ما انسان‌ها در حدود يك‌سوم عمر خود را در خواب سپري مي‌كنيم و تحقيقات حاكي از آن است كه خواب به‌طور مستقيم با حيات ما در ارتباط است و اگر آن را از زندگي خود حذف كنيم، حياتمان به مخاطره مي‌افتد. در واقع خواب مانند آب و غذا ضرورتی حياتي براي ادامه بقاي ماست و لازم است مانند تمام فرآيندهاي بيداري به آن هم توجه شود.

آقاي دكتر اجازه دهيد با يك سوال شايد بديهي گفت‌وگو را شروع كنيم،خواب چيست؟
خواب يك اتفاق مهم حياتي است كه در آن مغز غيرفعال نمي‌شود، بلكه به فعاليت‌هاي خاص منظم و پيچيده‌اي مي‌پردازد. در اين زمان فرد از لحاظ عصبي ‌و فعاليت مغزي كار خاصي را شروع مي‌كند كه اين پروسه كاملاً شناخته شده و مشخص است.
لطفاً در مورد مراحل خواب هم توضيح دهيد.
مراحل خواب به خواب رويا و غير رويا تقسيم مي‌شود و خواب غير رويا هم شامل دو بخش خواب سبك و خواب سنگين است. خواب داراي 4 يا 5 سيكل است كه در هر سيكل قسمتي خواب رويا و قسمتي خواب غير روياست، بنابراين مي‌توان گفت ما در طول شب 4 تا 5 بار خواب رويا داريم. در خواب رويا عملاً وضعيت فعاليت مغزي و ارگان‌هاي فرد به‌گونه‌اي است كه فرد در حال رويا ديدن است و فرد معمولا بعد از بيداري رويايش را به ياد خواهد داشت. اين خواب نزديك صبح مدت بيشتري ادامه خواهد داشت.
از علائم اختلالات خواب چيست؟
اختلال در خواب دو نوع علامت دارد، اول علائمي كه فرد متوجه مي‌شود و دوم علائمي كه خود فرد متوجه آنها نمي‌شود بلكه ممكن است هم اتاقي و همسرش متوجه شوند، به‌طور مثال حرف زدن در خواب و يا داشتن حركات غير طبيعي که البته گاهي وقت ها هم هيچ‌كس متوجه چنين علائمي نخواهد شد. اين افراد معمولا به دليل خواب شبانه، روز كسل هستند، چرت مي‌زنند، تحريك پذيرند، حالت افسرده‌اي دارند و در يادگيري و حافظه دچار اختلال مي‌شوند. حتي گاه ممكن است دچار سردرد شوند.
با توجه به صحبت‌هاي شما افراد زيادي از اختلالات خواب رنج مي‌برند اما به نظر مي‌رسد بسياري از اين افراد از اختلال خود بي‌خبر هستند و يا لزومي براي مراجعه به پزشك احساس نمي‌كنند، چرا؟
بله، متاسفانه در بسياري از موارد افراد نمي‌دانند اختلال خواب دارند و يا اگر بدانند هم به پزشك مراجعه نمي‌كنند و يا لزومي براي اين‌كار نمي‌دانند. گاهي هم كه براي برخي از اين علائم مانند تنبلي و بي‌حوصلگي نزد پزشك مي‌روند، پزشكان هم به اين امر توجهي نمي‌كنند و سوالي در مورد خواب از آنها نمي‌پرسند و در مواردي اين علائم را مشكل تيروئيد و يا افسردگي و... تشخيص داده و با دادن داروهاي خاص اقدام به از بين بردن علائم مي‌كنند در حالي كه مشكل اصلي يعني اختلال خواب همچنان وجود دارد و تنها با درمان آن علائم ياد شده از بين خواهند رفت.
آيا بي‌توجهي به اختلالات خواب خطرناك است؟
عدم تشخيص و درمان اختلالات خواب بسته به نوع آن گاه نه‌تنها براي فرد بلكه براي جامعه هم بسيار خطرناك است. فرد خواب‌آلوده‌اي را تصور كنيد كه شغلش رانندگي است و هر لحظه ممكن است در حادثه‌اي جان خود و ديگران را به مخاطره بيندازد.
به‌طور كلي اختلالات خواب به چند دسته تقسيم مي‌شوند؟
امروزه در حدود 80 نوع اختلال خواب شناسايي شده ‌است كه از بين آنها مي‌توان به آپنه خواب (sleep apnea)، خرخر (Snoring) و اختلال ناركولپسي نام برد.
آپنه خواب چيست و چه علائمي دارد؟
آپنه خواب اختلالي خطرناك و ناشي از وقفه تنفسي حين خواب است و خرخر مهم‌ترين علامتش محسوب مي‌شود. البته خرخر در آپنه خواب با خرخر معمولي متفاوت است. در اين اختلال گاهي نفس فرد به مدت بيش از 10 ثانيه قطع مي‌شود و سپس با فشار بيشتري راه باز شده و تنفس شروع مي‌شود. اين افراد معمولاً چاق هستند. هنگامي كه به پشت مي‌خوابند، مشكلشان شديدتر مي‌شود. صبح‌ها سر درد دارند و هنگام بيداري در گلوي خود احساس خشكي و بدمزگي مي‌كنند. در طول روز هم احساس خواب‌آلودگي مي‌كنند.
سهل‌انگاري در درمان آن چه عواقبي‌به دنبال خواهد داشت؟
وقفه تنفسي باعث مي‌شود هنگامي كه اين فرد مي‌خوابد راه‌هاي هوايي او به طور موقت بسته و براي مدتي اكسيژن‌رساني به ارگان‌هاي حياتي او متوقف مي‌شود. اين امر در درازمدت زمينه‌ساز سكته قلبي و سكته مغزي مي‌شود. تشديد چاقي به دليل عدم تحرك كافي هم مشكل ديگري است كه گاه باعث ابتلاي فرد به بيماري‌هاي ديگري (بيماري‌هاي ثانويه) مانند فشار خون و قند خون مي‌شود. يكي ديگر از عوارض آن خواب‌آلودگي در طول روز است كه مي‌تواند زمينه‌ساز بروز حوادث رانندگي و يا سوانح شغلي شود.
آيا خرخر معمولي (بدون وقفه) همچنين خطراتي دارد؟
نه، خرخر معمولي خطرناك نيست و براي فرد عارضه خاصي به وجود نمي‌آورد، اما به احتمال زياد هم اتاقي و يا همسر فرد اذيت خواهد شد. اين افراد در سفرها و در میان جمع خوابيدن معذب خواهند بود و ممكن است به همين دليل در روابطشان با ديگران دچار مشكل شوند.
بعضي از افراد براي رهايي از خرخرهاي شبانه در هنگام خواب چيز كوچكي مانند يك گردو داخل دهانشان مي‌گذارند، نظر شما چيست؟
اين افراد بايد تحت نظر پزشك و به صلاح‌ديد او از پروتزهاي خاصي استفاده كنند. اين پروتزها توسط دندانپزشكان متبحر براي هر فرد به‌صورت جداگانه ساخته مي‌شود. البته استفاده از اين پروتزها فقط براي كساني‌كه وقفه تنفسي خفيف دارند كاربرد دارد.
اختلال ناركولپسي چيست؟
از علائم اين اختلال خواب‌آلودگي شديد درطي روز و بروز حملات خواب است. اين حملات به گونه‌اي است كه شخص قادر به مبارزه با آن نيست و فرد در وضعيت‌هاي خاص به خواب مي‌رود و مي‌تواند حادثه‌ساز باشد. اختلال ناركولپسي در سنين نوجواني در تحصيل و يادگيري فرد مشكل به وجود مي‌آورد و در سنين بالاتر نه تنها ممكن است در فعاليت و پيشرفت شغلي اختلال به وجود آورد، بلكه احتمال بروز سوانح را هم بالا مي‌برد. ابتلا به اين اختلال در كشورهايي كه به‌طور جدي‌تري به اختلالات خواب مي‌پردازند باعث ايجاد محدوديت‌هاي شغلي مي‌شود؛ به‌طور مثال كار كردن در ارتفاعات براي اين افراد ممنوع است.
حرف زدن و راه رفتن در خواب چطور؟
حرف زدن، راه رفتن، شب ادراري و دندان‌قروچه در خواب هم جزو اختلالات خواب هستند كه با توجه به سن، شدت اختلال و عوامل ديگر نحوه تشخيص و درمان آنها متفاوت است. اين اختلالات معمولا به عنوان مشكلات جدي مطرح نيستند و باوجود نگراني‌هاي خانواده‌ها عوارض خطرناكي هم به دنبال ندارند.
اختلالات خواب معمولا در چه سني شروع مي‌شود؟
در اختلالات گوناگون متفاوت است؛ به‌طور مثال اختلال ناركولپسي معمولاً در دهه دوم و وقفه تنفسي در حدود 40 سالگي شروع مي‌شود.
در بين خانم‌ها شايع‌تر است يا آقايان؟
باز هم متفاوت است؛ به‌طور مثال وقفه تنفسي در بين آقايان و ناركولپسي در هر دو جنس شيوع دارد.
چگونه مي‌توان اين اختلالات را تشخيص داد؟
در كلينيك خواب 3 فاكتور بيمار، همسر يا هم‌اتاقي و انجام تست‌هاي خواب مورد توجه پزشك است. يكسري اتفاقات را فقط به كمك دستگاه‌ها و وسايل ويژه‌ مي‌توان تشخيص داد. اين تست‌ها توسط دستگاه ‌پلي‌سمنوگرافي انجام مي‌شود. اين دستگاه كه تحولي بزرگ در زمينه تشخيص مراحل خواب و اختلالات آن محسوب مي‌شود، مجموعه‌اي از چندين دستگاه است كه مهم‌ترين آن دستگاه نوار مغزي، دستگاه نوار قلب، دستگاه نوار عضله، دستگاه تشخيص ميزان اكسيژن خون، دستگاه سنجش و ثبت خرخر، دستگاه سنجش جريان هواي تنفس از راه بيني و دهان و دستگاه سنجش وضعيت‌هاي فرد در حالت خواب است. در حال حاضر اين دستگاه بهترين و آخرين روش تشخيص در دنياست كه از آن تحت عنوان روش تشخيص طلايي ياد مي‌شود. در كلينيك خواب دو تست يكي در شب و يكي در روز انجام مي‌شود. در يكي از تست‌هاي روز ميزان خواب‌آلودگي فرد با عدد مشخص مي‌شود و در تست ديگر ميزان توانايي بيدار ماندن فرد سنجيده مي‌شود.
يعني براي تشخيص اين اختلال فرد بايد بستري شود؟
بله، يك شب تا صبح بيمار را به دستگاه‌ها وصل مي‌كنيم تا كيفيت و مراحل خواب و ترتيب آن را بسنجيم.