجزاء و اندامها را در خود نگهدارى ميکند.
4- کنترل مأموريت
ساعت بيولوژيک بدن که در هيپوتالاموس مغز قرار دارد، برنامهريزى فعاليتهاى بدن براى يک ريتم 24 ساعته را بر عهده دارد. واضحترين اثر اين ريتم، چرخه خواب- بيدارى است امّا ساعت بيولوژيک بر روى دستگاه گوارش، دماى بدن، فشار خون و توليد هورمونهاى نيز تأثير دارد. پژوهشگران دريافتهاند که شدّت نور ميتواند از طريق تنظيم هورمون ملاتونين، اين ساعت را عق يا جلو ببرد. تحقيقات بر روى اين که آيا مکملهاى غذايى حاوى ملاتونين ميتوانند از خستگى پرواز ناشى از اختلاف ساعت جلوگيرى کنند يا نه ادامه دارد.
5- خاطرات
انسانها معمولاً برخى اتفاقات را به سختى فراموش ميکنند، مثل اولين روز مدرسه يا نخستين ملاقات با همسر. سوال اين است که اين فيلمهاى سينمايى چگونه در ذهن انسان نگهدارى ميشود؟ دانشمندان با استفاده از تکنيکهاى تصويربردارى از مغز در حال کشف سازو کار مسئول ايجاد و ذخيرهسازى خاطرات هستند. يافتههاى کنونى نشان ميدهد که ناحيه هيپوکامپوس که درون غشاء خاکسترى مغز قرار دارد ميتواند به صورت جعبه خاطرات عمل کند
